ఇదం మే భగవన్ బ్రూహి సంశయం సర్వకోవిద । తవ పాతుం న తృప్తో ఽస్మి శ్రోత్రపాత్రైర్ వచోఽమృతమ్
భగవంతుడా, మీరు అన్నీ తెలిసినవారు, నా ఈ సందేహాన్ని దయచేసి నివృత్తి చేయండి. మీ అమృతసమానమైన మాటలు నా చెవుల ద్వారా వింటున్నా ఇంకా తృప్తి కాలేదు.
స సర్గత్రితయే కాలో లీలాభర్తుర్ హి యోగతః । స క్వచిత్ కిమ్ అహోరాత్రః క్వచిత్ కిం మాసమాత్రకః
ఈ మూడు సృష్టుల్లో కాలం అనేది పరమాత్ముడి లీలగా, ఆయన యోగబలంతో ఏర్పడింది. కొన్నిసార్లు అది ఒక పగలు-రాత్రి మాత్రమే, మరికొన్నిసార్లు ఒక నెలంత మాత్రమే ఉంటుంది.
క్వచిత్ కిం బహువర్షాణి కస్యచిత్ కిం సుపేలవః । కస్యచిత్ కిం మహాదీర్ఘః కస్యచిత్ కిం క్షణస్థితః
కొన్నిసార్లు అది ఎన్నో సంవత్సరాలు, ఇంకొంత మందికి అది చాలా తక్కువ, మరికొందరికి అది చాలా పొడవుగా ఉంటుంది, ఇంకొకరికి మాత్రం క్షణకాలంలోనే ముగుస్తుంది.
ఇతి మే భగవన్ బ్రూహి త్వం యథావద్ అనుగ్రహాత్ । సకృచ్ ఛ్రుతం న విశ్రాన్తిమ్ ఏతి లోష్టే యథా జలమ్
కాబట్టి భగవంతుడా, దయచేసి నాకు సరిగ్గా వివరంగా చెప్పు. ఒక్కసారి వినడం వల్ల మనసుకు శాంతి రాదు, మట్టి ముద్దపై నీరు నిలవని విధంగా.
యేన యేన యదా యద్ యద్ యథా సంవేద్యతే ఽనఘ । తేన తేన తదా తత్ తత్ తథా సమనుభూయతే
పాపరహితుడా, ఏది, ఎప్పుడు, ఎలా అనుభవించబడుతుందో, అదే విధంగా, అదే సమయంలో, అదే అనుభూతి కలుగుతుంది.
అమృతత్వం విషం యాతి సదైవామృతవేదనాత్ । శత్రుర్ మిత్రత్వమ్ ఆయాతి మిత్రసంవిత్తివేదనాత్
అమృతాన్ని ఎప్పుడూ విషంగా భావిస్తే అది నిజంగా విషమే అవుతుంది. శత్రువును స్నేహితుడిగా అనుభవిస్తే, అతను స్నేహితుడే అవుతాడు.
యథాభావితమ్ ఏతేషాం పదార్థానాం నిజం వపుః । తద్ ఏవ హి చిరాభ్యాసాన్ నియతేర్ వశమ్ ఆగతమ్
ఏ వస్తువును ఎలా ఊహిస్తామో, అది అలా రూపం దాలుస్తుంది. దీర్ఘకాలపు అలవాటుతో అది మన భవితవ్యానికి లోబడి పోతుంది.
కచనైకాత్మికైషా చిద్ యథా కచతి యాదృశమ్ । తథా తత్రాశు భవతి తత్ స్వభావైకకారణాత్
ఈ చైతన్యం ఒక్కటే, అది మనం ఎలా ఊహిస్తామో అలా కనిపిస్తుంది. దాని సహజ స్వభావం వల్ల అక్కడ వెంటనే అలా అవుతుంది.
నిమేషే యది కల్పౌఘం ప్రవిదన్ పరివిన్దతే । నిమేష ఏవ తత్ కల్పీభవత్య్ అత్ర న సంశయః
ఒక క్షణంలో అనేక యుగాలను మనం చూచినట్లైతే, ఆ యుగాలన్నీ అదే క్షణంలో నిజమవుతాయి. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
కల్పే యది నిమేషత్వం వేత్తి కల్పో ఽప్య్ అసౌ తతః । నిమేషీభవతి క్షిప్రం తాదృగ్రూపాత్మికా హి చిత్
ఒక కల్పం తనను తాను క్షణంగా భావిస్తే, ఆ కల్పం వెంటనే క్షణంగా మారిపోతుంది. ఎందుకంటే మనసు ఎలాంటి రూపాన్ని అనుకుంటే, అదే అవుతుంది.
