మహాక్రియేతి గదితా మహోద్భవ ఇతి శ్రుతా । మహాస్పన్ద ఇతి ప్రౌఢా మహాత్మైకతయోదితా
దీనిని మహాక్రియ అని చెబుతారు, మహోద్భవం అని వినిపిస్తుంది, మహాస్పందం అని బలంగా స్థాపించబడింది, మహాత్మ ఏకత్వంగా ప్రకటించబడింది.
తృణానీతి జగన్తీతి దైత్యా ఇతి సురా ఇతి । ఇతి నాగా ఇతి నగా ఇత్య్ ఆకల్పమ్ ఇతి స్థితిః
ఈ సృష్టిలో గడ్డి, లోకాలు, దానవులు, దేవతలు, పాములు, పర్వతాలు ఇలా ఎన్నో రూపాల్లో ఈ స్థితి ఎప్పటికీ కొనసాగుతుంది.
కదాచిద్ బ్రహ్మసత్తాయా వ్యభిచారో ఽనుమీయతే । చిత్రమ్ ఆకాశకోశే వా నాన్యథా నియతేస్ స్థితిః
కొన్నిసార్లు బ్రహ్మస్వరూపంలో కొంత మార్పు కనిపించవచ్చు—అది చైతన్య ఆకాశంలో ఒక అద్భుతంలా అనిపించొచ్చు. కానీ, మిగతా సమయాల్లో ఆ క్రమం ఎప్పటికీ మారదు.
విరిఞ్చాద్యాత్మభిర్ బుద్ధైర్ బోధాయావిదితాత్మనామ్ । బృంహణాత్ సైవ నియతిస్ సర్గో ఽయమ్ ఇతి కథ్యతే
బ్రహ్మ మొదలైన వారు, తమ తెలివితో అసలు స్వరూపం తెలియని వారిని తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తూ, ఈ విస్తరణను సృష్టి అని పిలుస్తారు.
అచలం చలవద్ దృష్టం బ్రహ్మణ్య్ ఆర్యవ్యవస్థితమ్ । అనాదిమధ్యపర్యన్తం శాస్త్రో వృక్ష ఇవామ్బరమ్
అచలమైనది కదిలేలా కనిపిస్తుంది, అది బ్రహ్మలో స్థిరంగా ఉంటుంది. ఆది, మధ్య, అంతం లేని శాస్త్రం ఆకాశంలో వృక్షంలా ఉంటుంది.
పాషాణోదరలేఖౌఘన్యాయేనాత్మని తిష్ఠతా । బ్రహ్మణా నియతిస్ సర్గో బుద్ధో బోధయతేవ ఖమ్
రాయిలో గీయబడిన గీతలు ఎలా ఉంటాయో, అదేవిధంగా విధి చేత నియంత్రితమైన సృష్టి కూడా ఆత్మలో స్థిరంగా ఉంటుంది. మేలుకొన్న బ్రహ్మ ఆకాశాన్ని బోధిస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
దేహే యథాఙ్గినాఙ్గాది స్పృశ్యతే చిత్స్వభావతః । బ్రహ్మణా పద్మజత్వేన నియత్యాద్యఙ్గకం తథా
శరీరంలో అవయవాలు, వాటి భాగాలు మనసు స్వభావంతో అనుభూతి చెందబడినట్టు, బ్రహ్మ కూడా పద్మలోకుడిగా విధి మొదలైన వాటికి ప్రధాన అవయవంగా ఉంటుంది.
ఏషా దైవమ్ ఇతి ప్రోక్తా సర్వం సకలకాలగమ్ । పదార్థమ్ అలమ్ ఆక్రమ్య శుద్ధా చిద్ ఇతి సంస్థితా
ఇదే 'దైవం' అని పిలవబడుతుంది — ఇది అన్ని వస్తువులను, అన్ని కాలాల్లో వ్యాపించి ఉంటుంది; ప్రతీదాన్ని ఆవరించి, శుద్ధమైన చైతన్యంగా నిలుస్తుంది.
స్పన్దితవ్యం పదార్థేన భావ్యం వా భోక్తృతాపదమ్ । అనేనేత్థమ్ అనేనేత్థమ్ అవశ్యమ్ ఇతి దైవధీః
దైవం అంటే — ఇది తప్పనిసరిగా వస్తువుగా కదలాలి, లేదా అనుభవించే స్థితిగా మారాలి; ఇది ఇలా జరగాల్సిందే, తప్పక జరగాల్సిందే అన్న భావన.
ఏషైవ పురుషస్పన్దతృణగుల్మాది చాఖిలమ్ । ఏషైవ సర్వభూతాది జగత్కాలక్రియాది చ
ఇది మనిషి, గడ్డి, ముల్లు మొక్కలు, అన్నిటి కదలిక కూడా ఇదే. ఇదే అన్ని జీవుల ఆది, జగత్తు, కాలం, చర్యల మూలం కూడా.
