ఆపద్వద్ ఉత్సవః ఖేదం కరోతి పరిమోహినః । కుడ్యే ఽపి ఖ ఇవాచారో దృష్టో ధాతువికారిణః
గాఢమైన మాయలో ఉన్నవారికి పండుగ కూడా కష్టమే కలిగిస్తుంది. శరీరంలోని ధాతువులు కుదిరిపోని వాడికి, గోడలో కూడా ఆచారం కనిపించదు, అది ఖాళీ ఆకాశంలా ఉంటుంది.
అసద్యక్షో విమూఢానాం ప్రాణాన్ అప్య్ అపకర్షతి । వేదనాత్ స్వప్నవనితా జాగ్రతీవ రతిప్రదా
అసత్యమైన దయ్యం మూర్ఖుల ప్రాణాల్ని కూడా దోచుకుంటుంది. మనసులో జాగ్రత్తగా ఉన్నప్పుడు, కలలోని స్త్రీ కూడా నిజంగా ఉన్నట్టు ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
యద్ యథాభ్యాసమ్ ఆయాతం తత్ తథా స్థిరతాం గతమ్ । అసద్ ఏవ నభస్య్ ఏవ నభ ఏవ చిదాత్మని
ఏది ఎన్ని సార్లు అభ్యాసం వల్ల వస్తుందో, అది అలానే స్థిరంగా మారుతుంది. కానీ అది నిజమైనది కాదు, ఆకాశంలా, మనస్సులో మాత్రమే ఉంటుంది.
శతహస్తఖురచ్ఛాయానటవృత్తమ్ ఇవాతతమ్ । గగనే మానసం స్పన్దం జగద్ విద్ధి న వస్తు తత్
ఈ లోకంలో జరిగే మార్పును నీవు వంద కాళ్ల గుర్రపు నీడ ఆకాశంలో విస్తరించినట్టుగా భావించు. ఇది మనస్సులో కలిగే అలజడి మాత్రమే, నిజంగా ఉన్నదేమీ కాదు.
మిథ్యాజ్ఞానపిశాచస్య సన్దర్శనమ్ అనాకృతి । కాయామాత్రకమ్ ఏవేదమ్ అరోధకమ్ అభిత్తిమత్
అసత్య జ్ఞానమనే దయ్యాన్ని చూడటం ఆకారంలేనిది. ఇది కేవలం శరీరానికి మాత్రమే పరిమితం, అడ్డుపడే, చీలికలతో కూడినదిగా ఉంటుంది.
ఇదం భాస్వరమ్ ఆభాసం స్వప్నసన్దర్శనం చితః । అపూర్వమ్ ఏవ సుప్తాయా నరస్యేవోదితం విదుః
ఈ ప్రకాశవంతమైన రూపం, మనసు కలలో చూసే దృశ్యం, నిద్రలో ఉన్నవారికి కొత్తగా కనిపిస్తుంది. మానవుడికి కలలో ఎలా అనిపిస్తుందో, అలాగే ఇది కూడా అనిపిస్తుంది.
అఖాతాశ్ చేతతి స్తమ్భో యాదృశం సాలభఞ్జికాః । పరమార్థమహాస్తమ్భస్ సృష్టీశ్ చేతతి తాదృశమ్
ఎలా చెక్కని కలపతో చేసిన స్తంభం కదలకుండా నిలబడుతుందో, అలాగే పరమార్థ స్వరూపమైన సృష్టి కూడా కదలకుండా నిలిచి ఉంటుంది.
యాదృశో మానవః పార్శ్వే స్వప్నే క్షుబ్ధో మహాభటైః । తాదృశో బ్రహ్మణస్ సర్గో బుద్ధ ఏవ సుషుప్తవత్
ఎలా ఒక మనిషి కలలో గొప్ప యోధులతో చుట్టుముట్టబడి కలవరపడతాడో, అలాగే బ్రహ్మ యొక్క సృష్టి బుద్ధుడికి, గాఢ నిద్రలో ఉన్నట్టు, అలానే అనిపిస్తుంది.
తృణగుల్మలతాయుక్తశ్ శిశిరాన్తే యథా రసః । వాసన్తస్ సంస్థితో భూమౌ తథా సర్గః పరే పదే
ఎలా గడ్డి, పొదలు, వల్లి మొదలైన వాటిలోని రసం చలికాలం చివర భూమిలో ఉండి, వసంతంలో వెలుగులోకి వస్తుందో, అలాగే సృష్టి కూడా పరమ పదంలో స్థిరంగా ఉంటుంది.
యథా ద్రవత్వం కనకే స్థితమ్ అన్తర్ అనున్మిషత్ । తథా స్థితః పరే సర్గః ఖాత్మా వల్గన్న్ అణావ్ అణౌ
ఎలా బంగారంలో ద్రవత్వం లోపలే ఉండి బయటికి కనబడదు, అలాగే సృష్టి కూడా పరమాత్మలో, ఆకాశస్వరూపుడైన ఆత్మలో, అత్యంత సూక్ష్మంగా వెలుగుతూ ఉంటుంది.
