అత్యన్తశుద్ధచిన్మాత్రే పరిణామశ్ చిరాయ యః । తుర్యాతీతం పదం యత్ స్యాత్ తత్స్థో భూయో న శోచతి
ఎవరైనా పూర్తిగా శుద్ధమైన చైతన్యంలో చాలా కాలం నిలిచి ఉంటే, అది నాల్గవ స్థితికి మించినది. అలాంటి స్థితిలో ఉన్నవాడు ఇక బాధపడడు.
తస్మిన్ సర్వమ్ ఉదేతీదం తస్మిన్న్ ఏవ ప్రలీయతే । తత్రైవ తనుతే చేదం దృష్టౌ ముక్తావలీ యథా
ఆ శుద్ధ చైతన్యంలోనే ఈ జగత్తు అంతా ఉద్భవిస్తుంది, అదే లోపలే అంతా లయమవుతుంది. ఈ లోకమంతా అక్కడే వ్యాపించి ఉంది, మన దృష్టిలో ముత్యాల హారం కనిపించడంలా.
అరోధకత్వాత్ ఖం హేతుర్ యథా వృక్షసమున్నతేః । అకర్త్ర్య్ అపి తథా కర్త్రీ చేతనాచ్ చిజ్ జగత్స్థితేః
ఎలా ఖాళీ స్థలం ఏమీ అడ్డుకోకుండా వృక్షం పెరగడానికి కారణమవుతుందో, అలాగే ఏ పని చేయకపోయినా, ఆ చైతన్యం ప్రపంచం ఉండటానికి కారణమై, కార్యసాధకురాలవుతుంది.
సన్నిధానాద్ యథా లోహః ప్రతిబిమ్బస్య హేతుతామ్ । యాత్య్ ఆదర్శస్ తథైవాయం చిన్మయో ఽప్య్ అర్థవేదనే
ఎలా ఇనుపపు వస్తువు అద్దంలో ప్రతిబింబం ఏర్పడటానికి దగ్గరగా ఉండటం వల్ల కారణమవుతుందో, అలాగే ఈ చైతన్యం కూడా వస్తువులను గ్రహించడంలో సహాయపడుతుంది.
బీజమ్ అఙ్కురపత్త్రాదియుక్త్యా యద్వత్ ఫలం భవేత్ । చిన్మాత్రం చేత్యజీవాదియుక్త్యా తద్వన్ మనో భవేత్
ఎలా విత్తనం మొక్క, ఆకులు మొదలైన వాటి ద్వారా ఫలాన్ని ఇస్తుందో, అలాగే శుద్ధ చైతన్యం వస్తువులు, జీవులు, మనస్సు వంటి వాటి ద్వారా మనస్సును కలుగజేస్తుంది.
స్వతో బీజం ఫలాద్య్ ఉజ్ఝద్ యథా బీజం పునర్ భవేత్ । తథా చిచ్ చేత్యచిత్తాది త్యక్త్వా స్వాస్థ్యేన తిష్ఠతి
ఎలా విత్తనం పండు మొదలైనవి ఇచ్చి మళ్లీ విత్తనంగా మారుతుందో, అలాగే చైతన్యం, దృష్టి విషయాలు, మనస్సు ఇవన్నీ వదిలిపెడితే, మనిషి తన సహజ స్థితిలో నిలుస్తాడు.
యద్య్ అప్య్ అబోధే బోధే చ బీజాన్తస్ తరుబీజయోః । ఇవ భేదో ఽస్తి న జగద్బ్రహ్మణోర్ అపి చిత్తయోః
అజ్ఞానం, జ్ఞానం రెండింటిలో కూడా, చెట్టులోని విత్తనం, విత్తనం మధ్య ఉన్న తేడా లాంటిది ఉన్నా, జగత్తు మనస్సు, పరబ్రహ్మ మనస్సు మధ్య అలాంటి తేడా లేదు.
తథాపి వ్యజ్యతే బోధే సత్య్ ఆత్మత్వమ్ అఖణ్డితమ్ । రూపశ్రీర్ ఇవ దీపేన చిన్మాత్రాలోకమ్ ఏతి యత్
అయినా, జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, ఆత్మ యొక్క అఖండ స్వరూపం వెలుగులోకి వస్తుంది. దీపం వెలిగితే రూపం అందం ఎలా కనిపిస్తుందో, అలాగే చిత్తశుద్ధి వెలుగు ప్రసరిస్తుంది.
యద్ యన్ నిఖన్యతే భూమేర్ యథా తత్ తన్ నభో భవేత్ । యా యా విచార్యతే ఽవిద్యా తథా సా సా పరం భవేత్
భూమిలో ఏది పాతిపెడితే అది ఆకాశంగా మారినట్లే, ఏ అజ్ఞానాన్ని పరిశీలించినా అది పరమార్థంగా మారిపోతుంది.
