మథురాధిపతే రాజ్ఞో యథా శ్వపచసమ్భ్రమః । ఆసీద్ ఏవం హి చిత్తస్య స్ఫురతీయం జగత్స్థితిః
మధురా రాజుకు కుక్క తినేవాడు ఎదురవ్వడం వల్ల కలిగిన కలవరంలా, మనస్సు కూడా అలానే కలవరపడి, ఈ లోకం అనిపిస్తుంది.
సర్వమ్ ఏవ మనోమాత్రభ్రాన్త్యుల్లాసవిజృమ్భణమ్ । ఇదం జీవతయా నామ ప్రస్ఫురత్య్ అమ్బుభఙ్గవత్
ఈ ప్రపంచం అంతా మనస్సు మాయ వల్లే ఉల్లాసంగా విస్తరిస్తుంది. జీవితం అనేది నీటిలో అలలు లాగ వెలుగుతుంది.
శివాత్ ప్రాక్ కారణాత్ పూర్వం చిచ్ చేత్యకలనోన్ముఖీ । ఉదేతి సౌమ్యాజ్ జలధేః పయస్స్పన్దో మనాగ్ ఇవ
శివుడికి ముందుగా, ఆది కారణం నుండి, జ్ఞానం తెలుసుకోవాలనే మనస్సు, సముద్రం నుండి నీటి అలలు మెల్లగా రావడం లాగ వెలుగుతుంది.
స్ఫురణాజ్ జీవచక్రత్వమ్ ఏత్య చిత్తోర్మితాం గతమ్ । చిద్వారి బ్రహ్మజలధౌ కురుతే సర్గబుద్బుదమ్
ఈ ప్రకంపన వల్ల జీవుల చక్రం ఉద్భవించి, మనస్సు అనే అల వరకు చేరుతుంది. ఆ అనంతమైన బ్రహ్మ సముద్రంలో, చైతన్య జలంలో సృష్టి అనే బుడుగు ఏర్పడుతుంది.
స్వచ్ఛసౌమ్యసమస్యేషద్ యత్ సింహస్యేవ జృమ్భణమ్ । బ్రహ్మణస్ స చిదాభాసస్ తత్ సచేత్యమ్ ఇవ స్వయమ్
ఎలా నిర్మలమైన, మృదువైన, సమతుల్యమైన స్థితిలో సింహం కొంచెం ఆవలించుకుంటుందో, అలాగే బ్రహ్మలో చైతన్య ప్రతిబింబం కూడా జ్ఞానం రూపంలో కనిపిస్తుంది.
చిత్ సచేత్యోచ్యతే జీవస్ స సఙ్కల్పాన్ మనో భవేత్ । బుద్ధిశ్ చేత్యమ్ అహఙ్కారో మాయేత్యాద్యభిధం తతః
చైతన్యాన్ని 'చిత్' అంటారు, జ్ఞానాన్ని 'చేత్యం' అంటారు, సంకల్పాలతో ఏర్పడిన మనస్సే జీవుడు, బుద్ధి అంటే జ్ఞానం, అహంకారం అంటే 'అహంకారము', మాయ అని కూడా పిలుస్తారు.
తన్మాత్రకల్పనా పూర్వం తనోతీదం జగన్ మనః । అసత్యం సత్యసఙ్కాశం గన్ధర్వనగరం యథా
ముందుగా మనస్సు సూక్ష్మభూతాలను ఊహించి, ఈ లోకాన్ని సృష్టిస్తుంది. ఇది నిజమైనదిగా కనిపించినా, వాస్తవానికి అసత్యమే, గంధర్వ నగరం లాంటిది.
యథా శూన్యదృశస్ తారాముక్తావల్యాదిదర్శనమ్ । యథా స్వప్నే భ్రమశ్ చైవ తథా చిత్తస్య సంసృతిః
ఎవరైనా చూపులో లోపం ఉన్నవారు ఖాళీ ఆకాశంలో నక్షత్రాలు లేదా ముత్యాల దండను చూస్తారు, అలాగే మనం కలలో కూడా తప్పుగా అనుభవిస్తాం. అలాగే మనస్సు సంచారం కూడా అలా తప్పుగా జరుగుతుంది.