సన్నివేశో యథాఙ్గానామ్ అఙ్గినో ఽనన్యద్ ఆత్మనః । జగద్ ఏవమ్ అనఙ్గస్య ఖాత్మనః ఖాత్మ బ్రహ్మణః
యెట్లా శరీర భాగాల ఏర్పాటూ శరీరానికి వేరుగా ఉండదు, అట్లే ఈ జగత్తు కూడా రూపరహితమైన, ఆకాశస్వరూపుడైన ఆత్మకు వేరుగా కాదు.
యాదృగ్ ఏకనరస్వప్నయుద్ధమ్ అన్యనరం ప్రతి । తాదృశం సదసద్రూపం ఖాత్మేదం వ్యోమగం జగత్
ఒకడు కలలో ఇంకొకడితో యుద్ధం చేసినట్టు, ఇదీ జగత్తు కూడా ఉండేలా, ఉండనట్లుగా, ఆకాశస్వరూపుడైన ఆత్మలో, ఆకాశాన్ని వ్యాపించి ఉంది.
మహాకల్పాన్తసర్గాదౌ చిత్స్వభావ ఇదం వపుః । కారణత్వం మిథః పశ్చాద్ అసద్ వేత్తి న వాస్తవమ్
పెద్ద కల్పాల మొదట, చివరలో, చైతన్య స్వభావమైన ఈ రూపం ప్రబలుతుంది; తరువాత పరస్పర కారణాల వల్ల ఇది అసత్యమని, నిజంగా లేదని తెలుస్తుంది.
ముక్తే ఽస్మిన్ బ్రహ్మణి యది బ్రహ్మాన్యస్ స్మృతిజో భవేత్ । తత్స్మృతిర్ జ్ఞప్తిజే సర్గే స్థితేవ జ్ఞప్తిమాత్రతః
ఈ ముక్తి స్థితిలో, బ్రహ్మంలో, మరొక బ్రహ్మ అనే భావన స్మృతిలోంచి పుట్టిందని ఊహిస్తే, ఆ స్మృతి కూడా జ్ఞానం స్వరూపమే. అది సృష్టిగా కనిపించినా, వాస్తవానికి కేవలం జ్ఞానమే.
పౌరాణాం మన్త్రిముఖ్యానాం విదూరథకులక్రమః । సమమ్ ఏవ కథం తత్ర సర్వేషాం ప్రతిభాసితః
పురాతన కాలంలో ప్రధాన మంత్రులకు అందరికీ, విదూరథ వంశ పరంపర ఎలా ఒకే విధంగా కనిపించింది?
చితస్ సమనువర్తన్తే ముఖ్యాయాస్ సర్వసంవిదః । యథా విపులవాత్యాయాస్ సామాన్యా వాతలేఖికాః
ఎలా పెద్ద గాలివాన వస్తే చిన్న గాలి తుపానులు దాని వెంట వస్తాయో, అలాగే ముఖ్యమైన మనస్సును అనుసరించి ఇతర ముఖ్యమైన జ్ఞానాలు కూడా వస్తాయి.
పరస్పరానుభావేన తథారూపేణ సంవిదః । కచితాస్ తాః ప్రజాపాలప్రజావాస్తవ్యమన్త్రిణామ్
రాజులు, ప్రజలు, మంత్రులు పరస్పరం అనుభవం పంచుకుంటూ, వారి జ్ఞానాలు ఒకే విధంగా ఏర్పడతాయి.
ఏవంరూపాత్ కులాజ్ జాతో రాజాస్మాకమ్ అయం త్వ్ అసౌ । కచితా ఇతి వాస్తవ్యవిదో వైదూరథే పురే
వైదూరథుని నగరంలో వాస్తవాన్ని తెలిసిన వారు, 'ఇతడు మన రాజు, ఇలాంటి వంశంలో పుట్టాడు' అని అంటారు.
కచనే చిత్స్వభావస్య న చ కారణమార్గణమ్ । యుక్తం మహామణేర్ భాసామ్ ఇవాన్యత్ స్వస్వభావతః
చైతన్య స్వభావంలో కారణాన్ని వెతకడం అవసరం లేదు; అది గొప్ప రత్నం వెలుగు దాని స్వభావం వల్లే వచ్చునట్లు.
అహమ్ ఏవ కులాచారో రాజాస్యా భువ ఇత్య్ అపి । విదూరథవిదో రత్నాద్ ఉదితా ప్రతిభాప్రభా
వంశ పరంపరలు, ఈ భూమికి రాజుగా ఉండడం అన్నీ కూడా, వైదూరథుని జ్ఞానరత్నం నుండి వెలువడిన బుద్ధిప్రభే.
