యచ్ చేత్యతే తద్ ఇతరద్ వ్యతిరిక్తం చితో ఽస్తి నో । కిఞ్చిన్ నాస్తీతి సంశాన్త్యా చితశ్ శామ్యతి చేతనమ్
ఏది మనస్సు గ్రహిస్తుందో అది మనస్సు నుండి వేరుగా ఉండదు. ఏదీ వేరుగా లేదు అని తెలుసుకున్నప్పుడు మనస్సు యొక్క చలనం ఆగిపోతుంది.
చిద్ఘనేనైకతామ్ ఏత్య యదా తిష్ఠసి నిశ్చలః । శామ్యన్ వ్యవహరన్ వాపి తదా సంశాన్త ఉచ్యసే
నీవు చైతన్యంతో ఏకత్వాన్ని పొందినప్పుడు, స్థిరంగా ఉండి, ఏ పని చేస్తున్నా లేదా విశ్రాంతిగా ఉన్నా, అప్పుడే నీవు సంపూర్ణ శాంతిలో ఉన్నవాడివని అంటారు.
తన్వీ చేతయతే చేత్యం ఘనా చిన్ నాఙ్గ చేతతి । అల్పక్షీవః క్షోభమ్ ఏతి ఘనక్షీవో హి శామ్యతి
సూక్ష్మమైన చైతన్యం విషయాలను గ్రహిస్తుంది; ఘనమైన చైతన్యం ఏదీ గ్రహించదు. తక్కువ మద్యం తాగినవాడు కలవరపడతాడు, కానీ బాగా మద్యం తాగినవాడు నిశ్చలంగా ఉంటాడు.
చిద్ఘనైక్యం ప్రయాతస్య రూఢస్య పరమే పదే । నైరాత్మ్యశూన్యవాదాద్యైః పర్యాయైః కథనం భవేత్
పరమ స్థితిలో చైతన్యంతో ఏకత్వాన్ని బలంగా పొందినవాడికి, ఆ స్థితిని నిరాత్మత్వం, శూన్యత వంటి పదాలతో వివరిస్తారు.
చిచ్ చేతనేన చేత్యత్వమ్ ఇత్య్ ఏవం పశ్యతి భ్రమమ్ । జాయే జీవామి నశ్యామి సంసరామీత్య్ అసన్మయమ్
చైతన్యం తానే గ్రహించేవాడినీ, గ్రహించబడేదాన్నీ అని భ్రమించడమే, 'నేను పుట్టాను, బ్రతికాను, నశించాను, సంసారంలో తిరుగుతున్నాను' అనే అబద్ధ భావనలు కలుగుతాయి.
స్వభావాద్ వ్యతిరిక్తం తు న చితశ్ చాస్తి చేతనమ్ । స్పన్దాద్ ఋతే యథా వాయావ్ అతః కిం కేన చేత్యతే
తన స్వభావాన్ని తప్ప మరొకటి లేదు, చైతన్యం కూడా లేదు. గాలి కదలిక లేకుండా ఎలా కదలదు, అలాగే ఏది ఏదిని గ్రహించగలదు?
చేత్యే త్వ్ అసమ్భవత్య్ ఏవ కిఞ్చిద్ యచ్ చేత్యతే చితా । రజ్జోస్ సర్పభ్రమాభాసం తద్ అవిద్యాభ్రమం విదుః
గ్రహించడం అసాధ్యమైతే, మనసు గ్రహించిందని అనిపించేది పాము కట్టు మీద కనిపించినట్టు మాయ. దీనిని తెలివైనవారు అజ్ఞాన భ్రమ అని తెలుసుకుంటారు.
సంవిన్మాత్రచికిత్స్యే ఽస్మిన్ వ్యాధౌ సంసారనామని । చిత్తమాత్రపరిస్పన్దే సంరమ్భో ఽనఘ కిం తవ
ఈ సంసారమనే వ్యాధికి స్వచ్ఛమైన జ్ఞానమే మందు. నిష్పాపుడా, కేవలం మనసు కలకలికి నీవు ఎందుకు శ్రమపడుతున్నావు?