దుఃఖితస్య నిశా కల్పస్ సుఖినస్ సైవ చ క్షణః । క్షణస్ స్వప్నే భవేత్ కల్పః కల్పశ్ చ భవతి క్షణః
బాధపడేవారికి ఒక రాత్రి కల్పంలా అనిపిస్తుంది, సంతోషంగా ఉన్నవారికి అదే రాత్రి క్షణంలా గడుస్తుంది. కలలో ఒక క్షణం కల్పంలా అనిపించొచ్చు, కల్పం కూడా క్షణంలా గడిచిపోవచ్చు.
తథా చ మృత్వా జాతో ఽహం తరుణో ఽహమ్ అవస్థితః । యాతో ఽస్మి యోజనశతం స్వప్న ఇత్య్ అనుభూయతే
అదే విధంగా, నేను చనిపోయాక పుట్టినట్టు, యువకుడిగా ఉన్నట్టు, ఒక స్థితిలో నిలిచినట్టు, వంద యోజనాలు ప్రయాణించినట్టు కలలో అనుభవించాను.
రాత్రిం ద్వాదశవర్షాణి హరిశ్చన్ద్రో ఽనుభూతవాన్ । లవణో భుక్తవాన్ ఆయుర్ ఏకరాత్ర్యాం సమాశ్ శతమ్
హరిశ్చంద్రుడు ఒక రాత్రిలోనే పన్నెండు సంవత్సరాలు అనుభవించాడు. లవణుడు ఒకే రాత్రిలో వంద సంవత్సరాల ఆయుష్షును ఆస్వాదించాడు.
యో నిమేషః ప్రజేశస్య స మనోర్ జీవితం మునేః । జీవితం యద్ విరిఞ్చస్య తద్ దినం కిల చక్రిణః
ప్రజల పాలకుడికి ఒక క్షణం మనువు జీవితమంత ఉంటుంది. మనువు జీవితకాలం బ్రహ్మదేవుని ఒక రోజు. బ్రహ్మదేవుని జీవితమే విష్ణుమూర్తికి ఒక రోజు అని అంటారు.
ధ్యానే ప్రక్షీణచిత్తస్య న దినాని న రాత్రయః । న పదార్థా న చ జగత్ సత్యం నాత్మాపి యోగినః
ధ్యానం లో మనస్సు పూర్తిగా లయమైన యోగికి రాత్రి, పగలు లేవు; వస్తువులు, లోకం కూడా ఉండవు; నిజంగా, ఆ యోగికి తానే అనిపించదు.
మధురం కటుతామ్ ఏతి కటుభావేన చిన్తితమ్ । కట్వ్ అప్య్ ఆయాతి మాధుర్యం మధురత్వేన చేతితమ్
మనసులో చేదుగా ఆలోచిస్తే మధురమైనది కూడా చేదుగా మారుతుంది. అలాగే, మధురంగా భావిస్తే చేదమైనది కూడా తీయగా అనిపిస్తుంది.
మిత్రబుద్ధ్యా ద్విషన్ మిత్రం రిపుబుద్ధ్యా రిపుస్ సుహృత్ । భవతీతి మహాబాహో యథాసంవేదనం జగత్
స్నేహభావంతో చూస్తే శత్రువు కూడా స్నేహితుడవుతాడు. శత్రుత్వ దృష్టితో చూస్తే స్నేహితుడే శత్రువవుతాడు. మహాబాహూ! ఈ లోకం మన భావనల ప్రకారం ఉంటుంది.
అనభ్యస్తాః పదార్థా యే శాస్త్రపాఠజపాదయః । ఏషాం సంవేదనాభ్యాసాన్ నూనమ్ అభ్యేతి సాత్మతా
పఠనం, శాస్త్రాధ్యయనం వంటి విషయాలు మనం పదేపదే ఆచరించకపోతే అవి మనలో కలిసిపోవు. అవి మనకు అలవాటయ్యేందుకు మనసుతో మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించాలి.
నౌర్ యాయినాం భ్రమార్తానాం వేదనాత్ తు వివర్తతే । అవేదనాద్ భ్రమార్తానామ్ అపి నైషా వివర్తతే
మార్గంలో అయోమయంతో ఉన్నవారికి, జాగ్రత్తగా ఉండితే పడవ ముందుకు సాగుతుంది. కానీ అవగాహన లేకుండా అయోమయంలో ఉన్నవారికి పడవ కదలదు.
శూన్యమ్ ఆకీర్ణతామ్ ఏతి వేదనాత్ స్వప్నదృక్ష్వ్ ఇవ । వేదనాత్ పీతమ్ ఆనీలం శుక్లం వాప్య్ అనుభూయతే
మనసు శూన్యంగా ఉన్నా, అవగాహన వల్ల అది నిండినట్టవుతుంది; కలలో చూసేవారిలా. అవగాహన వల్ల పసుపు లేదా తెలుపు రంగులు అనుభవంలోకి వస్తాయి.
