శాన్తైవ దృశ్యసత్తాస్యాశ్ శమనం నోపయుజ్యతే । సతో హి మార్జనం క్లేశో నాసతస్ తు కదాచన
ఈ ప్రపంచపు రూపం సహజంగా శాంతంగా ఉంటుంది; దాన్ని బలవంతంగా తగ్గించాలనడం ఉపయోగం లేదు. ఉన్నదాన్ని శుద్ధి చేయడం బాధను ఇస్తుంది; లేనిదానికి ఎప్పుడూ అవసరం లేదు.
జ్ఞానేనాకాశరూపేణ దృశ్యం జ్ఞేయం ఖరూపకమ్ । ఇత్య్ ఏకీభూతమ్ ఆలోక్య జ్ఞస్ తిష్ఠత్య్ అమ్బరోపమః
ఆకాశ స్వరూపమైన జ్ఞానంతో, ఆకాశ స్వరూపమైన దృష్టవ్యాన్ని ఒక్కటిగా చూచి, ఆ జ్ఞాని ఆకాశంలా స్థిరంగా ఉంటాడు.
పృథ్వ్యాదిరహితేనేదం చిద్భాసైవ స్వయమ్భువా । సాధితం యద్ అసిద్ధేన తన్ న ద్వ్యాత్మ న సాధితమ్
భూమి మొదలైనవి లేని ఈ జగత్తు, స్వయంగా వెలిగే చైతన్యమే. సాధించని వాటితో సాధించినట్టు అనిపించేది, ద్వంద్వ స్వరూపం కాదు, నిజంగా సాధించబడినది కూడా కాదు.
సంవిద్ యథా యా యతతే సా తథా బాహ్యలేఖికా । విసృతా సృష్టిచిన్నద్యాం యావద్ యత్నాన్ న బోధితా
మనస్సు ఏ విధంగా ప్రయత్నిస్తుందో, బయట కనిపించే ప్రపంచం కూడా అలాగే ప్రవర్తిస్తుంది. సృష్టి ప్రవాహంలో అది విడిపడినప్పటికీ, మనం ప్రయత్నించేవరకు అది మేలుకోదు.
చిదాకాశావభాసో ఽయం జగద్ ఇత్య్ ఏవ బుధ్యతే । చిద్వ్యోమ్నైవాత్మని స్వచ్ఛే పరమాణుకణం ప్రతి
ఈ జగత్తు మనసు ఆకాశంలో వెలిసిన రూపమే అని గ్రహించాలి. స్వచ్ఛమైన ఆత్మలో, ఆ మనస్సు ఆకాశంలో, చిన్నదైన అణువు వరకూ ఇదే సత్యం.
ఏవమ్ అస్యా ముధాభ్రాన్తేః కా సత్తా కేవ వాసనా । కాస్థా కా నియతిః కేహా కావశ్యమ్భావితోచ్యతామ్
ఈ మాయా భ్రమకు నిజంగా ఏ స్థితి ఉంది? ఏ వాసన ఉంది? ఏ పరిస్థితి, విధి, శరీరం, తప్పనిసరి అనేది ఇందులో చెప్పగలమా?
సర్వం చైతద్ యథాదృష్టం స్థితమ్ ఇత్థమ్ అఖణ్డితమ్ । మాయైవైవమ్ అనన్తేయం న చ మాయాస్తి కాచన
ఇది అంతా మనకు కనిపించినట్టే, ఏకరూపంగా, విడిపోకుండా నిలిచిఉంది. ఇది అనంతమైన మాయ మాత్రమే, కానీ నిజంగా మాయ కూడా లేదు.
అహో ను పరమా దృష్టిర్ దర్శితా భగవంస్ త్వయా । దావార్చిర్దృశ్యకక్ష్యాణాం దాహశాన్తౌ కలైన్దవీ
అయ్యో, భగవంతుడా, మీరు నాకు అత్యంత ఉన్నతమైన దృష్టిని చూపించారు. ఇది అగ్నిజ్వాలలతో మండుతున్న ప్రపంచాన్ని, చంద్రుడు చల్లదనం పంచినట్టు, శాంతింపజేసింది.
అహో ను సుచిరేణైతజ్ జ్ఞాతం జ్ఞాతవ్యమ్ అక్షతమ్ । మయా యథేదం యచ్ చేదం యాదృక్ చేదం యతో యదా
నిజంగా, చాలా కాలం తరువాత ఈ అక్షయమైన జ్ఞానం నాకు తెలిసింది. ఇది ఏమిటో, ఎలా ఉందో, ఎప్పుడు ఎలా ఉందో అన్నది ఇప్పుడు నాకు స్పష్టంగా అర్థమైంది.
