పయసీవ జరత్పర్ణం వాయావ్ ఇవ జరత్తృణమ్ । నభసీవ శరన్మేఘశ్ చిన్తాచక్రే భ్రమామ్య్ అహమ్
నీటిలో పాత పత్రం తేలిపోతున్నట్టు, గాలిలో పొడి గడ్డి ఎగిరిపోతున్నట్టు, ఆకాశంలో శరదృతువు మేఘం తిప్పబడుతున్నట్టు, నేను కూడా ఆలోచనల చక్రంలో తిప్పబడుతున్నాను.
గన్తుమ్ ఆస్పదమ్ ఆత్మీయమ్ అసమర్థధియో వయమ్ । చిన్తాజాలే విముహ్యామో జాలే శకునయో యథా
మన సొంత స్థిరతను చేరుకోలేక, మనం ఆలోచనల వలలో చిక్కుకుని అయోమయంగా ఉన్నాము; పక్షులు వలలో పడినట్టు.
తృష్ణాభిధానయా తాత దగ్ధో ఽస్మి జ్వాలయా తథా । యథా దాహోపశమనమ్ ఆశఙ్కే నామృతైర్ అపి
తండ్రి, తృష్ణ అనే అగ్నిలో నేను పూర్తిగా కాలిపోతున్నాను. అమృతం ఇచ్చినా కూడా నాకు ఉపశమనం కలుగుతుందని ఆశించడంలేదు.
దూరం దూరమ్ ఇతో గత్వా సమేత్య చ పునః పునః । భ్రమత్య్ ఆశు దిగన్తేషు తృష్ణోన్మత్తతురఙ్గమీ
ఇక్కడి నుండి చాలా దూరం వెళ్లి, మళ్లీ మళ్లీ తిరిగి వచ్చి, నా మనస్సు అనే తృష్ణతో మత్తుగా ఉన్న గుర్రం, దిశల చివర్ల వరకు వేగంగా తిరుగుతూ ఉంది.
జడసంసఙ్గినీ తృష్ణా కృతోర్ధ్వాధోగమాగమా । క్షుబ్ధా గ్రన్థిమతీ నిత్యమ్ అరఘట్టోగ్రరజ్జువత్
తృష్ణ అనే ఆశ, మూర్ఖత్వానికి బంధించబడి, ఎప్పుడూ పైకి దిగిపోతూ, దిగువకు ఎక్కుతూ, ఎప్పుడూ కల్లోలంగా, ముడిపడినట్టుగా ఉంటుంది. అది చక్రంలో నాభి లేకుండా తిరిగే ఉగ్రమైన తాడు లాంటిది.
అన్తర్ గ్రథితయా దేహే సమ్భ్రమోచ్ఛిద్యమానయా । రజ్జ్వేవాశు బలీవర్దస్ తృష్ణయా వాహ్యతే జనః
ఈ శరీరంలో లోపల, గట్టిగా ముడిపడిన ఆశ వల్ల మనిషి ఎప్పుడూ కలవరపడుతూ, ఎద్దును తాడుతో వేగంగా లాగినట్టు లాగించబడతాడు.
పుత్రదారకలత్రాదితృష్ణయా నిత్యకృష్ణయా । ఖగేష్వ్ ఇవ కిరాత్యేహ జాలం లోకేషు రచ్యతే
ఈ లోకంలో, కొడుకులు, భార్య, కుటుంబం మొదలైన వాటిపై ఎప్పుడూ లాగుతున్న ఆశ, పక్షులకు వేటగాడు పట్టు వేసినట్టు, మనుషుల మధ్యలో ఒక వలని అల్లుతుంది.
భాయయత్య్ అపి ధీరేహమ్ అన్ధయత్య్ అపి సేక్షణమ్ । ఖేదయత్య్ అపి సానన్దం తృష్ణా కృష్ణేవ శర్వరీ
తృష్ణ అనే ఆశ, చీకటి రాత్రిలా, తెలివైనవారిని కూడా మాయ చేస్తుంది, చూస్తున్నవారిని కూడా అంధులను చేస్తుంది, సంతోషంగా ఉన్నవారిని కూడా అలసటకు గురిచేస్తుంది.
కుటిలా కోమలస్పర్శా విషవైషమ్యశంసినీ । దహత్య్ అపి మనాక్ స్పృష్టా తృష్ణా కృష్ణేవ భోగినీ
వంకరగా, మృదువుగా అనిపించే తాకుడుతో, లోపల విషం ఉన్నట్టు సూచిస్తూ, తృష్ణా నల్ల పాము లాంటిది. తక్కువగా తాకినా, అది మనసును కాల్చేస్తుంది.
భినత్తి హృదయం పుంసాం మాయామయవిధాయినీ । దౌర్భాగ్యదాయినీ దీనా తృష్ణా కృష్ణేవ రాక్షసీ
తృష్ణా నల్ల రాక్షసిలా, మానవుల హృదయాలను చీల్చేస్తుంది, మాయలు అల్లుతుంది, దురదృష్టాన్ని తెస్తుంది, ఎప్పుడూ దయనీయంగా ఉంటుంది.
