పరమాణునిమేషాణాం లక్షాంశకలనాస్వ్ అపి । జగత్కల్పసహస్రాణి సత్యానీవ విభాన్త్య్ అలమ్
అత్యంత సూక్ష్మమైన కణాలు, క్షణాల విభాగాల్లోనూ, వేలాది జగత్కల్పాలు పూర్తిగా నిజమైనవిగా అనిపిస్తాయి.
తేష్వ్ అప్య్ అన్తస్ తథైవాన్తః పరమాణుకణం ప్రతి । భ్రాన్తిర్ ఏవమ్ అనన్తాహో ఇయమ్ ఇత్య్ అవభాసతే
అవి ఎంత చిన్నవైనా, ఒక్కో పరమాణువులోనూ, అంతర్గతంగా అదే మాయ కనిపిస్తుంది. 'ఇది నిజంగా అనంతమే' అని భావమవుతుంది.
వహన్తీమాః పరా సత్తా శాన్తాస్ సర్గపరమ్పరాః । సలిలద్రవతేవాన్తర్ అస్ఫుటావర్తవర్తికాః
ఈ పరమసత్త్వాలు, శాంతంగా, సృష్టి పరంపరను ముందుకు తీసుకెళ్తున్నాయి. అవి నీటిలో కనిపించే అస్పష్టమైన వలయాల్లా అంతర్లీనంగా ప్రవహిస్తుంటాయి.
మిథ్యాత్మికైవ సర్గశ్రీర్ వహతీహ మహామరౌ । తీరద్రుమలతోన్ముక్తపుష్పాణీవ తరఙ్గిణీ
ఈ సృష్టి మహాసముద్రంలో తప్పుడు స్వభావంతో ప్రవహిస్తూ, ఒడ్డున ఉన్న చెట్ల నుంచి విడిచిపడిన పువ్వులను నదిలో తరలినట్లు ఉంది.
స్వప్నేన్ద్రజాలపురవత్ సఙ్కథేహాపురాద్రివత్ । సఙ్కల్పవద్ అసత్యైవ భాతి సర్గానుభూతిభూః
స్వప్నంలో కనిపించే నగరం లాగానో, మాయాజాలం లాగానో, కథలో వినిపించే ఊరు లాగానో, మేఘాలతో ఏర్పడిన కొండ లాగానో, ఈ సృష్టి అనుభూతి ప్రపంచం కల్పనలాగే అస్తిత్వం లేని దానిగా కనిపిస్తుంది.
ఐకాత్మ్యైకతయైవం హి జాతే సమ్యగ్విచారణాత్ । నిర్వికల్పాత్మని జ్ఞానే పరిజ్ఞానవతాం వర
ఒకే ఆత్మ అన్న భావనను సరిగ్గా విచారించి తెలుసుకుంటే, ఏకత్వ జ్ఞానంలో అన్నీ స్పష్టంగా అర్థమవుతాయి, జ్ఞానంలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా!
కిమర్థమ్ ఇహ తిష్ఠన్తి దేహాస్ తత్త్వవిదామ్ అపి । దైవేనేవ సమాక్రాన్తా దైవమ్ అత్ర చ కిం భవేత్
నిజాన్ని తెలిసినవారికీ ఈ లోకంలో శరీరాలు ఎందుకు ఉంటాయో? అదృష్టం పట్టుకున్నట్లు ఉంటాయి. కానీ ఇక్కడ అదృష్టం అంటే ఏమిటి?
అస్తీహ నియతిర్ బ్రాహ్మీ చిచ్ఛక్తిస్పర్శరూపిణీ । అవశ్యమ్భవితవ్యైకసత్తా సకలకల్పగా
ఇక్కడ బ్రాహ్మీ చైతన్యశక్తి రూపమైన ఒక దివ్యమైన క్రమం ఉంది. అది తప్పక జరిగే ఏకైక సత్యం, అన్ని ఊహాజనిత లోకాలలో వ్యాపించి ఉంటుంది.
ఆదిసర్గే హి నియతిర్ భావవైచిత్ర్యమ్ అక్షయమ్ । అనేనేత్థం సదా భావ్యమ్ ఇతి సమ్పద్యతే పరమ్
ప్రారంభ సృష్టిలో ఈ క్రమమే అనేక రకాల జీవుల వైవిధ్యాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. అందువల్ల ఎప్పుడూ ఇదే విధంగా జరగాల్సిందేనని స్థిరంగా నిర్ణయించబడింది.
మహాసత్తేతి కథితా మహాచితిర్ ఇతి స్మృతా । మహాశక్తిర్ ఇతి ఖ్యాతా మహాదృష్టిర్ ఇతి స్థితా
దీనిని మహాసత్త అని పిలుస్తారు, మహాచిత్తి అని గుర్తిస్తారు, మహాశక్తి అని ప్రసిద్ధి, మహాదృష్టి అని స్థిరంగా భావిస్తారు.