శుద్ధ ఆత్మా నిత్యతృప్త ఇవ శాన్తస్ సమస్థితిః । అపశ్యన్ పశ్యతీవేమం చిత్తాఖ్యం స్వప్నవిభ్రమమ్
శుద్ధమైన ఆత్మ ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ప్రశాంతంగా సమంగా ఉంటుంది. అది ఏదీ చూడకపోయినా, మనస్సు అనే కలభ్రమాన్ని చూస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
సంసృతిర్ జాగ్రద్ ఇత్య్ ఉక్తం స్వప్నం విదుర్ అహఙ్కృతిమ్ । చిత్తం సుషుప్తభావస్ స్యాచ్ చిన్మాత్రం తుర్యమ్ ఉచ్యతే
జాగ్రత్త స్థితిని సంసారం అంటారు; 'నేను' అనే భావాన్ని కల అని అంటారు; మనస్సు నిద్రలేని నిద్ర లాంటిది; కేవలం చైతన్యం మాత్రమే నాల్గవ స్థితి అని చెబుతారు.
అత్యన్తశుద్ధచిన్మాత్రే పరిణామశ్ చిరాయ యః । తుర్యాతీతం పదం యత్ స్యాత్ తత్స్థో భూయో న శోచతి
ఎవరైనా పూర్తిగా శుద్ధమైన చైతన్యంలో చాలా కాలం నిలిచి ఉంటే, అది నాల్గవ స్థితికి మించినది. అలాంటి స్థితిలో ఉన్నవాడు ఇక బాధపడడు.
తస్మిన్ సర్వమ్ ఉదేతీదం తస్మిన్న్ ఏవ ప్రలీయతే । తత్రైవ తనుతే చేదం దృష్టౌ ముక్తావలీ యథా
ఆ శుద్ధ చైతన్యంలోనే ఈ జగత్తు అంతా ఉద్భవిస్తుంది, అదే లోపలే అంతా లయమవుతుంది. ఈ లోకమంతా అక్కడే వ్యాపించి ఉంది, మన దృష్టిలో ముత్యాల హారం కనిపించడంలా.
అరోధకత్వాత్ ఖం హేతుర్ యథా వృక్షసమున్నతేః । అకర్త్ర్య్ అపి తథా కర్త్రీ చేతనాచ్ చిజ్ జగత్స్థితేః
ఎలా ఖాళీ స్థలం ఏమీ అడ్డుకోకుండా వృక్షం పెరగడానికి కారణమవుతుందో, అలాగే ఏ పని చేయకపోయినా, ఆ చైతన్యం ప్రపంచం ఉండటానికి కారణమై, కార్యసాధకురాలవుతుంది.
సన్నిధానాద్ యథా లోహః ప్రతిబిమ్బస్య హేతుతామ్ । యాత్య్ ఆదర్శస్ తథైవాయం చిన్మయో ఽప్య్ అర్థవేదనే
ఎలా ఇనుపపు వస్తువు అద్దంలో ప్రతిబింబం ఏర్పడటానికి దగ్గరగా ఉండటం వల్ల కారణమవుతుందో, అలాగే ఈ చైతన్యం కూడా వస్తువులను గ్రహించడంలో సహాయపడుతుంది.
బీజమ్ అఙ్కురపత్త్రాదియుక్త్యా యద్వత్ ఫలం భవేత్ । చిన్మాత్రం చేత్యజీవాదియుక్త్యా తద్వన్ మనో భవేత్
ఎలా విత్తనం మొక్క, ఆకులు మొదలైన వాటి ద్వారా ఫలాన్ని ఇస్తుందో, అలాగే శుద్ధ చైతన్యం వస్తువులు, జీవులు, మనస్సు వంటి వాటి ద్వారా మనస్సును కలుగజేస్తుంది.
