పదం కరోత్య్ అలఙ్ఘ్యే ఽపి తృప్తాపి ఫలమ్ ఈహతే । చిరం తిష్ఠతి నైకత్ర తృష్ణాచపలమర్కటీ
తృప్తిగా ఉన్నా, దాటి పోలేని చోట కూడా అడుగు వేస్తుంది; ఇంకా ఫలం కావాలని ఆశపడుతుంది. ఈ తృష్ణ అనే చంచలమైన కోతి, చాలా కాలం ఒక్కచోట నిలవదు.
ఇదం కృత్వేదమ్ ఆయాతి సర్వమ్ ఏవాసమఞ్జసమ్ । అనారతం చ యతతే తృష్ణా చేష్టేవ దైవికీ
ఇది చేసి, వెంటనే మరొకటి చేయాలని పరుగెడుతుంది; అన్నీ గందరగోళంగా మారిపోతాయి. తృష్ణ ఎప్పుడూ ఆగకుండా ప్రయత్నిస్తూ, ఏదో దైవశక్తి తో ముంచుకొస్తున్నట్టు ఉంటుంది.
క్షణమ్ ఆయాతి పాతాలం క్షణం యాతి నభస్తలమ్ । క్షణం భ్రమతి దిక్కుఞ్జే తృష్ణాహృత్పద్మషట్పదీ
ఒక క్షణంలో పాతాళంలోకి దిగిపోతుంది, మరొక క్షణంలో ఆకాశాన్ని అంటుతుంది; ఇంకొక క్షణంలో దిక్కుల పొదల్లో తిరుగుతుంది — మనసులోని కమలాన్ని ఆశించే తృష్ణ అనే తేనెటీగ ఇలా సంచరిస్తుంది.
సర్వసంసారదోషాణాం తృష్ణైకా దీర్ఘదుఃఖదా । అన్తఃపురస్థమ్ అపి యా యోజయత్య్ అతిసఙ్కటే
ఈ లోకజీవితంలోని అన్ని దోషాల్లో, తృష్ణ ఒక్కటే ఎక్కువ కాలం బాధను ఇస్తుంది; రాజప్రాసాదంలో ఉన్నవారిని కూడా ఇది గట్టిగా బంధించేస్తుంది.
ప్రయచ్ఛతి పరం జాడ్యం పరమాలోకరోధినీ । మోహనీహారగహనా తృష్ణాజలదమాలికా
తృష్ణ మనిషికి మూర్ఖత్వాన్ని, నిజమైన జ్ఞానానికి అడ్డుగా నిలిచే అంధకారాన్ని ఇస్తుంది. మోహమయమైన మబ్బులతో కూడిన తృష్ణ, మనసును చుట్టుకునే మేఘాల మాలిక వంటిది.
సర్వేషాం జన్తుజాలానాం సంసారవ్యవహారిణామ్ । పరిప్రోతమనోమాలాస్ తృష్ణా బన్ధనరజ్జవః
ఈ లోకంలో జీవులు చేసే అన్ని పనులకూ తృష్ణే కారణం. అది మనసులోని మలినతను కలిపే దారం, బంధనానికి గొయ్యి లాంటిది.
విచిత్రవర్ణా విగుణా దీర్ఘా మలినసంస్థితిః । శూన్యా శూన్యాస్పదా తృష్ణా శక్రకార్ముకధర్మిణీ
తృష్ణ అనేక రంగుల్లో కనిపిస్తుంది, కానీ దానికి మంచితనం లేదు. అది పొడవుగా, మలినతలో స్థిరంగా ఉంటుంది. లోపల ఖాళీగా, శూన్యమైనదిగా, ఇంద్రధనస్సు లాగా కనిపిస్తుంది.
అశనిర్ గుణసస్యానాం ఫలితా శరద్ ఆపదే । హిమం సమ్పత్సరోజిన్యాస్ తమసాం దీర్ఘయామినీ
తృష్ణ మంచితనపు పంటను నాశనం చేసే ఉరుము లాంటిది; శరదృతువులో కలిగే విపత్తు లాంటిది. అదే సంపద అనే కమలానికి మంచు, అంధకారానికి పొడవైన రాత్రి.
సంసారనాటకనటీ కాయాలయవిహఙ్గమీ । మానసారణ్యహరిణీ స్మరసఙ్గీతవల్లకీ
ఈమె ఈ లోకరంగంలో నటి, శరీరరూపపు పంజరంలో పక్షి, మనస్సు అరణ్యంలో జింక, ప్రేమస్వరాల వీణ.
వ్యవహారాబ్ధిలహరీ మోహమాతఙ్గశృఙ్ఖలా । మార్గన్యగ్రోధసుభగా దుఃఖకైరవచన్ద్రికా
ఈమె వ్యవహారసముద్రంలో అల, మోహమందహస్తి గొలుసు, మార్గంలో ఆకర్షణీయమైన మర్రిచెట్టు, బాధల కలువకు చంద్రకాంతి.