తన్ద్రాతన్త్రీగణం కోశే దధానా పరివేష్టితమ్ । నానన్దే రాజతే బ్రహ్మంస్ తృష్ణాజర్జరవల్లకీ
బ్రహ్మన్, తృష్ణా పాత వీణ లాంటిది. అది మానసిక సంపదను మాంద్యం, అలసటతో చుట్టేస్తుంది. ఆనందంలో అది ఎప్పుడూ మెరుస్తూ ఉండదు.
నిత్యమ్ ఏవాతిమలినా కటుకోన్మాదశాలినీ । దీర్ఘా తన్వీ ఘనస్నేహా తృష్ణాగహ్వరవల్లరీ
తృష్ణా ఎప్పుడూ చాలా మలినంగా, చేదు పిచ్చితో నిండినది. అది పొడవుగా, సన్నగా, బలమైన మమకారంతో, చీకటి లోయలో పెరిగే వల్లి లాంటిది.
అనానన్దకరీ శూన్యా నిష్ఫలాత్యర్థమ్ ఉన్నతా । అమఙ్గలకరీ క్రూరా తృష్ణా క్షీణేవ మఞ్జరీ
ఆసక్తి శూన్యంగా ఉంటుంది, ఆనందాన్ని ఇవ్వదు, ఎంత ఎత్తుకు ఎదిగినా ఫలితం ఉండదు; అది శుభకరం కాదు, క్రూరంగా ఉంటుంది, వాడిపోయిన పువ్వులా క్షీణిస్తుంది.
అనావర్జితచిత్తాపి సర్వమ్ ఏవానుధావతి । న చాప్నోతి ఫలం కిఞ్చిత్ తృష్ణా జీర్ణేవ కామినీ
మనసు ఆకర్షితమవకపోయినా, ఆశయాలు అన్నిటినీ వెంబడిస్తాయి; అయినా ఏ ఫలితమూ దక్కదు, వృద్ధమైన వేశ్య లా.
సంసారనృత్తే మహతి నానారససమాకులే । భువనాభోగరఙ్గేషు తృష్ణా జరఢనర్తకీ
ఈ ప్రపంచ జీవన నాట్యంలో, రకరకాల రుచులతో నిండిన అనుభవ రంగస్థలాల్లో, ఆశయాలు వృద్ధ నర్తకి లా తిరుగుతుంటాయి.
జరాకుసుమితారూఢా పాతోత్పాతఫలావలిః । సంసారజఙ్గలే దీర్ఘే తృష్ణావిషలతా తతా
వృద్ధాప్యమనే చెట్టెక్కి, పతనం, అపాయాల ఫలమాలతో, దీర్ఘమైన సంసార అరణ్యంలో, ఆశయాలు విషవల్లిలా వ్యాపిస్తాయి.
యన్ న శక్నోతి తత్రాపి ధత్తే తాణ్డవితాం గతిమ్ । నృత్యత్య్ ఆనన్దరహితం తృష్ణా జీర్ణేవ నర్తకీ
ఎక్కడ సాధ్యం కాకపోయినా, అక్కడ కూడా తృష్ణా ఉన్మాదంగా ఊగిపోతుంది; ఆనందం లేకుండా, వృద్ధమైన నర్తకి లాగ నాట్యం చేస్తుంది.
భృశం స్ఫురతి నీహారే శామ్యత్య్ ఆలోక ఆగతే । దుఃఖౌఘేషు పదం ధత్తే తృష్ణాచపలబర్హిణీ
మబ్బులో తృష్ణా బాగా తడుముకుంటుంది, వెలుగు వచ్చినప్పుడు మాత్రం మెల్లగా తగ్గిపోతుంది; బాధల ప్రవాహంలో, తృష్ణా చంచలమైన నెమలి లాగ స్థిరపడిపోతుంది.
జడకల్లోలబహలా చిరం శూన్యతరాన్తరా । క్షణమ్ ఉల్లాసమ్ ఆయాతి తృష్ణాప్రావృట్తరఙ్గిణీ
తృష్ణా మాంద్యంగా, కలకలగా, భారంగా ఉండి, లోపల చాలా కాలం ఖాళీగా ఉంటుంది; కొంతసేపు మాత్రమే, వర్షాకాలపు అలల లాగ ఆనందాన్ని పొందుతుంది.
నష్టమ్ ఉత్సృజ్య తిష్ఠన్తం వృక్షాద్ వృక్షమ్ ఇవాపరమ్ । పురుషాత్ పురుషం యాతి తృష్ణా లోలేవ పక్షిణీ
పోయినదాన్ని వదిలేసి, ఉన్నదానిలో నిలిచి, తృష్ణా ఒక చెట్టు నుంచి ఇంకొక చెట్టుకు ఎగిరే పక్షిలా, ఒక మనిషి నుంచి ఇంకొక మనిషికి వెళ్తుంది.