స్వతో బీజం ఫలాద్య్ ఉజ్ఝద్ యథా బీజం పునర్ భవేత్ । తథా చిచ్ చేత్యచిత్తాది త్యక్త్వా స్వాస్థ్యేన తిష్ఠతి
ఎలా విత్తనం పండు మొదలైనవి ఇచ్చి మళ్లీ విత్తనంగా మారుతుందో, అలాగే చైతన్యం, దృష్టి విషయాలు, మనస్సు ఇవన్నీ వదిలిపెడితే, మనిషి తన సహజ స్థితిలో నిలుస్తాడు.
యద్య్ అప్య్ అబోధే బోధే చ బీజాన్తస్ తరుబీజయోః । ఇవ భేదో ఽస్తి న జగద్బ్రహ్మణోర్ అపి చిత్తయోః
అజ్ఞానం, జ్ఞానం రెండింటిలో కూడా, చెట్టులోని విత్తనం, విత్తనం మధ్య ఉన్న తేడా లాంటిది ఉన్నా, జగత్తు మనస్సు, పరబ్రహ్మ మనస్సు మధ్య అలాంటి తేడా లేదు.
తథాపి వ్యజ్యతే బోధే సత్య్ ఆత్మత్వమ్ అఖణ్డితమ్ । రూపశ్రీర్ ఇవ దీపేన చిన్మాత్రాలోకమ్ ఏతి యత్
అయినా, జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, ఆత్మ యొక్క అఖండ స్వరూపం వెలుగులోకి వస్తుంది. దీపం వెలిగితే రూపం అందం ఎలా కనిపిస్తుందో, అలాగే చిత్తశుద్ధి వెలుగు ప్రసరిస్తుంది.
యద్ యన్ నిఖన్యతే భూమేర్ యథా తత్ తన్ నభో భవేత్ । యా యా విచార్యతే ఽవిద్యా తథా సా సా పరం భవేత్
భూమిలో ఏది పాతిపెడితే అది ఆకాశంగా మారినట్లే, ఏ అజ్ఞానాన్ని పరిశీలించినా అది పరమార్థంగా మారిపోతుంది.
స్ఫటికాన్తస్ సన్నివేశస్ స్వాణూనాం వేదనాద్ యథా । శుద్ధో ఽపి భాతి నానేవ తథా బ్రహ్మోదరం జగత్
ఎలా శుద్ధమైన స్ఫటికపు రాళ్లలోని చిన్న చిన్న కణాలు మన కళ్లకు వేర్వేరు రూపాల్లో కనిపిస్తాయో, అలాగే పరబ్రహ్మంలో ఈ జగత్తు కూడా అనేకంగా కనిపిస్తుంది.
బ్రహ్మ సర్వం జగద్ వస్తు పిణ్డ ఏకమ్ అఖణ్డితమ్ । ఫలపత్త్రలతాగుల్మపీఠం బీజమ్ ఇవ స్థితమ్
పరబ్రహ్మే అన్నీ. ఈ జగత్తు ఒకటే, విడిపోని ఘనమయమైనదిగా ఉంది. అది ఒక విత్తనం లాంటిది — అందులో పండ్లు, ఆకులు, లతలు, పొదలు, వాటి ఆధారాలు అన్నీ కలిసే ఉంటాయి.
అహో చిత్రం జగద్ ఇదమ్ అసత్ సద్ ఇవ భాసతే । అహో బృహద్ అహో స్వచ్ఛమ్ అహో స్ఫుటమ్ అహో తను
అయ్యో! ఈ జగత్తు ఎంత అద్భుతంగా ఉంది! అసలు లేనట్టే ఉన్నట్టు కనిపిస్తోంది. ఎంత విస్తృతంగా ఉంది! ఎంత పారదర్శకంగా ఉంది! ఎంత స్పష్టంగా ఉంది! ఎంత సూక్ష్మంగా ఉంది!
