జరామరణదుఃఖానామ్ ఏకా రత్నసముద్గికా । ఆధివ్యాధివిలాసానాం నిత్యమత్తా విలాసినీ
వృద్ధాప్యం, మరణం, బాధల రత్నపెట్టె ఇదే. ఎల్లప్పుడూ మత్తులో మునిగిపోయి, ఆపదలు, వ్యాధుల్లో ఆటపాటలతో విహరిస్తుంది.
క్షణమ్ ఆలోకవిమలా సాన్ధకారలవా క్షణమ్ । వ్యోమవీథీసమా తృష్ణా నీహారగహనా క్షణమ్
ఒక క్షణం నిర్మలంగా ప్రకాశిస్తుంది, మరో క్షణం చీకటి మచ్చలా మారిపోతుంది. తృష్ణ ఆకాశంలో దారి లాంటిది, ఒక్క క్షణం మబ్బులా దట్టంగా కనిపిస్తుంది.
గచ్ఛతూపశమం తృష్ణా కార్యవ్యాయామశాన్తయే । తమీ ఘనతమఃకృష్ణా యథా రక్షోనివృత్తయే
శాంతికి, పనుల ఆత్రుత తగ్గించేందుకు, ఆ తాపత్రయం మన మనసు నుండి పోయిపోవాలి. అది గాఢమైన చీకటి లాగా, దయ్యాలు పారద్రోలినట్టు మనలోంచి వెళ్లిపోవాలి.
తావన్ ముహ్యత్య్ అయం లోకో మూకో విలులితాశయః । యావద్ ఏవానుసన్ధత్తే తృష్ణావిషవిషూచికామ్
ఈ లోకం తాపత్రయపు విషజ్వరాన్ని వెంబడించేవరకు, మౌనంగా, అయోమయంగా, చిత్తశుద్ధి లేకుండా ఉండిపోతుంది.
లోకో ఽయమ్ అఖిలం దుఃఖం చిన్తయోజ్ఝిత ఉజ్ఝతి । చిన్తావిషూచికామన్త్రశ్ చిన్తాత్యాగో హి కథ్యతే
ఆందోళనలేని మనసుతో ఉన్నప్పుడు ఈ లోకం మొత్తం బాధను వదిలేస్తుంది. ఆందోళన అనే వ్యాధికి మందు, ఆ ఆందోళనను వదిలేయడమే అని చెబుతారు.
తృణపాషాణకాష్ఠాది సర్వమ్ ఆమిషశఙ్కయా । ఆదధానా స్ఫురత్య్ అన్తస్ తృష్ణా మత్స్యీ హ్రదే యథా
పచ్చిక, రాళ్లు, మట్టికట్టలు అన్నిటినీ లాభం కోసం అనుమానంతో చూస్తూ, ఆ తాపత్రయం మనలో, చెరువులో చేపలాగే కలవరపడుతుంది.
రోగార్తిరఙ్గగా తృష్ణా గమ్భీరమ్ అపి మానవమ్ । ఉత్తానతాం నయత్య్ ఆశు సూర్యాంశవ ఇవామ్బుజమ్
దేహంలో వ్యాధిలా కలిగే తృష్ణ బాధ, ఎంత లోతైన మనిషిని అయినా, సూర్యకిరణాలు కమలాన్ని విప్పినట్టు, వెంటనే బహిరంగంగా మారుస్తుంది.
అన్తశ్శూన్యా గ్రన్థిమత్యో దీర్ఘస్వాఙ్కురకణ్టకాః । ముక్తామణిశ్రియో నిత్యం తృష్ణా వేణులతా ఇవ
తృష్ణ బాంబూ వల్లి లాంటిది — లోపల ఖాళీగా, ముడులు, పొడవైన మొగ్గలు, ముల్లు లతో, బయట మాత్రం ముత్యాల వలె అలంకరించబడి ఉంటుంది.
అహో బత మహచ్ చిత్రం తృష్ణామ్ అపి మహాధియః । దుశ్ఛేద్యామ్ అపి కృన్తన్తి వివేకేనామలాసినా
హాయ్! ఎంత ఆశ్చర్యం, ఎంత గొప్ప విషయం! తృష్ణను కోయడం ఎంత కష్టమైనదైనా, గొప్ప బుద్ధి కలవారు, నిర్మలమైన వివేకం అనే ఖడ్గంతో దాన్ని కోయగలుగుతారు.
నాసిధారా న వజ్రాగ్నిర్ న తప్తాయఃకణార్చిషః । తథా తీక్ష్ణా యథా బ్రహ్మంస్ తృష్ణేయం హృది సంస్థితా
ఓ బ్రహ్మన్, ఖడ్గపు అంచు, వజ్రం, వేడైన ఇనుప మంటలు — ఇవేవీ మనసులో ఉండే తృష్ణంత పదునుగా ఉండవు.
కజ్జలాసితతీక్ష్ణాగ్రాస్ స్నేహదీర్ఘదశాపరాః । ప్రకాశా దాహదస్పర్శాస్ తృష్ణా దీపశిఖా ఇవ
తృష్ణ దీపపు జ్వాలలా ఉంటుంది. దాని అగ్రభాగం పొడి పొగతో నలుపు, దేహం నూనెతో పొడవుగా, వెలుగు ప్రసరిస్తూ, తాకినచోట దహించేస్తుంది.
