నియత్యా మూకతాహేతునిష్పౌరుషతయాక్రియః । యస్ తిష్ఠతి ప్రాణమరుత్స్పన్దస్ తస్య క్వ గచ్ఛతి
దురదృష్టం వల్ల, మాటలు రాక ప్రయత్నం లేకుండా కూర్చుంటే, అతని ప్రాణవాయువు ఎక్కడికి పోతుంది?
అథ ప్రాణక్రియారోధమ్ అపి కృత్వా విరామదమ్ । యది తిష్ఠతి తత్ సాధుర్ ముక్త ఏవ కిమ్ ఉచ్యతే
ప్రాణ చర్యను ఆపి, ఎవరైనా నిశ్చలంగా ఉండగలిగితే, అది నిజంగా గొప్ప విషయం. అలాంటి వారు ఇప్పటికే విముక్తులే, ఇంకేమీ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు.
పౌరుషైకాత్మతా శ్రేయో మోక్షో ఽత్యన్తమ్ అకర్మతా । ఆభ్యాం తు శబలః పక్షో దుఃఖాయైవ మహాత్మనామ్
ప్రయత్నం, ఆత్మ రెండింటి ఏకత్వమే శ్రేయస్సు. పూర్తిగా క్రియలేని స్థితినే మోక్షం అంటారు. ఈ రెండింటి మధ్య తడబాటు ఉన్నవారికి, మహాత్ములకు, దుఃఖమే కలుగుతుంది.
నియతిర్ బ్రహ్మతత్త్వాభా తస్యాం చేత్ పరిణమ్యతే । నూనం పరమశుద్ధాయాం తత్ ప్రాప్తైవ పరా గతిః
విధి బ్రహ్మతత్త్వంగా మారితే, ఆ పరమ పవిత్ర స్థితిలో, అత్యున్నత గమ్యం ఇప్పటికే పొందినట్టే.
ఏతైర్ నియత్యాదిమహావిలాసైర్ బ్రహ్మైవ విస్ఫూర్జతి సర్వగాత్మ । తృణాదివల్లీతరుగుల్మజాలైస్ సత్తేవ తోయస్య ధరాన్తరస్థా
విధి మొదలైన మహత్తర లీలల ద్వారా, బ్రహ్మమే అన్నిటికీ ఆత్మగా ప్రకాశిస్తుంది. అది గడ్డి, వల్లి, చెట్లు, పొదలు లాంటి వాటిలో నీరు భూమిలో వ్యాపించినట్టు ఉంటుంది.
సర్వశక్తేర్ హి యా యైవ యథోదేతి తథైవ సా । తదా స్వశక్తిర్ నానాభారూపిణీ సా స్వభావతః
అన్ని శక్తుల మూలంగా ఉన్న పరాశక్తి నుండి ఏ శక్తి ఎలా ఉద్భవిస్తే, అది కూడా ఆమె స్వంత శక్తే. ఆ శక్తి సహజంగా అనేక రూపాలలో కనిపిస్తుంది.
యో ఽయం సర్వగతో దేవః పరమాత్మా మహేశ్వరః । స్వచ్ఛస్ స్వానుభవానన్దరూపో ఽన్తాదివివర్జితః
ఈ సర్వవ్యాపి దేవుడు, పరమాత్మ, మహేశ్వరుడు, స్వచ్ఛమైనవాడు, తన అనుభవ ఆనంద స్వరూపుడు, మొదలు చివరలేని వాడు.
ఏతస్మాత్ పరమానన్దాచ్ ఛుద్ధచిన్మాత్రరూపిణః । జీవస్ సఞ్జాయతే పూర్వం స చిత్తం తత్ తతో జగత్
ఈ పరమానందం, శుద్ధమైన చైతన్య స్వరూపం నుండి ముందుగా జీవుడు ఉద్భవిస్తాడు; ఆ జీవుని నుండి మనస్సు, దాని నుండి జగత్తు ఏర్పడుతుంది.
స్వానుభూతిప్రమాణే ఽస్మిన్ బ్రహ్మన్ బ్రహ్మణి బృంహితే । కథం సత్తామ్ అవాప్నోతి జీవకో ద్వైతవర్జితే
తన అనుభూతి ఆధారంగా విస్తరించిన ఈ బ్రహ్మంలో, ద్వైతం లేని చోట జీవుడు ఎలా ఉండగలడు?
అసదాభాసమ్ అధ్యాత్మ బ్రహ్మాస్తీహ ప్రబృంహితమ్ । బృంహచ్చిద్భైరవవపుర్ ఆనన్దాభిధమ్ అవ్యయమ్
మనసులో కనిపించే అసత్య రూపంలో, ఇక్కడ విస్తరించిన పరబ్రహ్మం ఉంది. అది మహత్తరమైన, చైతన్యమయమైన భైరవుని స్వరూపం. దీనిని నశించని ఆనందంగా పిలుస్తారు.