బ్రహ్మణి ప్రతిభాసాత్మా తన్మాత్రగణగోలకః । అవశ్యాయకణాభో ఽసౌ యథా స్ఫురతి తచ్ ఛ్రుతమ్
పరబ్రహ్మలో కనిపించే రూపం అనేది తత్వాల సమూహాల గోళంలా ఉంటుంది. అది తప్పనిసరిగా ఉండే చిన్న చిన్న కణాల గుంపులా ప్రకాశిస్తుంది, అనుభవంలోకి వస్తుంది.
యథాసౌ యాతి వైముఖ్యం యథా భవతి చాత్మభూః । యథా స్వభావసిద్ధిర్ వా తథా కథయ మే ప్రభో
ప్రభూ, ఆ వ్యక్తి ఎలా దూరమవుతాడు, ఆత్మ ఎలా స్థిరపడుతుంది, సహజమైన సిద్ధి ఎలా కలుగుతుంది అని నాకు చెప్పండి.
అత్యన్తాసమ్భవద్ రూపమ్ అనన్యత్ స్వస్వభావతః । అత్యన్తాననుభూతం సత్ స్వనుభూతమ్ ఇవాగ్రతః
దాని స్వరూపం అసాధ్యమైనదిగా ఉంటుంది, కానీ అది తన సహజ స్వభావమే. ఎప్పుడూ అనుభవించనప్పటికీ, అది మన ముందే ప్రత్యక్షంగా కనిపించేలా ఉంటుంది.
హుల్లస్ సభుల్లో ఘుల్లాఙ్ఘ ఇతి బాలహృది స్ఫుటమ్ । యథోదేతి తథోదేతి పరే బ్రహ్మణి జీవతా
పిల్లల మనసులో 'హుల్లస్', 'సభుల్లో', 'ఘుల్లాంగ' వంటి పదాలు స్పష్టంగా ఎలా ఉద్భవిస్తాయో, అలాగే పరబ్రహ్మలో జీవుడు కూడా ఉద్భవిస్తాడు.
మానమేయాత్మికాశుద్ధాసత్యైవ సత్యవత్ స్థితా । భిన్నేవ చ న భిన్నాస్మాద్ బ్రహ్మణో బృంహణాత్మికా
అది అసత్యమైనదిగా, స్వచ్ఛమైనదిగా, కొలవదగినదిగా ఉండి, నిజమైనదిలా నిలుస్తుంది. విడిగా కనిపించినా, విస్తరణ స్వరూపమైన బ్రహ్మ నుంచి వేరుగా కాదు.
యథా బ్రహ్మ భవత్య్ ఆశు జీవః కలనజీవితః । తథా జీవో భవత్య్ ఆశు మనో మననవేదనమ్
ఎలా అంటే, ఊహతో జీవించే జీవుడు త్వరగా బ్రహ్మమయ్యేలా, అలాగే ఆలోచన, తెలుసుకోవడం స్వభావంగా ఉన్న జీవుడు కూడా వెంటనే మనసవుతాడు.
చిత్తం తన్మాత్రమననం పశ్యత్య్ ఆశు స్వరూపవత్ । ఏష సఙ్ఘో ఽనిలలవప్రఖ్యస్ స్ఫురతి ఖాన్తరే
మనసు అనగా, సూక్ష్మతత్త్వాల గురించి ఆలోచించడమే. అది తాను నిజంగా ఏమిటో త్వరగా గ్రహిస్తుంది. ఈ సమూహం గాలి తుఫాను లాంటిది, ఆకాశంలో మెరుపులా కనిపిస్తుంది.
ఔచ్ఛూన్యమ్ ఏషో ఽనుభవత్య్ అవశ్యాయకణోపమమ్ । సంవేదనాత్మకం కాలకలితైకాన్తమ్ ఆత్మని
ఇది ఖాళీదనాన్ని, అవసరమైన ధూళి కణంలా అనుభవిస్తుంది. దీని అసలు స్వరూపం తెలుసుకోవడమే. కాలంతో కలిసినదిగా, అది తనలోనే స్థిరమై ఉంటుంది.