యది సర్వం పరిత్యజ్య తిష్ఠస్య్ ఉత్క్రాన్తవాసనమ్ । అమునైవ నిమేషేణ తన్ ముక్తో ఽసి న సంశయః
అన్నిటిని వదిలేసి, అన్ని వాసనలనూ దాటి నిలబడితే, అదే క్షణంలో నీవు విముక్తుడవుతావు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యథా రజ్జ్వాం భుజఙ్గాశా వినాఙ్గచలనం క్షణాత్ । సంవిన్మాత్రవివర్తేన నశ్యత్య్ ఏవం హి సంసృతిః
ఎలా ఒక తాడు మీద పాము ఉందని మనసులో ఊహించుకుంటే, ఆ తాడు కదలకుండానే ఆ భ్రమ ఒక్కసారిగా పోతుందో, అలాగే శుద్ధమైన జ్ఞానం కలిగినప్పుడు ఈ లోక జీవితం కూడా వెంటనే అంతరించిపోతుంది.
యత్రాభిలాషస్ తన్ నూనం సన్త్యజ్య స్థీయతే యది । ప్రాప్త ఏవాఙ్గ తన్ మోక్షః కిమ్ ఏతావతి దుష్కరమ్
ఎక్కడ ఆశలు పుడతాయో, వాటిని పూర్తిగా వదిలేసి నిలబడగలిగితే, ప్రియమైనవాడా, అక్కడే మోక్షం లభిస్తుంది. ఇందులో అంత కష్టం ఏముంది?
అపి ప్రాణాంస్ తృణమ్ ఇవ త్యజన్తీహ మహాశయాః । యత్రాభిలాషస్ తన్మాత్రత్యాగే కృపణతా కథమ్
ఇక్కడ గొప్ప వ్యక్తులు తమ ప్రాణాలనూ పొగిలిన గడ్డి లాగ వదిలేస్తారు. అలాంటప్పుడు ఆశను వదిలినవాడు ఇంకేదైనా వదిలేటప్పుడు దుఃఖపడటం ఎలా సాధ్యం?
యత్రాభిలాషస్ తత్ త్యక్త్వా చేతసా నిరవగ్రహమ్ । ప్రాప్తం కర్మేన్ద్రియైర్ గృహ్ణంస్ త్యజన్న్ ఇష్టం చ తిష్ఠ భోః
ఎక్కడ ఆశ పుడుతుందో, అక్కడ దాన్ని మనసుతో పూర్తిగా వదిలేసి, మన కర్మేంద్రియాలతో వస్తువులను అంగీకరించడమో, వదిలిపెట్టడమో చేస్తూ, నిశ్చలంగా ఉండుము సఖీ.
యథా కరతలే బిల్వం యథా వా పర్వతః పురః । ప్రత్యక్షమ్ ఏవమ్ అస్యాలమ్ అజత్వం పరమాత్మనః
ఎలా చేతిలో బిల్వపండు స్పష్టంగా కనిపిస్తుందో, లేదా మన ముందు ఒక కొండ ఎంత స్పష్టంగా ఉంటుందో, అలాగే పరమాత్మ యొక్క జన్మలేని స్వభావం కూడా మనకు ప్రత్యక్షంగా తెలుస్తుంది.
ఆత్మైవ భాతి జగద్ ఇత్య్ ఉదితస్ తరఙ్గైః కల్పాన్త ఏక ఇవ వారిధిర్ అప్రమేయః । జ్ఞాతస్ స ఏవ హి దదాతి విమోక్షసిద్ధిమ్ అజ్ఞాత ఏవ మనసా చిరబన్ధనాయ
ఈ లోకమంతా ఆత్మయే ప్రకాశిస్తుంది అని చెప్పబడింది. అది తరంగాలతో కలిసిన సముద్రంలా, ఎంత కలకలలైనా కొలవలేనిది. ఆ ఆత్మను తెలుసుకుంటే ముక్తిని ఇస్తుంది, తెలియకపోతే మనస్సు చాలా కాలం బంధనంలో పడిపోతుంది.