అపి మేరూపమం ప్రాజ్ఞమ్ అపి శూరమ్ అపి స్థిరమ్ । తృణీకరోతి తృష్ణైకా నిమేషేణ నరోత్తమమ్
మెరుపర్వతంలా స్థిరంగా ఉన్న జ్ఞానిని, వీరుడిని, ఎంత ధైర్యవంతుడిని అయినా, తృష్ణ ఒక్కసారిగా తుప్పు గడ్డి లా మారుస్తుంది.
విస్తీర్ణగహనా భీమా ఘనజాలరజోమయీ । సాన్ధకారోగ్రనీహారా తృష్ణా విన్ధ్యమహాటవీ
తృష్ణా అంటే విస్తారమైన, దట్టమైన, భయంకరమైన, మేఘాలూ దుమ్ముతో నిండిన, ముదురు చీకటితో, ఘనమైన మబ్బులతో ఉన్న వింధ్య అరణ్యంలా ఉంటుంది.
ఏకైవ సర్వభువనాన్తరలబ్ధలక్ష్యా దుర్లక్షతామ్ ఉపగతేవ పురస్స్థితైవ । తృష్ణా స్థితా జగతి చఞ్చలవీచిమాలే క్షీరార్ణవామ్బుపటలే మధురేవ శక్తిః
తృష్ణ ఒక్కటే అన్ని లోకాల మధ్య కనిపించినా, అందరికీ ఎదురుగా ఉన్నా, గుర్తించడానికి చాలా కష్టం. అది ప్రపంచంలో, పాలసముద్రపు అలల మధ్య అలజడిగా, మధురంగా, శక్తివంతంగా నిలుస్తుంది.
ఆర్ద్రాన్త్రతన్త్రీగహనో వికారీ పరితాపవాన్ । దేహస్ స్ఫురతి సంసారే సో ఽపి దుఃఖాయ కేవలమ్
ఈ శరీరం లోపల తేమతో నిండినది, ఎన్నో సంక్లిష్టమైన భాగాలతో కూడినది, ఎప్పటికప్పుడు మారిపోతూ బాధతో నిండినది. ఇది లోకంలో ఎప్పుడూ అశాంతిగా సంచరిస్తూ, కేవలం బాధకే కారణమవుతుంది.
అజ్ఞో ఽపి తజ్జ్ఞసదృశో వలితాత్మచమత్కృతిః । యుక్త్యా భవ్యో ఽప్య్ అభవ్యో మే న జడో నాపి చేతనః
అజ్ఞానమైనప్పటికీ, ఇది తెలిసినవాడిలా కనిపిస్తుంది; తప్పుడు అహంకారాన్ని చూపిస్తుంది. యుక్తితో చూస్తే, ఇది నాకు కొన్నిసార్లు మంచిదిగా, మరికొన్నిసార్లు చెడ్డదిగా అనిపిస్తుంది. ఇది పూర్తిగా జడమూ కాదు, పూర్తిగా చైతన్యమూ కాదు.
జడాజడదృశోర్ మధ్యే దోలాయితదురాశయః । న వివేకీ న మూఢాత్మా మోహమ్ ఏవ ప్రయచ్ఛతి
ఇది జడత్వం, చైతన్యం మధ్యలో ఊగిసలాడుతూ, స్థిరమైన ఆశలు లేక, అస్పష్టమైన కోరికలతో ఉంటుంది. దీని వల్ల వివేకం కలుగదు, మూర్ఖత్వం కూడా కాదు, కేవలం మాయనే కలిగిస్తుంది.
స్తోకేనానన్దమ్ ఆయాతి స్తోకేనాయాతి ఖేదితామ్ । నాస్తి దేహసమశ్ శోచ్యో నీచో గుణబహిష్కృతః
ఇది కొద్దిగా ఆనందాన్ని, కొద్దిగా బాధను అనుభవిస్తుంది. శరీరంలా దయనీయమైనది మరొకటి లేదు — ఇది తక్కువగా, గుణాలు లేని దుర్భాగ్యమైనదే.
ఆగమాపాయినా నిత్యం దన్తకేసరశాలినా । వికాసిస్మితపుష్పేణ ప్రతిక్షణమ్ అలఙ్కృతః
ఈ శరీర వృక్షం ఎప్పుడూ పుట్టి పోతూ ఉంటుంది, దంతాలు, జుట్టుతో అలంకరించబడి, ప్రతి క్షణం వికసించే నవ్వుతో పువ్వుల్లా అందంగా ఉంటుంది.
భుజశాఖౌఘనమితో ద్విజానుస్తమ్భసుస్థితః । లోచనాలివపాక్రాన్తశ్ శిరఃపీఠబృహత్ఫలః
దాని చేతులు కొమ్మల్లా విస్తరించి, ఎముకలతో బలంగా నిలబడినవి; మెడపై విశాలమైన తల ఫలంలా ఉంటుంది, కళ్లలో తేనెటీగల గుంపుల్లా జీవం మెరిసిపోతుంది.