పదం కరోత్య్ అలఙ్ఘ్యే ఽపి తృప్తాపి ఫలమ్ ఈహతే । చిరం తిష్ఠతి నైకత్ర తృష్ణాచపలమర్కటీ
తృప్తిగా ఉన్నా, దాటి పోలేని చోట కూడా అడుగు వేస్తుంది; ఇంకా ఫలం కావాలని ఆశపడుతుంది. ఈ తృష్ణ అనే చంచలమైన కోతి, చాలా కాలం ఒక్కచోట నిలవదు.
ఇదం కృత్వేదమ్ ఆయాతి సర్వమ్ ఏవాసమఞ్జసమ్ । అనారతం చ యతతే తృష్ణా చేష్టేవ దైవికీ
ఇది చేసి, వెంటనే మరొకటి చేయాలని పరుగెడుతుంది; అన్నీ గందరగోళంగా మారిపోతాయి. తృష్ణ ఎప్పుడూ ఆగకుండా ప్రయత్నిస్తూ, ఏదో దైవశక్తి తో ముంచుకొస్తున్నట్టు ఉంటుంది.
క్షణమ్ ఆయాతి పాతాలం క్షణం యాతి నభస్తలమ్ । క్షణం భ్రమతి దిక్కుఞ్జే తృష్ణాహృత్పద్మషట్పదీ
ఒక క్షణంలో పాతాళంలోకి దిగిపోతుంది, మరొక క్షణంలో ఆకాశాన్ని అంటుతుంది; ఇంకొక క్షణంలో దిక్కుల పొదల్లో తిరుగుతుంది — మనసులోని కమలాన్ని ఆశించే తృష్ణ అనే తేనెటీగ ఇలా సంచరిస్తుంది.
సర్వసంసారదోషాణాం తృష్ణైకా దీర్ఘదుఃఖదా । అన్తఃపురస్థమ్ అపి యా యోజయత్య్ అతిసఙ్కటే
ఈ లోకజీవితంలోని అన్ని దోషాల్లో, తృష్ణ ఒక్కటే ఎక్కువ కాలం బాధను ఇస్తుంది; రాజప్రాసాదంలో ఉన్నవారిని కూడా ఇది గట్టిగా బంధించేస్తుంది.
ప్రయచ్ఛతి పరం జాడ్యం పరమాలోకరోధినీ । మోహనీహారగహనా తృష్ణాజలదమాలికా
తృష్ణ మనిషికి మూర్ఖత్వాన్ని, నిజమైన జ్ఞానానికి అడ్డుగా నిలిచే అంధకారాన్ని ఇస్తుంది. మోహమయమైన మబ్బులతో కూడిన తృష్ణ, మనసును చుట్టుకునే మేఘాల మాలిక వంటిది.
సర్వేషాం జన్తుజాలానాం సంసారవ్యవహారిణామ్ । పరిప్రోతమనోమాలాస్ తృష్ణా బన్ధనరజ్జవః
ఈ లోకంలో జీవులు చేసే అన్ని పనులకూ తృష్ణే కారణం. అది మనసులోని మలినతను కలిపే దారం, బంధనానికి గొయ్యి లాంటిది.
విచిత్రవర్ణా విగుణా దీర్ఘా మలినసంస్థితిః । శూన్యా శూన్యాస్పదా తృష్ణా శక్రకార్ముకధర్మిణీ
తృష్ణ అనేక రంగుల్లో కనిపిస్తుంది, కానీ దానికి మంచితనం లేదు. అది పొడవుగా, మలినతలో స్థిరంగా ఉంటుంది. లోపల ఖాళీగా, శూన్యమైనదిగా, ఇంద్రధనస్సు లాగా కనిపిస్తుంది.
అశనిర్ గుణసస్యానాం ఫలితా శరద్ ఆపదే । హిమం సమ్పత్సరోజిన్యాస్ తమసాం దీర్ఘయామినీ
తృష్ణ మంచితనపు పంటను నాశనం చేసే ఉరుము లాంటిది; శరదృతువులో కలిగే విపత్తు లాంటిది. అదే సంపద అనే కమలానికి మంచు, అంధకారానికి పొడవైన రాత్రి.
సంసారనాటకనటీ కాయాలయవిహఙ్గమీ । మానసారణ్యహరిణీ స్మరసఙ్గీతవల్లకీ
ఈమె ఈ లోకరంగంలో నటి, శరీరరూపపు పంజరంలో పక్షి, మనస్సు అరణ్యంలో జింక, ప్రేమస్వరాల వీణ.
వ్యవహారాబ్ధిలహరీ మోహమాతఙ్గశృఙ్ఖలా । మార్గన్యగ్రోధసుభగా దుఃఖకైరవచన్ద్రికా
ఈమె వ్యవహారసముద్రంలో అల, మోహమందహస్తి గొలుసు, మార్గంలో ఆకర్షణీయమైన మర్రిచెట్టు, బాధల కలువకు చంద్రకాంతి.