మనస్త్వయోగ్యో జీవో ఽయం కో భవేత్ పరమాత్మనః । కథం వాస్మిన్ సముత్పన్నః కో వాయం వద మే పునః
ఈ జీవుడు మనస్సుకు అనుకూలం కాదు. ఇతడు పరమాత్మతో ఏ సంబంధం ఉన్నవాడు? ఇతడు ఎలా పుట్టాడు? ఇతడు ఎవరు? నాకు మళ్లీ చెప్పు.
సమస్తశక్తికచితం బ్రహ్మ సర్వేశ్వరం సదా । యయైవ శక్త్యా స్ఫురతి ప్రాప్తాం తామ్ ఏవ పశ్యతి
బ్రహ్మ అనగా సర్వేశ్వరుడు ఎప్పుడూ అన్ని శక్తులతో అలంకరించబడి ఉంటాడు. ఏ శక్తితో అది వెలుగుతుందో, అదే శక్తిని మనం చూస్తాము.
స్వయం యాం వేత్తి సర్వాత్మా చితిం చేతనరూపిణీమ్ । సా ప్రోక్తా జీవశబ్దేన సైవ సఙ్కల్పకారిణీ
ప్రపంచంలోని ప్రతి ఒక్కరి అంతరాత్మ స్వయంగా ఆ చైతన్యాన్ని, అంటే జ్ఞానరూపమైన మనస్సును, తెలుసుకుంటుంది. దానినే 'జీవుడు' అని పిలుస్తారు. అదే సంకల్పాలను కలిగించే మూలకారణం.
స్వభావకారణం ద్విత్వే పూర్వం సఙ్కల్ప్య చిత్ స్వయమ్ । నానాకారణతాం పశ్చాద్ యాతి జన్మమృతిస్థితౌ
ఆ చైతన్యం మొదట తన సహజ స్వరూపంగా ద్వంద్వాన్ని ఊహించుకుంటుంది. తరువాత జననం, మరణం, జీవితం వంటి అనేక కారణాలను స్వీకరిస్తుంది.
ఏవం స్థితే మునిశ్రేష్ఠ దైవం నామ కిమ్ ఉచ్యతే । కిమ్ ఉచ్యతే తథా కర్మ కారణం చ కిమ్ ఉచ్యతే
ఇలా ఉన్నప్పుడు, మునిశ్రేష్ఠా, 'దైవం' అంటే ఏమిటి? 'కర్మ' అంటే ఏమిటి? అలాగే, కారణం అంటే ఏమిటి?
స్పన్దాస్పన్దస్వభావం హి చిన్మాత్రమ్ ఇహ విద్యతే । ఖే వాత ఇవ తత్స్పన్దాత్ సోల్లాసం శాన్తమ్ అన్యథా
ఇక్కడ కేవలం చైతన్యమే ఉంది, అది కొన్నిసార్లు కదలికగా, మరికొన్నిసార్లు నిశ్చలంగా ఉంటుంది. ఆకాశంలో గాలి ఎలా ఉంటుందో, దాని కదలిక వల్ల ఆనందం కలుగుతుంది; లేకపోతే అది ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.
చితశ్ చిత్త్వం భావితం సత్ స్పన్ద ఇత్య్ ఉచ్యతే బుధైః । దృశ్యత్వాభావితం చైతద్ అస్పన్దనమ్ ఇతి స్మృతమ్
చైతన్యం మనస్సు రూపం దాల్చినప్పుడు, జ్ఞానులు దానిని 'అలజడి' అంటారు. అదే మనస్సు రూపం లేకుండా వస్తువులుగా కనిపించని స్థితిలో ఉంటే, దానిని 'నిశ్చలత' అంటారు.