ఆపద్వద్ ఉత్సవః ఖేదం కరోతి పరిమోహినః । కుడ్యే ఽపి ఖ ఇవాచారో దృష్టో ధాతువికారిణః
గాఢమైన మాయలో ఉన్నవారికి పండుగ కూడా కష్టమే కలిగిస్తుంది. శరీరంలోని ధాతువులు కుదిరిపోని వాడికి, గోడలో కూడా ఆచారం కనిపించదు, అది ఖాళీ ఆకాశంలా ఉంటుంది.
అసద్యక్షో విమూఢానాం ప్రాణాన్ అప్య్ అపకర్షతి । వేదనాత్ స్వప్నవనితా జాగ్రతీవ రతిప్రదా
అసత్యమైన దయ్యం మూర్ఖుల ప్రాణాల్ని కూడా దోచుకుంటుంది. మనసులో జాగ్రత్తగా ఉన్నప్పుడు, కలలోని స్త్రీ కూడా నిజంగా ఉన్నట్టు ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
యద్ యథాభ్యాసమ్ ఆయాతం తత్ తథా స్థిరతాం గతమ్ । అసద్ ఏవ నభస్య్ ఏవ నభ ఏవ చిదాత్మని
ఏది ఎన్ని సార్లు అభ్యాసం వల్ల వస్తుందో, అది అలానే స్థిరంగా మారుతుంది. కానీ అది నిజమైనది కాదు, ఆకాశంలా, మనస్సులో మాత్రమే ఉంటుంది.
శతహస్తఖురచ్ఛాయానటవృత్తమ్ ఇవాతతమ్ । గగనే మానసం స్పన్దం జగద్ విద్ధి న వస్తు తత్
ఈ లోకంలో జరిగే మార్పును నీవు వంద కాళ్ల గుర్రపు నీడ ఆకాశంలో విస్తరించినట్టుగా భావించు. ఇది మనస్సులో కలిగే అలజడి మాత్రమే, నిజంగా ఉన్నదేమీ కాదు.
మిథ్యాజ్ఞానపిశాచస్య సన్దర్శనమ్ అనాకృతి । కాయామాత్రకమ్ ఏవేదమ్ అరోధకమ్ అభిత్తిమత్
అసత్య జ్ఞానమనే దయ్యాన్ని చూడటం ఆకారంలేనిది. ఇది కేవలం శరీరానికి మాత్రమే పరిమితం, అడ్డుపడే, చీలికలతో కూడినదిగా ఉంటుంది.
ఇదం భాస్వరమ్ ఆభాసం స్వప్నసన్దర్శనం చితః । అపూర్వమ్ ఏవ సుప్తాయా నరస్యేవోదితం విదుః
ఈ ప్రకాశవంతమైన రూపం, మనసు కలలో చూసే దృశ్యం, నిద్రలో ఉన్నవారికి కొత్తగా కనిపిస్తుంది. మానవుడికి కలలో ఎలా అనిపిస్తుందో, అలాగే ఇది కూడా అనిపిస్తుంది.
అఖాతాశ్ చేతతి స్తమ్భో యాదృశం సాలభఞ్జికాః । పరమార్థమహాస్తమ్భస్ సృష్టీశ్ చేతతి తాదృశమ్
ఎలా చెక్కని కలపతో చేసిన స్తంభం కదలకుండా నిలబడుతుందో, అలాగే పరమార్థ స్వరూపమైన సృష్టి కూడా కదలకుండా నిలిచి ఉంటుంది.
యాదృశో మానవః పార్శ్వే స్వప్నే క్షుబ్ధో మహాభటైః । తాదృశో బ్రహ్మణస్ సర్గో బుద్ధ ఏవ సుషుప్తవత్
ఎలా ఒక మనిషి కలలో గొప్ప యోధులతో చుట్టుముట్టబడి కలవరపడతాడో, అలాగే బ్రహ్మ యొక్క సృష్టి బుద్ధుడికి, గాఢ నిద్రలో ఉన్నట్టు, అలానే అనిపిస్తుంది.
తృణగుల్మలతాయుక్తశ్ శిశిరాన్తే యథా రసః । వాసన్తస్ సంస్థితో భూమౌ తథా సర్గః పరే పదే
ఎలా గడ్డి, పొదలు, వల్లి మొదలైన వాటిలోని రసం చలికాలం చివర భూమిలో ఉండి, వసంతంలో వెలుగులోకి వస్తుందో, అలాగే సృష్టి కూడా పరమ పదంలో స్థిరంగా ఉంటుంది.
యథా ద్రవత్వం కనకే స్థితమ్ అన్తర్ అనున్మిషత్ । తథా స్థితః పరే సర్గః ఖాత్మా వల్గన్న్ అణావ్ అణౌ
ఎలా బంగారంలో ద్రవత్వం లోపలే ఉండి బయటికి కనబడదు, అలాగే సృష్టి కూడా పరమాత్మలో, ఆకాశస్వరూపుడైన ఆత్మలో, అత్యంత సూక్ష్మంగా వెలుగుతూ ఉంటుంది.