శామ్యామీవ ద్విజశ్రేష్ఠ నిర్వామీవావికల్పనః । ఏతద్ ఆశ్చర్యమ్ ఆఖ్యానం వ్యాఖ్యానం శాస్త్రదృష్టిషు
ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, ఈ అద్భుతమైన కథను వినగానే నా మనస్సు ప్రశాంతమవుతోంది, అన్ని భేదాలు పోయినట్టు అనిపిస్తోంది. ఇలాంటి వివరణలు శాస్త్రాల్లో కనిపిస్తాయని తెలుసు.
ఇదం మే భగవన్ బ్రూహి సంశయం సర్వకోవిద । తవ పాతుం న తృప్తో ఽస్మి శ్రోత్రపాత్రైర్ వచోఽమృతమ్
భగవంతుడా, మీరు అన్నీ తెలిసినవారు, నా ఈ సందేహాన్ని దయచేసి నివృత్తి చేయండి. మీ అమృతసమానమైన మాటలు నా చెవుల ద్వారా వింటున్నా ఇంకా తృప్తి కాలేదు.
స సర్గత్రితయే కాలో లీలాభర్తుర్ హి యోగతః । స క్వచిత్ కిమ్ అహోరాత్రః క్వచిత్ కిం మాసమాత్రకః
ఈ మూడు సృష్టుల్లో కాలం అనేది పరమాత్ముడి లీలగా, ఆయన యోగబలంతో ఏర్పడింది. కొన్నిసార్లు అది ఒక పగలు-రాత్రి మాత్రమే, మరికొన్నిసార్లు ఒక నెలంత మాత్రమే ఉంటుంది.
క్వచిత్ కిం బహువర్షాణి కస్యచిత్ కిం సుపేలవః । కస్యచిత్ కిం మహాదీర్ఘః కస్యచిత్ కిం క్షణస్థితః
కొన్నిసార్లు అది ఎన్నో సంవత్సరాలు, ఇంకొంత మందికి అది చాలా తక్కువ, మరికొందరికి అది చాలా పొడవుగా ఉంటుంది, ఇంకొకరికి మాత్రం క్షణకాలంలోనే ముగుస్తుంది.
ఇతి మే భగవన్ బ్రూహి త్వం యథావద్ అనుగ్రహాత్ । సకృచ్ ఛ్రుతం న విశ్రాన్తిమ్ ఏతి లోష్టే యథా జలమ్
కాబట్టి భగవంతుడా, దయచేసి నాకు సరిగ్గా వివరంగా చెప్పు. ఒక్కసారి వినడం వల్ల మనసుకు శాంతి రాదు, మట్టి ముద్దపై నీరు నిలవని విధంగా.
యేన యేన యదా యద్ యద్ యథా సంవేద్యతే ఽనఘ । తేన తేన తదా తత్ తత్ తథా సమనుభూయతే
పాపరహితుడా, ఏది, ఎప్పుడు, ఎలా అనుభవించబడుతుందో, అదే విధంగా, అదే సమయంలో, అదే అనుభూతి కలుగుతుంది.
అమృతత్వం విషం యాతి సదైవామృతవేదనాత్ । శత్రుర్ మిత్రత్వమ్ ఆయాతి మిత్రసంవిత్తివేదనాత్
అమృతాన్ని ఎప్పుడూ విషంగా భావిస్తే అది నిజంగా విషమే అవుతుంది. శత్రువును స్నేహితుడిగా అనుభవిస్తే, అతను స్నేహితుడే అవుతాడు.
యథాభావితమ్ ఏతేషాం పదార్థానాం నిజం వపుః । తద్ ఏవ హి చిరాభ్యాసాన్ నియతేర్ వశమ్ ఆగతమ్
ఏ వస్తువును ఎలా ఊహిస్తామో, అది అలా రూపం దాలుస్తుంది. దీర్ఘకాలపు అలవాటుతో అది మన భవితవ్యానికి లోబడి పోతుంది.
కచనైకాత్మికైషా చిద్ యథా కచతి యాదృశమ్ । తథా తత్రాశు భవతి తత్ స్వభావైకకారణాత్
ఈ చైతన్యం ఒక్కటే, అది మనం ఎలా ఊహిస్తామో అలా కనిపిస్తుంది. దాని సహజ స్వభావం వల్ల అక్కడ వెంటనే అలా అవుతుంది.
నిమేషే యది కల్పౌఘం ప్రవిదన్ పరివిన్దతే । నిమేష ఏవ తత్ కల్పీభవత్య్ అత్ర న సంశయః
ఒక క్షణంలో అనేక యుగాలను మనం చూచినట్లైతే, ఆ యుగాలన్నీ అదే క్షణంలో నిజమవుతాయి. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
కల్పే యది నిమేషత్వం వేత్తి కల్పో ఽప్య్ అసౌ తతః । నిమేషీభవతి క్షిప్రం తాదృగ్రూపాత్మికా హి చిత్
ఒక కల్పం తనను తాను క్షణంగా భావిస్తే, ఆ కల్పం వెంటనే క్షణంగా మారిపోతుంది. ఎందుకంటే మనసు ఎలాంటి రూపాన్ని అనుకుంటే, అదే అవుతుంది.