జరామరణదుఃఖానామ్ ఏకా రత్నసముద్గికా । ఆధివ్యాధివిలాసానాం నిత్యమత్తా విలాసినీ
వృద్ధాప్యం, మరణం, బాధల రత్నపెట్టె ఇదే. ఎల్లప్పుడూ మత్తులో మునిగిపోయి, ఆపదలు, వ్యాధుల్లో ఆటపాటలతో విహరిస్తుంది.
క్షణమ్ ఆలోకవిమలా సాన్ధకారలవా క్షణమ్ । వ్యోమవీథీసమా తృష్ణా నీహారగహనా క్షణమ్
ఒక క్షణం నిర్మలంగా ప్రకాశిస్తుంది, మరో క్షణం చీకటి మచ్చలా మారిపోతుంది. తృష్ణ ఆకాశంలో దారి లాంటిది, ఒక్క క్షణం మబ్బులా దట్టంగా కనిపిస్తుంది.
గచ్ఛతూపశమం తృష్ణా కార్యవ్యాయామశాన్తయే । తమీ ఘనతమఃకృష్ణా యథా రక్షోనివృత్తయే
శాంతికి, పనుల ఆత్రుత తగ్గించేందుకు, ఆ తాపత్రయం మన మనసు నుండి పోయిపోవాలి. అది గాఢమైన చీకటి లాగా, దయ్యాలు పారద్రోలినట్టు మనలోంచి వెళ్లిపోవాలి.
తావన్ ముహ్యత్య్ అయం లోకో మూకో విలులితాశయః । యావద్ ఏవానుసన్ధత్తే తృష్ణావిషవిషూచికామ్
ఈ లోకం తాపత్రయపు విషజ్వరాన్ని వెంబడించేవరకు, మౌనంగా, అయోమయంగా, చిత్తశుద్ధి లేకుండా ఉండిపోతుంది.
లోకో ఽయమ్ అఖిలం దుఃఖం చిన్తయోజ్ఝిత ఉజ్ఝతి । చిన్తావిషూచికామన్త్రశ్ చిన్తాత్యాగో హి కథ్యతే
ఆందోళనలేని మనసుతో ఉన్నప్పుడు ఈ లోకం మొత్తం బాధను వదిలేస్తుంది. ఆందోళన అనే వ్యాధికి మందు, ఆ ఆందోళనను వదిలేయడమే అని చెబుతారు.
తృణపాషాణకాష్ఠాది సర్వమ్ ఆమిషశఙ్కయా । ఆదధానా స్ఫురత్య్ అన్తస్ తృష్ణా మత్స్యీ హ్రదే యథా
పచ్చిక, రాళ్లు, మట్టికట్టలు అన్నిటినీ లాభం కోసం అనుమానంతో చూస్తూ, ఆ తాపత్రయం మనలో, చెరువులో చేపలాగే కలవరపడుతుంది.
రోగార్తిరఙ్గగా తృష్ణా గమ్భీరమ్ అపి మానవమ్ । ఉత్తానతాం నయత్య్ ఆశు సూర్యాంశవ ఇవామ్బుజమ్
దేహంలో వ్యాధిలా కలిగే తృష్ణ బాధ, ఎంత లోతైన మనిషిని అయినా, సూర్యకిరణాలు కమలాన్ని విప్పినట్టు, వెంటనే బహిరంగంగా మారుస్తుంది.
అన్తశ్శూన్యా గ్రన్థిమత్యో దీర్ఘస్వాఙ్కురకణ్టకాః । ముక్తామణిశ్రియో నిత్యం తృష్ణా వేణులతా ఇవ
తృష్ణ బాంబూ వల్లి లాంటిది — లోపల ఖాళీగా, ముడులు, పొడవైన మొగ్గలు, ముల్లు లతో, బయట మాత్రం ముత్యాల వలె అలంకరించబడి ఉంటుంది.
అహో బత మహచ్ చిత్రం తృష్ణామ్ అపి మహాధియః । దుశ్ఛేద్యామ్ అపి కృన్తన్తి వివేకేనామలాసినా
హాయ్! ఎంత ఆశ్చర్యం, ఎంత గొప్ప విషయం! తృష్ణను కోయడం ఎంత కష్టమైనదైనా, గొప్ప బుద్ధి కలవారు, నిర్మలమైన వివేకం అనే ఖడ్గంతో దాన్ని కోయగలుగుతారు.
నాసిధారా న వజ్రాగ్నిర్ న తప్తాయఃకణార్చిషః । తథా తీక్ష్ణా యథా బ్రహ్మంస్ తృష్ణేయం హృది సంస్థితా
ఓ బ్రహ్మన్, ఖడ్గపు అంచు, వజ్రం, వేడైన ఇనుప మంటలు — ఇవేవీ మనసులో ఉండే తృష్ణంత పదునుగా ఉండవు.
కజ్జలాసితతీక్ష్ణాగ్రాస్ స్నేహదీర్ఘదశాపరాః । ప్రకాశా దాహదస్పర్శాస్ తృష్ణా దీపశిఖా ఇవ
తృష్ణ దీపపు జ్వాలలా ఉంటుంది. దాని అగ్రభాగం పొడి పొగతో నలుపు, దేహం నూనెతో పొడవుగా, వెలుగు ప్రసరిస్తూ, తాకినచోట దహించేస్తుంది.