స్రవదస్రురసస్రోతా హస్తపాదసుపల్లవః । గుల్ఫవాన్ కార్యసఙ్ఘాతవిహఙ్గమతతాస్పదమ్
దాని చేతులు, కాళ్లు ముద్దైన కొత్త రెక్కల్లా ఉంటాయి; రక్తం, రసం ప్రవహించే నాళాలు దాని లోపల ప్రవహిస్తాయి; మడమలు ఉన్నాయి, కర్మల పక్షులు దానికి విశ్రాంతి స్థలంగా ఉంటాయి.
సచ్ఛాయో దేహవృక్షో ఽయం జీవపాన్థగణాస్పదమ్ । కస్యాత్మీయః కస్య పర ఆస్థానాస్థే కిలాత్ర కే
ఈ శరీర వృక్షం దాని నీడతో జీవుల ప్రయాణికులకు ఆశ్రయంగా ఉంది. ఇది ఎవరిది? ఎవరి కాదు? ఇక్కడ ఎవరు నిజంగా సొంతవారు, ఎవరు పరాయివారు?
భారసన్తారణార్థేన గృహీతాయాం పునః పునః । నావి దేహలతాయాం చ కస్య స్యాద్ ఆత్మభావనా
ఈ శరీరం భారం మోసేందుకు మళ్లీ మళ్లీ తీసుకుంటూ ఉంటే, దాన్ని మనం మనమేనని ఎవరు భావిస్తారు? ఎవరూ పడవను లేదా తాడును తాము అనుకోరు కదా.
దేహనామ్ని వనే శూన్యే బహుగర్తసమాకులే । తనూరుహాసఙ్ఖ్యతరౌ విశ్వాసం కో ఽధిగచ్ఛతి
దేహం అనే ఖాళీ అడవిలో, ఎన్నో గోతులు, రంధ్రాలు ఉండి, అనేక రోమాల చెట్లు పెరిగినప్పుడు, అక్కడ ఎవరికైనా నమ్మకం కలుగుతుందా?
చర్మస్నాయ్వస్థివలితే శరీరపటహే దృఢే । మార్జారవద్ అహం నాన్తస్ తిష్ఠామ్య్ అవిరతధ్వనౌ
చర్మం, మాంసపేశులు, ఎముకలతో బలంగా నడిపిన ఈ శరీరపు వస్త్రంలో, ఎప్పుడూ శబ్దం వినిపిస్తుంటే, నేను పిల్లిలా లోపల ఉండలేను.
సంసారారణ్యసంరూఢో విలసచ్చిత్తమర్కటః । చిన్తామఞ్జరికాకారో దీర్ఘదుఃఖఘుణక్షతః
సంసార అరణ్యంలో పెరిగిన మనస్సు కోతి, ఆందోళనల గుత్తిగా మారి, దీర్ఘకాల బాధ అనే పురుగు కాటు తిని, బాధపడుతోంది.
తృష్ణాభుజఙ్గమీగేహః కోపకాకకృతాలయః । స్మితపుష్పో ద్రుమశ్ శ్రీమాఞ్ శుభాశుభమహాఫలః
ఈ శరీరం తృష్ణ అనే పాము నివాసంగా ఉంది, కోపం అనే కాకికి గూడుగా ఉంది. దీని నవ్వు పువ్వులా, ఈ చెట్టు అందంగా ఉంది, దీనికి శుభాశుభ ఫలితాలు అనే పెద్ద పెద్ద ఫలాలు పండుతుంటాయి.
సుస్కన్ధో దోర్లతాజాలో హస్తస్తబకసున్దరః । పవనస్పన్దితాశేషస్వాఙ్గావయవపల్లవః
దీని కండు బలంగా ఉంటుంది, చేతుల పొదలు అందంగా ఉంటాయి, చేతులు పుష్పగుచ్ఛాల్లా మెరిసిపోతాయి, దేహంలోని ప్రతి భాగం గాలి తాకిన కొత్త మొగ్గల్లా తేలికగా ఊగిపోతుంది.
సర్వేన్ద్రియఖగాధారస్ సుజానుస్ సుత్వగ్ ఉన్నతః । సరసచ్ఛాయయా యుక్తః కామపాన్థనిషేవితః
దీనిని అన్ని ఇంద్రియాలు అనే పక్షులు ఆధారంగా ఉంటాయి, మోకాళ్లు మెత్తగా, చర్మం మృదువుగా, ఎత్తుగా ఉంటుంది. స్వంత సరస్సు నీడతో అలంకరించబడి, కోరికలు కలిగిన వారు దీనిని ఎప్పుడూ సందర్శిస్తారు.
మూర్ధ్ని సఞ్జనితాదీర్ఘశిరోరుహతృణావలిః । అహఙ్కారజరద్గృద్ధకులాయసుషిరోదరః
దీని తలపై పొడవాటి గడ్డి వంటి జుట్టు పెరుగుతుంది. లోపల ఖాళీగా ఉండి, అహంకారం అనే ముసలి గద్దకు గూడు అవుతుంది.