స్ఫటికాన్తస్ సన్నివేశస్ స్వాణూనాం వేదనాద్ యథా । శుద్ధో ఽపి భాతి నానేవ తథా బ్రహ్మోదరం జగత్
ఎలా శుద్ధమైన స్ఫటికపు రాళ్లలోని చిన్న చిన్న కణాలు మన కళ్లకు వేర్వేరు రూపాల్లో కనిపిస్తాయో, అలాగే పరబ్రహ్మంలో ఈ జగత్తు కూడా అనేకంగా కనిపిస్తుంది.
బ్రహ్మ సర్వం జగద్ వస్తు పిణ్డ ఏకమ్ అఖణ్డితమ్ । ఫలపత్త్రలతాగుల్మపీఠం బీజమ్ ఇవ స్థితమ్
పరబ్రహ్మే అన్నీ. ఈ జగత్తు ఒకటే, విడిపోని ఘనమయమైనదిగా ఉంది. అది ఒక విత్తనం లాంటిది — అందులో పండ్లు, ఆకులు, లతలు, పొదలు, వాటి ఆధారాలు అన్నీ కలిసే ఉంటాయి.
అహో చిత్రం జగద్ ఇదమ్ అసత్ సద్ ఇవ భాసతే । అహో బృహద్ అహో స్వచ్ఛమ్ అహో స్ఫుటమ్ అహో తను
అయ్యో! ఈ జగత్తు ఎంత అద్భుతంగా ఉంది! అసలు లేనట్టే ఉన్నట్టు కనిపిస్తోంది. ఎంత విస్తృతంగా ఉంది! ఎంత పారదర్శకంగా ఉంది! ఎంత స్పష్టంగా ఉంది! ఎంత సూక్ష్మంగా ఉంది!
బ్రహ్మణి ప్రతిభాసాత్మా తన్మాత్రగణగోలకః । అవశ్యాయకణాభో ఽసౌ యథా స్ఫురతి తచ్ ఛ్రుతమ్
పరబ్రహ్మలో కనిపించే రూపం అనేది తత్వాల సమూహాల గోళంలా ఉంటుంది. అది తప్పనిసరిగా ఉండే చిన్న చిన్న కణాల గుంపులా ప్రకాశిస్తుంది, అనుభవంలోకి వస్తుంది.
యథాసౌ యాతి వైముఖ్యం యథా భవతి చాత్మభూః । యథా స్వభావసిద్ధిర్ వా తథా కథయ మే ప్రభో
ప్రభూ, ఆ వ్యక్తి ఎలా దూరమవుతాడు, ఆత్మ ఎలా స్థిరపడుతుంది, సహజమైన సిద్ధి ఎలా కలుగుతుంది అని నాకు చెప్పండి.
అత్యన్తాసమ్భవద్ రూపమ్ అనన్యత్ స్వస్వభావతః । అత్యన్తాననుభూతం సత్ స్వనుభూతమ్ ఇవాగ్రతః
దాని స్వరూపం అసాధ్యమైనదిగా ఉంటుంది, కానీ అది తన సహజ స్వభావమే. ఎప్పుడూ అనుభవించనప్పటికీ, అది మన ముందే ప్రత్యక్షంగా కనిపించేలా ఉంటుంది.
హుల్లస్ సభుల్లో ఘుల్లాఙ్ఘ ఇతి బాలహృది స్ఫుటమ్ । యథోదేతి తథోదేతి పరే బ్రహ్మణి జీవతా
పిల్లల మనసులో 'హుల్లస్', 'సభుల్లో', 'ఘుల్లాంగ' వంటి పదాలు స్పష్టంగా ఎలా ఉద్భవిస్తాయో, అలాగే పరబ్రహ్మలో జీవుడు కూడా ఉద్భవిస్తాడు.
మానమేయాత్మికాశుద్ధాసత్యైవ సత్యవత్ స్థితా । భిన్నేవ చ న భిన్నాస్మాద్ బ్రహ్మణో బృంహణాత్మికా
అది అసత్యమైనదిగా, స్వచ్ఛమైనదిగా, కొలవదగినదిగా ఉండి, నిజమైనదిలా నిలుస్తుంది. విడిగా కనిపించినా, విస్తరణ స్వరూపమైన బ్రహ్మ నుంచి వేరుగా కాదు.
యథా బ్రహ్మ భవత్య్ ఆశు జీవః కలనజీవితః । తథా జీవో భవత్య్ ఆశు మనో మననవేదనమ్
ఎలా అంటే, ఊహతో జీవించే జీవుడు త్వరగా బ్రహ్మమయ్యేలా, అలాగే ఆలోచన, తెలుసుకోవడం స్వభావంగా ఉన్న జీవుడు కూడా వెంటనే మనసవుతాడు.
చిత్తం తన్మాత్రమననం పశ్యత్య్ ఆశు స్వరూపవత్ । ఏష సఙ్ఘో ఽనిలలవప్రఖ్యస్ స్ఫురతి ఖాన్తరే
మనసు అనగా, సూక్ష్మతత్త్వాల గురించి ఆలోచించడమే. అది తాను నిజంగా ఏమిటో త్వరగా గ్రహిస్తుంది. ఈ సమూహం గాలి తుఫాను లాంటిది, ఆకాశంలో మెరుపులా కనిపిస్తుంది.