మహాక్రియేతి గదితా మహోద్భవ ఇతి శ్రుతా । మహాస్పన్ద ఇతి ప్రౌఢా మహాత్మైకతయోదితా
దీనిని మహాక్రియ అని చెబుతారు, మహోద్భవం అని వినిపిస్తుంది, మహాస్పందం అని బలంగా స్థాపించబడింది, మహాత్మ ఏకత్వంగా ప్రకటించబడింది.
తృణానీతి జగన్తీతి దైత్యా ఇతి సురా ఇతి । ఇతి నాగా ఇతి నగా ఇత్య్ ఆకల్పమ్ ఇతి స్థితిః
ఈ సృష్టిలో గడ్డి, లోకాలు, దానవులు, దేవతలు, పాములు, పర్వతాలు ఇలా ఎన్నో రూపాల్లో ఈ స్థితి ఎప్పటికీ కొనసాగుతుంది.
కదాచిద్ బ్రహ్మసత్తాయా వ్యభిచారో ఽనుమీయతే । చిత్రమ్ ఆకాశకోశే వా నాన్యథా నియతేస్ స్థితిః
కొన్నిసార్లు బ్రహ్మస్వరూపంలో కొంత మార్పు కనిపించవచ్చు—అది చైతన్య ఆకాశంలో ఒక అద్భుతంలా అనిపించొచ్చు. కానీ, మిగతా సమయాల్లో ఆ క్రమం ఎప్పటికీ మారదు.
విరిఞ్చాద్యాత్మభిర్ బుద్ధైర్ బోధాయావిదితాత్మనామ్ । బృంహణాత్ సైవ నియతిస్ సర్గో ఽయమ్ ఇతి కథ్యతే
బ్రహ్మ మొదలైన వారు, తమ తెలివితో అసలు స్వరూపం తెలియని వారిని తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తూ, ఈ విస్తరణను సృష్టి అని పిలుస్తారు.
అచలం చలవద్ దృష్టం బ్రహ్మణ్య్ ఆర్యవ్యవస్థితమ్ । అనాదిమధ్యపర్యన్తం శాస్త్రో వృక్ష ఇవామ్బరమ్
అచలమైనది కదిలేలా కనిపిస్తుంది, అది బ్రహ్మలో స్థిరంగా ఉంటుంది. ఆది, మధ్య, అంతం లేని శాస్త్రం ఆకాశంలో వృక్షంలా ఉంటుంది.
పాషాణోదరలేఖౌఘన్యాయేనాత్మని తిష్ఠతా । బ్రహ్మణా నియతిస్ సర్గో బుద్ధో బోధయతేవ ఖమ్
రాయిలో గీయబడిన గీతలు ఎలా ఉంటాయో, అదేవిధంగా విధి చేత నియంత్రితమైన సృష్టి కూడా ఆత్మలో స్థిరంగా ఉంటుంది. మేలుకొన్న బ్రహ్మ ఆకాశాన్ని బోధిస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
దేహే యథాఙ్గినాఙ్గాది స్పృశ్యతే చిత్స్వభావతః । బ్రహ్మణా పద్మజత్వేన నియత్యాద్యఙ్గకం తథా
శరీరంలో అవయవాలు, వాటి భాగాలు మనసు స్వభావంతో అనుభూతి చెందబడినట్టు, బ్రహ్మ కూడా పద్మలోకుడిగా విధి మొదలైన వాటికి ప్రధాన అవయవంగా ఉంటుంది.
ఏషా దైవమ్ ఇతి ప్రోక్తా సర్వం సకలకాలగమ్ । పదార్థమ్ అలమ్ ఆక్రమ్య శుద్ధా చిద్ ఇతి సంస్థితా
ఇదే 'దైవం' అని పిలవబడుతుంది — ఇది అన్ని వస్తువులను, అన్ని కాలాల్లో వ్యాపించి ఉంటుంది; ప్రతీదాన్ని ఆవరించి, శుద్ధమైన చైతన్యంగా నిలుస్తుంది.
స్పన్దితవ్యం పదార్థేన భావ్యం వా భోక్తృతాపదమ్ । అనేనేత్థమ్ అనేనేత్థమ్ అవశ్యమ్ ఇతి దైవధీః
దైవం అంటే — ఇది తప్పనిసరిగా వస్తువుగా కదలాలి, లేదా అనుభవించే స్థితిగా మారాలి; ఇది ఇలా జరగాల్సిందే, తప్పక జరగాల్సిందే అన్న భావన.
ఏషైవ పురుషస్పన్దతృణగుల్మాది చాఖిలమ్ । ఏషైవ సర్వభూతాది జగత్కాలక్రియాది చ
ఇది మనిషి, గడ్డి, ముల్లు మొక్కలు, అన్నిటి కదలిక కూడా ఇదే. ఇదే అన్ని జీవుల ఆది, జగత్తు, కాలం, చర్యల మూలం కూడా.