తస్య యత్ సమమ్ ఆపూర్ణం శుద్ధం సత్త్వమ్ అచిహ్నితమ్ । తద్విదామ్ అప్య్ అనిర్దేశ్యం తచ్ ఛాన్తం పరమం పదమ్
దాని స్వరూపం సమంగా, సంపూర్ణంగా, పవిత్రంగా, ఎలాంటి గుర్తులు లేకుండా ఉంటుంది. దాన్ని తెలుసుకునేవారికీ అది వర్ణించలేనిది. అదే పరమ శాంతియుతమైన స్థితి.
తస్యైవోద్యన్ మహాశాన్తి యత్ సత్త్వం సంవిదాత్మకమ్ । స్వభావాత్ స్పన్దనం తత్ తజ్ జీవశబ్దేన కథ్యతే
దానివల్లే మహాశాంతి ఉద్భవిస్తుంది. దానికి చైతన్యమే మూలం. దాని సహజమైన చలనం 'జీవుడు' అని పిలవబడుతుంది.
తత్రేమాః పరమాదర్శే చిద్వ్యోమ్న్య్ అనుభవాత్మికాః । అసత్యాః ప్రతిబిమ్బన్తి జగజ్జాలపరమ్పరాః
ఈ పరమ దర్పణమైన చైతన్యాకాశంలో, అనుభూతి స్వరూపమైనదానిలో, ఈ అసత్యమైన జగత్తు రూపాలు ప్రతిబింబించుతుంటాయి.
బ్రహ్మణస్ స్ఫురణం కిఞ్చిద్ యద్ అవాతామ్బుధేర్ ఇవ । దీపస్య వాప్య్ అవాతస్య తజ్ జీవం విద్ధి రాఘవ
బ్రహ్మం నుండి వెలువడే స్వల్పమైన ప్రకాశం, గాలి లేని సముద్రం లేదా గాలి లేని దీపం లాంటి దానిని, రాఘవా, జీవం అని తెలుసుకో.
శాన్తత్వాపగమే ఽచ్ఛస్య మనాక్సంవేదనాత్మకమ్ । స్వాభావికం యత్ స్ఫురణం చిద్వ్యోమ్నస్ సో ఽఙ్గ జీవకః
ప్రశాంతత తొలగినప్పుడు, నిర్మలమైన ఆకాశంలో మనస్సు, అనుభూతి స్వభావంగా ప్రకాశించేది సహజంగా ఉద్భవిస్తుంది. ఆ ప్రకాశమే, ప్రియమైనవాడా, చైతన్యాకాశానికి జీవం.
యథా వాతస్య చలనం కృశాణోర్ ఉష్ణతా యథా । శీతతా వా తుషారస్య తథా జీవత్వమ్ ఆత్మనః
ఎలా గాలికి కదలిక, అగ్నికి వేడి, మంచుకు చల్లదనం సహజంగా ఉంటాయో, అలాగే ఆత్మకు జీవత్వం సహజంగా ఉంటుంది.
చిద్రూపస్యాత్మతత్త్వస్య స్వభావవశతస్ స్వయమ్ । మనాక్సంవేదనం పూర్వం యత్ తజ్ జీవ ఇతి స్మృతః
చైతన్య స్వరూపమైన ఆత్మతత్వంలో, సహజంగా ముందుగా ఉద్భవించే మనస్సు, అనుభూతి — అదే జీవం అని గుర్తించబడింది.
తద్ ఏవ ఘనసంవిత్తి యాత్య్ అహన్తామ్ అనుక్రమాత్ । వహ్న్యణుస్ స్వేన్ధనాధిక్యాత్ స్వాం ప్రకాశకతామ్ ఇవ
అతిగా ఘనమైన ఆ జ్ఞానం క్రమంగా 'నేను' అనే భావాన్ని స్వీకరిస్తుంది. ఇది అగ్ని చినుకు తనకు మరింత ఇంధనం లభించినప్పుడు ప్రకాశాన్ని పొందినట్లే.
యథాస్య తారకాసర్గే వ్యోమ్నస్ స్ఫురతి నీలిమా । శూన్యస్యాప్య్ అస్య జీవస్య తథాహమ్భావభావనా
నక్షత్రాలు పుట్టినప్పుడు ఆకాశంలో నీలిమ కనిపించునట్లు, ఈ శూన్యమైన జీవునిలో కూడా 'నేను ఉన్నాను' అనే భావన కలుగుతుంది.
జీవో ఽహఙ్కృతిమ్ ఆదత్తే సఙ్కల్పకలయేద్ధయా । స్వయైవ వా ఘనతయా నీలిమానమ్ ఇవామ్బరమ్
ఈ జీవుడు ఊహా శక్తితో లేదా తన స్వంత ఘనత వల్ల, ఆకాశం నీలిమను పొందినట్లే, అహంకారాన్ని స్వీకరిస్తాడు.
