చిత్తాద్ ఇమాని సుఖదుఃఖశతాని నూనమ్ అభ్యాగతాన్య్ అగవరాద్ ఇవ కాననాని । తస్మిన్ వివేకవశతస్ తనుతాం ప్రయాతే మన్యే మునే నిపుణమ్ ఏవ గలన్తి తాని
ఈ అనేక ఆనందాలు, బాధలు అన్నీ మనసు నుంచే పుట్టుకొస్తాయి; ఇవి సస్యశ్యామలమైన భూమిలో అడవుల్లా పెరుగుతాయి. వివేకంతో మనసు తగ్గితే, ఓ మునీంద్రా, ఇవన్నీ సహజంగా తగ్గిపోతాయని నేను భావిస్తున్నాను.
సకలగుణజయాశా యత్ర బద్ధా మహద్భిస్ తమ్ అరిమ్ ఇహ విజేతుం చిత్తమ్ అభ్యుత్థితో ఽహమ్ । విగతరతితయాన్తర్ నాభినన్దామి లక్ష్మీం జడమలినవిశాలాం మేఘమాలామ్ ఇవేన్దుః
అన్ని గుణాలను జయించాలనే ఆశ మహానుభావులు కూడా మనసుపైనే పెట్టారు. ఆ శత్రువైన మనసును జయించేందుకు నేను ఇక్కడ సిద్ధపడ్డాను. అంతరంగిక కలతలు పోయిన తర్వాత, స్థూలమైన, జడమైన, మలినమైన ఐశ్వర్యాన్ని నేను మేఘమాలను చూసిన చంద్రుడిలా ఆస్వాదించను.
హార్దాన్ధకారశర్వర్యా తృష్ణయేహ దురన్తయా । చరన్తి చేతనాకాశే దోషకౌశికపఙ్క్తయః
మనస్సు అనే ఆకాశంలో, లోపలి చీకటి రాత్రిలో, తీరని తాపత్రయంగా, తప్పుల పక్షులు వరుసగా సంచరిస్తున్నాయి.
అన్తర్దాహప్రదాయిన్యా సమూఢరసమార్దవః । పఙ్క ఆదిత్యదీప్త్యేవ శోషం నీతో ఽస్మి చిన్తయా
లోపల మండే బాధ వల్ల, దాని అసలు రుచి పూర్తిగా పండిపోవడంతో, నేను ఆందోళనతో ఎండిపోయాను, ఎండలో మట్టి ఎండిపోతున్నట్టు.
మమ చిత్తమహారణ్యే వ్యామోహతిమిరాకులే । శూన్యే తాణ్డవినీ మత్తా భృశమ్ ఆశాపిశాచికా
నా మనస్సు అనే అరణ్యంలో, మాయా చీకటి మందంగా కమ్ముకున్నప్పుడు, ఆశ అనే పిశాచిని ఖాళీగా, మత్తులో ఉల్లాసంగా నాట్యం చేస్తోంది.
రజోరచితనీహారా కాఞ్చనావచయోజ్జ్వలా । నూనం వికాసమ్ ఆయాతి చిన్తా మే ఽశోకమఞ్జరీ
రజోగుణంతో ఏర్పడిన పొగమంచు, బంగారు రంగులో మెరిసిపోతూ, నా ఆందోళన ఇప్పుడు అశోకమంజరి పుష్పంలా వికసిస్తోంది.
అలమ్ అన్తర్ భ్రమాయైషా తృష్ణా కవలితాశయా । ఆయాతా విషమోల్లాసమ్ ఊర్మిర్ అమ్బునిధావ్ ఇవ
ఈ లోపలి గందరగోళానికి ఇక చాలు. మనసులో ఏ ఆశయాన్ని అయినా మింగేసే ఈ తృష్ణ, విషంలా మురిసిపోతూ, సముద్రంలో ఎగిసిపడే అలలా ఉప్పొంగి వచ్చింది.
ఉద్దామకల్లోలరవా దేహాద్రౌ వహతీవ మే । తరఙ్గితతరాకారా తరత్తృష్ణాతరఙ్గిణీ
ఈ తృష్ణా నది, నా శరీర పర్వతం మీదుగా ఉప్పొంగే బలమైన అలల శబ్దంతో ప్రవహిస్తూ, ఎప్పటికప్పుడు మారిపోతున్న అలలతో ఎగిసిపడుతుంది.
వేగం సంరోద్ధుమ్ ఉదితో వాత్యయేవ జరత్తృణమ్ । నీతః కలుషయా క్వాపి ధియాయం చిత్తచాతకః
దాని వేగాన్ని ఆపాలని ప్రయత్నిస్తే, అది గాలివానలో ఎండిన గడ్డి లాగ ఎగిరిపోతుంది. నా మనస్సు, చాతకపక్షిలా, మలినమైన ఆలోచనలతో ఎక్కడికో తేలిపోతుంది.