దుఃఖితస్య నిశా కల్పస్ సుఖినస్ సైవ చ క్షణః । క్షణస్ స్వప్నే భవేత్ కల్పః కల్పశ్ చ భవతి క్షణః
బాధపడేవారికి ఒక రాత్రి కల్పంలా అనిపిస్తుంది, సంతోషంగా ఉన్నవారికి అదే రాత్రి క్షణంలా గడుస్తుంది. కలలో ఒక క్షణం కల్పంలా అనిపించొచ్చు, కల్పం కూడా క్షణంలా గడిచిపోవచ్చు.
తథా చ మృత్వా జాతో ఽహం తరుణో ఽహమ్ అవస్థితః । యాతో ఽస్మి యోజనశతం స్వప్న ఇత్య్ అనుభూయతే
అదే విధంగా, నేను చనిపోయాక పుట్టినట్టు, యువకుడిగా ఉన్నట్టు, ఒక స్థితిలో నిలిచినట్టు, వంద యోజనాలు ప్రయాణించినట్టు కలలో అనుభవించాను.
రాత్రిం ద్వాదశవర్షాణి హరిశ్చన్ద్రో ఽనుభూతవాన్ । లవణో భుక్తవాన్ ఆయుర్ ఏకరాత్ర్యాం సమాశ్ శతమ్
హరిశ్చంద్రుడు ఒక రాత్రిలోనే పన్నెండు సంవత్సరాలు అనుభవించాడు. లవణుడు ఒకే రాత్రిలో వంద సంవత్సరాల ఆయుష్షును ఆస్వాదించాడు.
యో నిమేషః ప్రజేశస్య స మనోర్ జీవితం మునేః । జీవితం యద్ విరిఞ్చస్య తద్ దినం కిల చక్రిణః
ప్రజల పాలకుడికి ఒక క్షణం మనువు జీవితమంత ఉంటుంది. మనువు జీవితకాలం బ్రహ్మదేవుని ఒక రోజు. బ్రహ్మదేవుని జీవితమే విష్ణుమూర్తికి ఒక రోజు అని అంటారు.
ధ్యానే ప్రక్షీణచిత్తస్య న దినాని న రాత్రయః । న పదార్థా న చ జగత్ సత్యం నాత్మాపి యోగినః
ధ్యానం లో మనస్సు పూర్తిగా లయమైన యోగికి రాత్రి, పగలు లేవు; వస్తువులు, లోకం కూడా ఉండవు; నిజంగా, ఆ యోగికి తానే అనిపించదు.
మధురం కటుతామ్ ఏతి కటుభావేన చిన్తితమ్ । కట్వ్ అప్య్ ఆయాతి మాధుర్యం మధురత్వేన చేతితమ్
మనసులో చేదుగా ఆలోచిస్తే మధురమైనది కూడా చేదుగా మారుతుంది. అలాగే, మధురంగా భావిస్తే చేదమైనది కూడా తీయగా అనిపిస్తుంది.
మిత్రబుద్ధ్యా ద్విషన్ మిత్రం రిపుబుద్ధ్యా రిపుస్ సుహృత్ । భవతీతి మహాబాహో యథాసంవేదనం జగత్
స్నేహభావంతో చూస్తే శత్రువు కూడా స్నేహితుడవుతాడు. శత్రుత్వ దృష్టితో చూస్తే స్నేహితుడే శత్రువవుతాడు. మహాబాహూ! ఈ లోకం మన భావనల ప్రకారం ఉంటుంది.
అనభ్యస్తాః పదార్థా యే శాస్త్రపాఠజపాదయః । ఏషాం సంవేదనాభ్యాసాన్ నూనమ్ అభ్యేతి సాత్మతా
పఠనం, శాస్త్రాధ్యయనం వంటి విషయాలు మనం పదేపదే ఆచరించకపోతే అవి మనలో కలిసిపోవు. అవి మనకు అలవాటయ్యేందుకు మనసుతో మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించాలి.
నౌర్ యాయినాం భ్రమార్తానాం వేదనాత్ తు వివర్తతే । అవేదనాద్ భ్రమార్తానామ్ అపి నైషా వివర్తతే
మార్గంలో అయోమయంతో ఉన్నవారికి, జాగ్రత్తగా ఉండితే పడవ ముందుకు సాగుతుంది. కానీ అవగాహన లేకుండా అయోమయంలో ఉన్నవారికి పడవ కదలదు.
శూన్యమ్ ఆకీర్ణతామ్ ఏతి వేదనాత్ స్వప్నదృక్ష్వ్ ఇవ । వేదనాత్ పీతమ్ ఆనీలం శుక్లం వాప్య్ అనుభూయతే
మనసు శూన్యంగా ఉన్నా, అవగాహన వల్ల అది నిండినట్టవుతుంది; కలలో చూసేవారిలా. అవగాహన వల్ల పసుపు లేదా తెలుపు రంగులు అనుభవంలోకి వస్తాయి.