ఔచ్ఛూన్యమ్ ఏషో ఽనుభవత్య్ అవశ్యాయకణోపమమ్ । సంవేదనాత్మకం కాలకలితైకాన్తమ్ ఆత్మని
ఇది ఖాళీదనాన్ని, అవసరమైన ధూళి కణంలా అనుభవిస్తుంది. దీని అసలు స్వరూపం తెలుసుకోవడమే. కాలంతో కలిసినదిగా, అది తనలోనే స్థిరమై ఉంటుంది.
అహం కిమ్ ఇతి శబ్దార్థవేదనామ్ సో ఽఙ్గసంవిదమ్ । సంవిదన్ వస్తుశబ్దార్థం జీవః పశ్యతి సార్థకమ్
నేను ఎవరు? అనే మాటల అర్థాన్ని, అవయవాల జ్ఞానాన్ని జీవుడు గ్రహిస్తాడు. ఆ జ్ఞానం వస్తువులూ, పదాలూ నిజమైన అర్థాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకుంటుంది.
తాదృక్సంవేదనస్ సో ఽథ రసశబ్దార్థవేదనమ్ । భావిజిహ్వార్థనామ్నైకదేశే ఽనుభవతి క్షణాత్
అలాంటి అవగాహనతో, ఆత్మ తక్షణమే రుచి, శబ్దం, అర్థాన్ని అనుభవిస్తూ, భావజిహ్వ అనే ప్రాంతంలో వాటిని గ్రహిస్తుంది.
తాదృక్సంవేదనాజ్ జీవశ్ శబ్దార్థోన్ముఖతాం గతః । భవిష్యన్నేత్రనామ్నైకదేశే భవతి భాసనమ్
అలాంటి అవగాహన వల్ల జీవుడు శబ్దార్థం వైపు ఆకర్షితుడవుతాడు; భవిష్యన్నేత్రం అనే ప్రాంతంలో ప్రకాశం కలుగుతుంది.
తాదృక్సంవేదనస్ సో ఽథ ఘ్రాణం తద్వృత్తివేదనాత్ । స్థితో యస్మిన్ భవిష్యన్తీ తావద్ దృష్ట్యాదితత్స్థితిః
అలాంటి అవగాహనతో, ఆత్మ ముక్కు యొక్క క్రియను గ్రహిస్తుంది; ఎక్కడ స్థిరంగా ఉంటే, అక్కడే చూపు మొదలైన వాటి స్థితి ఉంటుంది.
ఏవమ్ప్రాయస్ స జీవాత్మా కాకతాలీయవచ్ ఛనైః । విశిష్టసన్నివేశత్వం భావితం పశ్యతి స్వతః
ఇలా, ఆ జీవాత్మా, కాకి తాటి కలిసినట్టు, క్రమంగా తనలో ప్రత్యేకమైన ఏర్పాటును తానే చూసుకుంటుంది.
స తస్య సన్నివేశస్య త్వ్ అసతో ఽపి సతస్ సతః । శబ్దభావైకదేశత్వం శ్రవణార్థేన విన్దతి
అది నిజమైనదా, అబద్ధమా, ఉన్నదా, లేనిదా అనే తేడా లేకుండా, ఆ ఏర్పాటులో శబ్దం కొంత భాగంగా ఉందని వాడు వినిపించడంవల్ల గుర్తిస్తాడు.
స్పర్శభావైకదేశత్వం త్వక్ఛబ్దార్థేన విన్దతి । రసభావైకదేశత్వం జిహ్వార్థాకృతి పశ్యతి
చర్మం, శబ్దం ద్వారా స్పర్శ కొంత భాగంగా ఉందని వాడు తెలుసుకుంటాడు. అలాగే, నాలుకతో రుచి కొంత భాగంగా ఉందని కూడా వాడు గమనిస్తాడు.
రూపభావైకదేశత్వం నేత్రార్థాకృతి పశ్యతి । గన్ధభావైకదేశత్వం నాసికాత్వేన పశ్యతి
కళ్ళతో రూపం కొంత భాగంగా ఉందని వాడు చూస్తాడు. ముక్కుతో వాసన కొంత భాగంగా ఉందని కూడా వాడు గుర్తిస్తాడు.
ఏవమ్భావమయైతత్తా ప్రకటీకరణక్షమమ్ । భవిష్యద్ ఇన్ద్రియాఖ్యం సా రన్ధ్రం పశ్యతి దేహకే
ఇలా ఉన్న లక్షణాలతో కూడిన ఈ స్థితి బయటపడటానికి తగినదిగా ఉంటుంది. భవిష్యత్తులో ఇంద్రియంగా మారబోయే ఆ రంధ్రాన్ని వాడు శరీరంలో గమనిస్తాడు.
ఇత్య్ ఏవమ్ ఆదిజీవస్య రాఘవాద్యతనస్య చ । ఉదేతి ప్రతిభాసాత్మా దేహ ఏవాతివాహికః
రాఘవా, మొదటి జీవుడికైనా, ఇప్పటి జీవుడికైనా, ఈ దేహంలోనే ప్రయాణించే ఆ భ్రమాత్మక స్వరూపమే పుట్టుకొస్తుంది.