అనయా పౌరుషీ సత్తా సత్తాస్యాః పౌరుషేణ చ । లక్ష్యేతే భవనం యాతే ద్వే ఏకాత్మతయేతి హి
దీనివల్ల మనిషి ఉన్నట్టు, దీనివల్లే ఇది కూడా ఉన్నట్టు తెలుస్తుంది. ఇవి పోయినప్పుడు రెండూ ఒకటే తత్వంగా తెలిసిపోతాయి.
నరేణ పౌరుషేణైవ కార్యే సత్తాత్మికే ఉభే । ఈదృశ్య్ ఏవ హి నియతిర్ ఏవం నియతిపౌరుషమ్
మనిషి ద్వారా, అతని శక్తి ద్వారా, పని చేయడమూ, ఉండడమూ రెండూ ఒకే స్వభావంగా ఉంటాయి. ఇలానే విధి ఉంటుంది, అలాగే విధి-పురుషార్థం కూడా ఇలానే ఉంటుంది.
ప్రష్టవ్యో ఽహం త్వయా రామ దైవపౌరుషనిర్ణయమ్ । మదుక్తం పౌరుషం పాల్యం త్వయేతి నియతిస్ స్థితా
రామా, నీవు నన్ను విధి, పురుషార్థాల నిర్ణయం గురించి అడగాలి. నేను చెప్పిన పురుషార్థాన్ని నీవు పాటించాలి అని విధి నిలిచి ఉంది.
భోజయిష్యతి మాం దైవమ్ ఇతి దైవపరాయణః । యత్ తిష్ఠత్య్ అక్రియో మౌనం నియతేర్ ఏష నిశ్చయః
‘దైవమే నన్ను పోషిస్తుంది’ అని దైవంపై ఆధారపడినవాడు ఏమీ చేయకుండా మౌనంగా ఉంటాడు. ఇదే దైవ నిర్ణయం అని చెప్పవచ్చు.
పౌరుషేణ సమాహృత్య భోగాన్ భుఙ్క్తే నరశ్ చ యత్ । రాజ్యాదీన్ మోక్షపర్యన్తాన్ నియతేర్ ఏష నిశ్చయః
ఒకడు తన శ్రమతో సుఖాలను సంపాదించి, రాజ్యాధికారం నుంచి మోక్షం వరకు అనుభవిస్తే, అదికూడా దైవ నిర్ణయమే.
ముక్తిర్ భవతి సంసారాన్ న కల్పనిచయైర్ అపి । భ్రమతాం యచ్ ఛరీరౌఘైర్ నియతేర్ ఏష నిశ్చయః
కల్పిత మార్గాలతో కూడా సంసార బంధనాల నుంచి విముక్తి కలగదు. శరీరంతో తిరుగుతున్నవారికి ఇదే దైవ నిర్ణయం.
నాస్యా బుద్ధిర్ న కర్మాణి న వికారాది నాకృతిః । కేవలం త్వ్ ఇత్థమ్ ఆకల్పం స్థిత్యా భావ్యమ్ ఇతి స్థితమ్
దీనికి బుద్ధి లేదు, క్రియలు లేవు, మార్పులు లేవు, రూపం లేదు. ఇది ఇలా ఉండాలని నిర్ణయమైన విధంగా మాత్రమే నిలిచి ఉంటుంది.
అవశ్యం భవితా హ్య్ ఏవమ్ ఇదమ్ ఇత్థమ్ ఇతి స్థితిః । న శక్యతే లఙ్ఘయితుమ్ అపి రుద్రాదిబుద్ధిభిః
ఇది తప్పక ఇలాగే జరుగుతుంది అనే స్థితిని, రుద్రుడు వంటి గొప్ప జ్ఞానులు కూడా దాటి పోవడం సాధ్యం కాదు.
పౌరుషమ్ న పరిత్యాజ్యమ్ ఏనామ్ ఆశ్రిత్య ధీమతా । పౌరుషేణైవ రూపేణ నియతిర్ హి నియామికా
బుద్ధిమంతుడు ప్రయత్నాన్ని ఎప్పుడూ వదలకూడదు. ఎందుకంటే, దురదృష్టమే అయినా అది ప్రయత్న రూపంలోనే పనిచేస్తుంది.
అపౌరుషం హి నియతిః పౌరుషం సైవ సర్గగా । నిష్ఫలాపౌరుషాకారా సఫలా పౌరుషాత్మికా
దురదృష్టం అంటే ప్రయత్నం లేనిదే. కానీ సృష్టిలో అది ప్రయత్నంగా మారుతుంది. ప్రయత్నం లేకుండా దురదృష్టం ఫలితం ఇవ్వదు; ప్రయత్నం ఉన్నప్పుడు మాత్రమే ఫలితం ఇస్తుంది.