అహమ్భావో హి దిక్కాలవ్యవచ్ఛేదాఙ్కితాకృతిః । ఖస్థస్ సఙ్కల్పవశతో వాతస్పన్ద ఇవ స్ఫురన్
'నేను' అనే భావం దిక్కులు, కాలం అనే భేదాలతో గుర్తించబడుతుంది. ఇది ఆకాశంలో ఉండి, ఊహా ప్రభావంతో గాలిలోని అలజడిలా కదులుతుంది.
సఙ్కల్పోన్ముఖతాం యాతస్ త్వ్ అహఙ్కారాభిధస్ స్థితః । చిత్తం జీవో మనో మాయా ప్రకృతిశ్ చేతి నామభిః
సంకల్పాల వైపు మొగ్గుచూపిన మనస్సు, అహంకారం, జీవుడు, మనస్సు, మాయ, ప్రకృతి అనే పేర్లతో పిలవబడుతుంది.
తత్సఙ్కల్పాత్మకం చేతో భూతమాత్రాత్మకల్పనమ్ । కుర్వంస్ తత్తాం వ్రజత్య్ ఏవ సఙ్కల్పాద్ యాతి పఞ్చతామ్
ఆ మనస్సు సంకల్పమే స్వభావంగా, భూతమాత్రలను తన రూపంగా ఊహిస్తూ, ఆ స్థితిని పొందుతుంది; ఆ సంకల్పం వల్ల చివరికి లయమవుతుంది.
తన్మాత్రపఞ్చకాకారం చిత్తం తేజఃకణో భవేత్ । అజాతజగతి వ్యోమ్ని తారకా పేలవా యథా
మనస్సు ఐదు భూతమాత్రల రూపాన్ని ధరించి, జనించని ఆకాశంలో పలుచని నక్షత్రంలా, ఒక కాంతి కణంలా మారిపోతుంది.
తేజఃకణత్వమ్ ఆదత్తే చిత్తం తన్మాత్రకల్పనాత్ । శనైస్ స్వస్మాత్ పరిస్పన్దాద్ బీజమ్ అఙ్కురతామ్ ఇవ
మనస్సు భూతమాత్రలను ఊహించటం వల్ల కాంతి కణంగా మారుతుంది; తన స్వంత కదలికతో, అది నెమ్మదిగా విత్తనం మొలకెత్తినట్టు రూపం దాల్చుతుంది.
అసౌ తేజఃకణో ఽణ్డాఖ్యాత్ కల్పనాత్ కశ్చిద్ అణ్డతామ్ । ప్రయాత్య్ అన్తస్స్ఫురద్బ్రహ్మా జలమ్ ఆపీడతామ్ ఇవ
ఆ ప్రకాశపు కణం 'బ్రహ్మాండం' అని ఊహించబడుతుంది. అది కేవలం మన ఊహ వల్లే అండ రూపాన్ని పొందుతుంది. ఆ అండంలో, నీటిలో బుడగ ఏర్పడినట్లే, బ్రహ్మ కనిపిస్తాడు.
కశ్చిద్ ద్రాగితి దేహాదికల్పనాద్ యాతి దేహతామ్ । భ్రాన్త్యుత్థాం తదతద్రూపాం గన్ధర్వేచ్ఛేవ పూశ్శ్రియమ్
కొంతమంది ఊహాశక్తితో త్వరగా దేహం మొదలైన రూపాలను పొందుతారు. ఇవన్నీ మాయ వల్ల కలిగినవే గానీ, వాటి అసలు స్వరూపం కావు. ఇవి గంధర్వుని కోరికతో కలిగే సంపదలాంటివి.
కశ్చిత్ స్థావరతామ్ ఏతి కశ్చిజ్ జఙ్గమతామ్ అపి । కశ్చిద్ యాతి ఖవార్యాదిరూపం సఙ్కల్పతస్ స్వజాత్
ఎవరైనా స్థావర రూపాన్ని పొందుతారు, మరికొందరు జంగమ రూపాన్ని పొందుతారు. ఇంకొందరు తమ సంకల్పంతో, తమ స్వభావానుసారం, ఆకాశం, గాలి, నీరు వంటి రూపాలను ధరించగలరు.
సర్గాదావ్ ఆదిజో దేహో జీవసఙ్కల్పసమ్భవః । క్రమేణ పదమ్ ఆసాద్య వైరిఞ్చం కురుతే జగత్
సృష్టి ప్రారంభంలో, జీవుని సంకల్పంతో మొదటి దేహం ఏర్పడుతుంది. అది క్రమంగా బ్రహ్మ స్థాయిని చేరి, జగత్తును సృష్టిస్తుంది.
ఆత్మభూః కలనాత్మాభో యత్ సఙ్కల్పయతి క్షణాత్ । తత్ స్వభావవశాద్ ఏవ జాతమ్ ఏవ ప్రపశ్యతి
కల్పనతో కూడిన ఆత్మ, ఏదైనా ఊహించిన వెంటనే, తన స్వభావబలంతో అది జరిగిపోయినదిగానే చూస్తుంది.