అనయా పౌరుషీ సత్తా సత్తాస్యాః పౌరుషేణ చ । లక్ష్యేతే భవనం యాతే ద్వే ఏకాత్మతయేతి హి
దీనివల్ల మనిషి ఉన్నట్టు, దీనివల్లే ఇది కూడా ఉన్నట్టు తెలుస్తుంది. ఇవి పోయినప్పుడు రెండూ ఒకటే తత్వంగా తెలిసిపోతాయి.
నరేణ పౌరుషేణైవ కార్యే సత్తాత్మికే ఉభే । ఈదృశ్య్ ఏవ హి నియతిర్ ఏవం నియతిపౌరుషమ్
మనిషి ద్వారా, అతని శక్తి ద్వారా, పని చేయడమూ, ఉండడమూ రెండూ ఒకే స్వభావంగా ఉంటాయి. ఇలానే విధి ఉంటుంది, అలాగే విధి-పురుషార్థం కూడా ఇలానే ఉంటుంది.
ప్రష్టవ్యో ఽహం త్వయా రామ దైవపౌరుషనిర్ణయమ్ । మదుక్తం పౌరుషం పాల్యం త్వయేతి నియతిస్ స్థితా
రామా, నీవు నన్ను విధి, పురుషార్థాల నిర్ణయం గురించి అడగాలి. నేను చెప్పిన పురుషార్థాన్ని నీవు పాటించాలి అని విధి నిలిచి ఉంది.
భోజయిష్యతి మాం దైవమ్ ఇతి దైవపరాయణః । యత్ తిష్ఠత్య్ అక్రియో మౌనం నియతేర్ ఏష నిశ్చయః
‘దైవమే నన్ను పోషిస్తుంది’ అని దైవంపై ఆధారపడినవాడు ఏమీ చేయకుండా మౌనంగా ఉంటాడు. ఇదే దైవ నిర్ణయం అని చెప్పవచ్చు.
పౌరుషేణ సమాహృత్య భోగాన్ భుఙ్క్తే నరశ్ చ యత్ । రాజ్యాదీన్ మోక్షపర్యన్తాన్ నియతేర్ ఏష నిశ్చయః
ఒకడు తన శ్రమతో సుఖాలను సంపాదించి, రాజ్యాధికారం నుంచి మోక్షం వరకు అనుభవిస్తే, అదికూడా దైవ నిర్ణయమే.
ముక్తిర్ భవతి సంసారాన్ న కల్పనిచయైర్ అపి । భ్రమతాం యచ్ ఛరీరౌఘైర్ నియతేర్ ఏష నిశ్చయః
కల్పిత మార్గాలతో కూడా సంసార బంధనాల నుంచి విముక్తి కలగదు. శరీరంతో తిరుగుతున్నవారికి ఇదే దైవ నిర్ణయం.
నాస్యా బుద్ధిర్ న కర్మాణి న వికారాది నాకృతిః । కేవలం త్వ్ ఇత్థమ్ ఆకల్పం స్థిత్యా భావ్యమ్ ఇతి స్థితమ్
దీనికి బుద్ధి లేదు, క్రియలు లేవు, మార్పులు లేవు, రూపం లేదు. ఇది ఇలా ఉండాలని నిర్ణయమైన విధంగా మాత్రమే నిలిచి ఉంటుంది.
అవశ్యం భవితా హ్య్ ఏవమ్ ఇదమ్ ఇత్థమ్ ఇతి స్థితిః । న శక్యతే లఙ్ఘయితుమ్ అపి రుద్రాదిబుద్ధిభిః
ఇది తప్పక ఇలాగే జరుగుతుంది అనే స్థితిని, రుద్రుడు వంటి గొప్ప జ్ఞానులు కూడా దాటి పోవడం సాధ్యం కాదు.
పౌరుషమ్ న పరిత్యాజ్యమ్ ఏనామ్ ఆశ్రిత్య ధీమతా । పౌరుషేణైవ రూపేణ నియతిర్ హి నియామికా
బుద్ధిమంతుడు ప్రయత్నాన్ని ఎప్పుడూ వదలకూడదు. ఎందుకంటే, దురదృష్టమే అయినా అది ప్రయత్న రూపంలోనే పనిచేస్తుంది.
అపౌరుషం హి నియతిః పౌరుషం సైవ సర్గగా । నిష్ఫలాపౌరుషాకారా సఫలా పౌరుషాత్మికా
దురదృష్టం అంటే ప్రయత్నం లేనిదే. కానీ సృష్టిలో అది ప్రయత్నంగా మారుతుంది. ప్రయత్నం లేకుండా దురదృష్టం ఫలితం ఇవ్వదు; ప్రయత్నం ఉన్నప్పుడు మాత్రమే ఫలితం ఇస్తుంది.