స్పన్దాత్ స్ఫురన్తీ చిత్ సర్గో నిస్స్పన్దా బ్రహ్మ శాశ్వతమ్ । జీవకారణకర్మాద్యాశ్ చిత్స్పన్దస్యాభిధాస్ స్మృతాః
ఆ అలజడితో చైతన్యం సృష్టిగా కనిపిస్తుంది; అలజడి లేకుండా అది శాశ్వతమైన బ్రహ్మమే. జీవుడి కారణాలు, కర్మలు, ఇతర విషయాలన్నీ చైతన్య అలజడికే పేర్లుగా చెప్పబడ్డాయి.
య ఏవానుభవాత్మాయం చిత్స్పన్దో ఽస్తి స ఏవ హి । జీవకారణకర్మాఖ్యో బీజమ్ ఏతద్ ధి సంసృతేః
ఈ అనుభూతి స్వరూపమైన చైతన్య అలజడే, జీవుడి కారణం, కర్మ, వ్యక్తిత్వం అని పిలవబడే సంసారానికి విత్తనంగా ఉంటుంది.
కృతద్విత్వచిదాభాసవశాద్ దేహ ఉపస్థితే । సఙ్కల్పవివిధార్థత్వం చిత్స్పన్దో ఽనుభవంశ్ చిరాత్
చైతన్యంలో ద్వైత భావన ప్రభావంతో శరీరం ఏర్పడినప్పుడు, ఆ చైతన్య అలజడి అనేక సంకల్పాలతో ఎన్నో విషయాలను క్రమంగా అనుభవిస్తుంది.
నానాకారణతాం యాతశ్ చిత్స్పన్దో ముచ్యతే చిరాత్ । కశ్చిజ్ జన్మసహస్రేణ కశ్చిద్ ఏకేన జన్మనా
చైతన్యపు చలనం ఎన్నో కారణాల వల్ల ఏర్పడుతుంది. అది చివరికి విముక్తి పొందుతుంది. కొందరు వందల జన్మల తర్వాత, మరికొందరు ఒక్క జన్మతోనే ఆ స్వేచ్ఛను పొందుతారు.
స్వభావకారణాద్ ద్విత్వం చిత్ సమేత్యాథ గచ్ఛతి । స్వర్గాపవర్గనరకబన్ధకారణతాం శనైః
తన స్వభావం వల్ల చైతన్యం ద్వైతాన్ని అనుభవిస్తుంది. ఆ తరువాత, అది క్రమంగా స్వర్గం, మోక్షం లేదా నరకానికి బంధించే కారణాలను స్వీకరిస్తుంది.
హేమ్నీవ కటకాదిత్వం కాష్ఠలోష్టసమస్థితౌ । దేహే తిష్ఠతి నానాత్వం జడే భావవికారజమ్
బంగారం ఆభరణంగా మారినప్పటికీ, దాని అసలు స్వరూపం చెక్క లేదా మట్టిలో ఉండేలా మారదు. అలాగే, శరీరంలో భిన్నత్వం ఉండదు; జడ పదార్థాల్లో అది కేవలం ఒక స్థితి మార్పే.
అజాతమ్ అప్య్ అసద్రూపం పశ్యతీమం భ్రమం మనః । జాతస్ స్థితో మృతో ఽస్మీతి భ్రమాన్తఃపతనం యథా
ఈ మాయా ప్రపంచాన్ని మనస్సు అసలైనదిగా భావిస్తుంది, కానీ అది పుట్టనిది, అసత్యమైనది. జననం తర్వాత 'నేను ఉన్నాను', మరణం తర్వాత 'నేను లేను' అని అనుకోవడం ఎలా ఉంటుందో, అలాగే ఈ మోసపు భావనలో మనస్సు పడిపోతుంది.
అహం మమేత్య్ అసద్రూపమ్ ఏవ చేతః ప్రపశ్యతి । అదృష్టపరమార్థత్వాద్ ఆశావివశసంస్థితి
మనస్సు 'నేను', 'నాది' అనే అసత్య భావనలనే చూస్తుంది. అది నిజమైన జ్ఞానం లేక ఆశల బంధనంలోనే ఉండిపోతుంది.