యావన్తో జన్తవో యస్మిన్ యే యే సర్గే యదా యదా । తే సర్వగత్వాచ్ చిద్ధాతోర్ అన్యోఽన్యాదర్శతాం గతాః
ఎన్ని జీవులు ఉన్నా, ఏ సృష్టిలో అయినా, ఎప్పుడైనా, అవన్నీ చైతన్య తత్వం అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉండటం వల్ల పరస్పరం తెలుసుకుంటాయి.
తీవ్రవేగవతీ యా స్యాత్ తత్ర సంవిద్ అకల్పితా । సైవాయాతి పరం స్థైర్యం సామోక్షత్వైకరూపిణీ
ఎక్కువ వేగంగా, నిర్మితి లేకుండా ఉన్న ఆ జ్ఞానం మాత్రమే పరమ స్థిరత్వాన్ని పొందుతుంది; అది విముక్తి స్వరూపంగా ఉంటుంది.
బలవద్విద్విలాసానామ్ అనువృత్త్యా పరస్పరమ్ । స్వభావాః ప్రతిబిమ్బన్తి చిదాదర్శస్వభావతః
బలంగా వెలిగే ప్రకటనలు పరస్పరం కొనసాగుతూ, వాటి స్వభావాలు ఒకదానికొకటి ప్రతిబింబిస్తాయి; ఇది మనసు సహజంగా అద్దంలా ఉండటంవల్ల జరుగుతుంది.
తత్రాతియత్నా జయతి సాన్యాస్ సంవిద ఆత్మసాత్ । కుర్వతీ సరిద్ అమ్భోధిగామినీస్ సరితో యథా
అక్కడ, అత్యంత శ్రమతో ఇతర జ్ఞానాలను తనలో కలిపేసుకునే ఆ జ్ఞానమే విజయం సాధిస్తుంది; అది సముద్రాన్ని చేరే నదిలా, ఇతర ప్రవాహాలను తనలో కలుపుకుంటుంది.
యే సమాస్ త్వ్ అత్ర తే తావద్ యతన్తే చిత్స్వభావతః । యావద్ ఏకో జయేత్ తత్ర ద్వితీయస్ సన్నిమజ్జతి
ఇక్కడ, ఈ సమాహారాలు మనస్సు స్వభావంతో ప్రయత్నిస్తూనే ఉంటాయి; చివరికి ఒకటి పైచేయి సాధిస్తే, మరొకటి అంతర్లీనమైపోతుంది.
జాయమానేషు నశ్యత్సు వర్తమానేషు భూరిశః । ఏవం సర్గసహస్రేషు పరమాణుకణం ప్రతి
ఎన్నో లోకాలు పుట్టి, నశించి, ప్రతి క్షణం, ప్రతి అణువులో ఇదే విధంగా మళ్లీ మళ్లీ జరుగుతూనే ఉంది.
న కిఞ్చిత్ కేనచిద్ వ్యాప్తం న చ కిఞ్చిత్ క్వచిత్ స్థితమ్ । చిదాకాశమ్ అజం శాన్తమ్ ఏతత్ సర్వమ్ అభిత్తిమత్
ఏదీ మరేదినీ వ్యాపించలేదు, ఏదీ ఎక్కడా నిలవలేదు; ఇది అంతా చైతన్యమయం, జన్మించని, శాంతమైన, విభజనలేని స్థితి.
అయమ్ ఆభాసతే స్వప్నో నిర్నిద్రో ద్రష్టృవర్జితః । అవశ్యమ్భావబోధశ్ చ సో ఽనుభూతో ఽప్య్ అసన్మయః
ఈ కల స్వప్నంలా కనిపిస్తుంది కానీ నిద్ర లేకుండా, చూసేవాడు లేకుండా; ఇది నిజంగా ఉందని అనిపించినా, అనుభవించినా, అది అసత్యమే.
పుష్పపత్త్రఫలాంశాత్మా యథైకస్ స్వాస్థితో ద్రుమః । అనన్తసర్వశక్త్యాత్మా చైక ఏవ తథా విభుః
ఒక చెట్టు తనలో తానే నిలిచి, పువ్వులు, ఆకులు, పండ్లు, కొమ్మలు కలిగి ఉన్నట్లు, అంతులేని అన్ని శక్తులు కలిగిన పరమాత్మ ఒకడే ఉన్నాడు.
మాతృమేయప్రమాణాదిమయాత్మకమ్ అజం పదమ్ । బుద్ధం విస్మృతిమ్ ఆయాతి న కదాచన కస్యచిత్
మాతృ, మేయ, ప్రమాణం అనే మూడు స్వభావాలతో కూడిన, జననం లేని ఆ స్థితి ఎప్పుడూ ఎవరికీ బోధమైన జ్ఞానాన్ని మరచిపోదు.