నియత్యా మూకతాహేతునిష్పౌరుషతయాక్రియః । యస్ తిష్ఠతి ప్రాణమరుత్స్పన్దస్ తస్య క్వ గచ్ఛతి
దురదృష్టం వల్ల, మాటలు రాక ప్రయత్నం లేకుండా కూర్చుంటే, అతని ప్రాణవాయువు ఎక్కడికి పోతుంది?
అథ ప్రాణక్రియారోధమ్ అపి కృత్వా విరామదమ్ । యది తిష్ఠతి తత్ సాధుర్ ముక్త ఏవ కిమ్ ఉచ్యతే
ప్రాణ చర్యను ఆపి, ఎవరైనా నిశ్చలంగా ఉండగలిగితే, అది నిజంగా గొప్ప విషయం. అలాంటి వారు ఇప్పటికే విముక్తులే, ఇంకేమీ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు.
పౌరుషైకాత్మతా శ్రేయో మోక్షో ఽత్యన్తమ్ అకర్మతా । ఆభ్యాం తు శబలః పక్షో దుఃఖాయైవ మహాత్మనామ్
ప్రయత్నం, ఆత్మ రెండింటి ఏకత్వమే శ్రేయస్సు. పూర్తిగా క్రియలేని స్థితినే మోక్షం అంటారు. ఈ రెండింటి మధ్య తడబాటు ఉన్నవారికి, మహాత్ములకు, దుఃఖమే కలుగుతుంది.
నియతిర్ బ్రహ్మతత్త్వాభా తస్యాం చేత్ పరిణమ్యతే । నూనం పరమశుద్ధాయాం తత్ ప్రాప్తైవ పరా గతిః
విధి బ్రహ్మతత్త్వంగా మారితే, ఆ పరమ పవిత్ర స్థితిలో, అత్యున్నత గమ్యం ఇప్పటికే పొందినట్టే.
ఏతైర్ నియత్యాదిమహావిలాసైర్ బ్రహ్మైవ విస్ఫూర్జతి సర్వగాత్మ । తృణాదివల్లీతరుగుల్మజాలైస్ సత్తేవ తోయస్య ధరాన్తరస్థా
విధి మొదలైన మహత్తర లీలల ద్వారా, బ్రహ్మమే అన్నిటికీ ఆత్మగా ప్రకాశిస్తుంది. అది గడ్డి, వల్లి, చెట్లు, పొదలు లాంటి వాటిలో నీరు భూమిలో వ్యాపించినట్టు ఉంటుంది.
సర్వశక్తేర్ హి యా యైవ యథోదేతి తథైవ సా । తదా స్వశక్తిర్ నానాభారూపిణీ సా స్వభావతః
అన్ని శక్తుల మూలంగా ఉన్న పరాశక్తి నుండి ఏ శక్తి ఎలా ఉద్భవిస్తే, అది కూడా ఆమె స్వంత శక్తే. ఆ శక్తి సహజంగా అనేక రూపాలలో కనిపిస్తుంది.
యో ఽయం సర్వగతో దేవః పరమాత్మా మహేశ్వరః । స్వచ్ఛస్ స్వానుభవానన్దరూపో ఽన్తాదివివర్జితః
ఈ సర్వవ్యాపి దేవుడు, పరమాత్మ, మహేశ్వరుడు, స్వచ్ఛమైనవాడు, తన అనుభవ ఆనంద స్వరూపుడు, మొదలు చివరలేని వాడు.
ఏతస్మాత్ పరమానన్దాచ్ ఛుద్ధచిన్మాత్రరూపిణః । జీవస్ సఞ్జాయతే పూర్వం స చిత్తం తత్ తతో జగత్
ఈ పరమానందం, శుద్ధమైన చైతన్య స్వరూపం నుండి ముందుగా జీవుడు ఉద్భవిస్తాడు; ఆ జీవుని నుండి మనస్సు, దాని నుండి జగత్తు ఏర్పడుతుంది.
స్వానుభూతిప్రమాణే ఽస్మిన్ బ్రహ్మన్ బ్రహ్మణి బృంహితే । కథం సత్తామ్ అవాప్నోతి జీవకో ద్వైతవర్జితే
తన అనుభూతి ఆధారంగా విస్తరించిన ఈ బ్రహ్మంలో, ద్వైతం లేని చోట జీవుడు ఎలా ఉండగలడు?
అసదాభాసమ్ అధ్యాత్మ బ్రహ్మాస్తీహ ప్రబృంహితమ్ । బృంహచ్చిద్భైరవవపుర్ ఆనన్దాభిధమ్ అవ్యయమ్
మనసులో కనిపించే అసత్య రూపంలో, ఇక్కడ విస్తరించిన పరబ్రహ్మం ఉంది. అది మహత్తరమైన, చైతన్యమయమైన భైరవుని స్వరూపం. దీనిని నశించని ఆనందంగా పిలుస్తారు.