అపి మేరూపమం ప్రాజ్ఞమ్ అపి శూరమ్ అపి స్థిరమ్ । తృణీకరోతి తృష్ణైకా నిమేషేణ నరోత్తమమ్
మెరుపర్వతంలా స్థిరంగా ఉన్న జ్ఞానిని, వీరుడిని, ఎంత ధైర్యవంతుడిని అయినా, తృష్ణ ఒక్కసారిగా తుప్పు గడ్డి లా మారుస్తుంది.
విస్తీర్ణగహనా భీమా ఘనజాలరజోమయీ । సాన్ధకారోగ్రనీహారా తృష్ణా విన్ధ్యమహాటవీ
తృష్ణా అంటే విస్తారమైన, దట్టమైన, భయంకరమైన, మేఘాలూ దుమ్ముతో నిండిన, ముదురు చీకటితో, ఘనమైన మబ్బులతో ఉన్న వింధ్య అరణ్యంలా ఉంటుంది.
ఏకైవ సర్వభువనాన్తరలబ్ధలక్ష్యా దుర్లక్షతామ్ ఉపగతేవ పురస్స్థితైవ । తృష్ణా స్థితా జగతి చఞ్చలవీచిమాలే క్షీరార్ణవామ్బుపటలే మధురేవ శక్తిః
తృష్ణ ఒక్కటే అన్ని లోకాల మధ్య కనిపించినా, అందరికీ ఎదురుగా ఉన్నా, గుర్తించడానికి చాలా కష్టం. అది ప్రపంచంలో, పాలసముద్రపు అలల మధ్య అలజడిగా, మధురంగా, శక్తివంతంగా నిలుస్తుంది.
ఆర్ద్రాన్త్రతన్త్రీగహనో వికారీ పరితాపవాన్ । దేహస్ స్ఫురతి సంసారే సో ఽపి దుఃఖాయ కేవలమ్
ఈ శరీరం లోపల తేమతో నిండినది, ఎన్నో సంక్లిష్టమైన భాగాలతో కూడినది, ఎప్పటికప్పుడు మారిపోతూ బాధతో నిండినది. ఇది లోకంలో ఎప్పుడూ అశాంతిగా సంచరిస్తూ, కేవలం బాధకే కారణమవుతుంది.
అజ్ఞో ఽపి తజ్జ్ఞసదృశో వలితాత్మచమత్కృతిః । యుక్త్యా భవ్యో ఽప్య్ అభవ్యో మే న జడో నాపి చేతనః
అజ్ఞానమైనప్పటికీ, ఇది తెలిసినవాడిలా కనిపిస్తుంది; తప్పుడు అహంకారాన్ని చూపిస్తుంది. యుక్తితో చూస్తే, ఇది నాకు కొన్నిసార్లు మంచిదిగా, మరికొన్నిసార్లు చెడ్డదిగా అనిపిస్తుంది. ఇది పూర్తిగా జడమూ కాదు, పూర్తిగా చైతన్యమూ కాదు.
జడాజడదృశోర్ మధ్యే దోలాయితదురాశయః । న వివేకీ న మూఢాత్మా మోహమ్ ఏవ ప్రయచ్ఛతి
ఇది జడత్వం, చైతన్యం మధ్యలో ఊగిసలాడుతూ, స్థిరమైన ఆశలు లేక, అస్పష్టమైన కోరికలతో ఉంటుంది. దీని వల్ల వివేకం కలుగదు, మూర్ఖత్వం కూడా కాదు, కేవలం మాయనే కలిగిస్తుంది.
స్తోకేనానన్దమ్ ఆయాతి స్తోకేనాయాతి ఖేదితామ్ । నాస్తి దేహసమశ్ శోచ్యో నీచో గుణబహిష్కృతః
ఇది కొద్దిగా ఆనందాన్ని, కొద్దిగా బాధను అనుభవిస్తుంది. శరీరంలా దయనీయమైనది మరొకటి లేదు — ఇది తక్కువగా, గుణాలు లేని దుర్భాగ్యమైనదే.
ఆగమాపాయినా నిత్యం దన్తకేసరశాలినా । వికాసిస్మితపుష్పేణ ప్రతిక్షణమ్ అలఙ్కృతః
ఈ శరీర వృక్షం ఎప్పుడూ పుట్టి పోతూ ఉంటుంది, దంతాలు, జుట్టుతో అలంకరించబడి, ప్రతి క్షణం వికసించే నవ్వుతో పువ్వుల్లా అందంగా ఉంటుంది.
భుజశాఖౌఘనమితో ద్విజానుస్తమ్భసుస్థితః । లోచనాలివపాక్రాన్తశ్ శిరఃపీఠబృహత్ఫలః
దాని చేతులు కొమ్మల్లా విస్తరించి, ఎముకలతో బలంగా నిలబడినవి; మెడపై విశాలమైన తల ఫలంలా ఉంటుంది, కళ్లలో తేనెటీగల గుంపుల్లా జీవం మెరిసిపోతుంది.