యాం యామ్ అహమ్ అధీతాస్థామ్ ఆశ్రయామి గుణశ్రియమ్ । తాం తాం కృన్తతి మే తృష్ణా తన్త్రీమ్ ఇవ కుమూషికా
ఏ మంచి లక్షణాన్ని నేనెప్పుడైనా అలవర్చుకోవాలని చూశాను, దాన్ని తృష్ణ ఎలుక వీణ తంతిని కత్తిరించినట్టు వెంటనే తెంపేస్తుంది.
పయసీవ జరత్పర్ణం వాయావ్ ఇవ జరత్తృణమ్ । నభసీవ శరన్మేఘశ్ చిన్తాచక్రే భ్రమామ్య్ అహమ్
నీటిలో పాత పత్రం తేలిపోతున్నట్టు, గాలిలో పొడి గడ్డి ఎగిరిపోతున్నట్టు, ఆకాశంలో శరదృతువు మేఘం తిప్పబడుతున్నట్టు, నేను కూడా ఆలోచనల చక్రంలో తిప్పబడుతున్నాను.
గన్తుమ్ ఆస్పదమ్ ఆత్మీయమ్ అసమర్థధియో వయమ్ । చిన్తాజాలే విముహ్యామో జాలే శకునయో యథా
మన సొంత స్థిరతను చేరుకోలేక, మనం ఆలోచనల వలలో చిక్కుకుని అయోమయంగా ఉన్నాము; పక్షులు వలలో పడినట్టు.
తృష్ణాభిధానయా తాత దగ్ధో ఽస్మి జ్వాలయా తథా । యథా దాహోపశమనమ్ ఆశఙ్కే నామృతైర్ అపి
తండ్రి, తృష్ణ అనే అగ్నిలో నేను పూర్తిగా కాలిపోతున్నాను. అమృతం ఇచ్చినా కూడా నాకు ఉపశమనం కలుగుతుందని ఆశించడంలేదు.
దూరం దూరమ్ ఇతో గత్వా సమేత్య చ పునః పునః । భ్రమత్య్ ఆశు దిగన్తేషు తృష్ణోన్మత్తతురఙ్గమీ
ఇక్కడి నుండి చాలా దూరం వెళ్లి, మళ్లీ మళ్లీ తిరిగి వచ్చి, నా మనస్సు అనే తృష్ణతో మత్తుగా ఉన్న గుర్రం, దిశల చివర్ల వరకు వేగంగా తిరుగుతూ ఉంది.
జడసంసఙ్గినీ తృష్ణా కృతోర్ధ్వాధోగమాగమా । క్షుబ్ధా గ్రన్థిమతీ నిత్యమ్ అరఘట్టోగ్రరజ్జువత్
తృష్ణ అనే ఆశ, మూర్ఖత్వానికి బంధించబడి, ఎప్పుడూ పైకి దిగిపోతూ, దిగువకు ఎక్కుతూ, ఎప్పుడూ కల్లోలంగా, ముడిపడినట్టుగా ఉంటుంది. అది చక్రంలో నాభి లేకుండా తిరిగే ఉగ్రమైన తాడు లాంటిది.
అన్తర్ గ్రథితయా దేహే సమ్భ్రమోచ్ఛిద్యమానయా । రజ్జ్వేవాశు బలీవర్దస్ తృష్ణయా వాహ్యతే జనః
ఈ శరీరంలో లోపల, గట్టిగా ముడిపడిన ఆశ వల్ల మనిషి ఎప్పుడూ కలవరపడుతూ, ఎద్దును తాడుతో వేగంగా లాగినట్టు లాగించబడతాడు.
పుత్రదారకలత్రాదితృష్ణయా నిత్యకృష్ణయా । ఖగేష్వ్ ఇవ కిరాత్యేహ జాలం లోకేషు రచ్యతే
ఈ లోకంలో, కొడుకులు, భార్య, కుటుంబం మొదలైన వాటిపై ఎప్పుడూ లాగుతున్న ఆశ, పక్షులకు వేటగాడు పట్టు వేసినట్టు, మనుషుల మధ్యలో ఒక వలని అల్లుతుంది.
భాయయత్య్ అపి ధీరేహమ్ అన్ధయత్య్ అపి సేక్షణమ్ । ఖేదయత్య్ అపి సానన్దం తృష్ణా కృష్ణేవ శర్వరీ
తృష్ణ అనే ఆశ, చీకటి రాత్రిలా, తెలివైనవారిని కూడా మాయ చేస్తుంది, చూస్తున్నవారిని కూడా అంధులను చేస్తుంది, సంతోషంగా ఉన్నవారిని కూడా అలసటకు గురిచేస్తుంది.
కుటిలా కోమలస్పర్శా విషవైషమ్యశంసినీ । దహత్య్ అపి మనాక్ స్పృష్టా తృష్ణా కృష్ణేవ భోగినీ
వంకరగా, మృదువుగా అనిపించే తాకుడుతో, లోపల విషం ఉన్నట్టు సూచిస్తూ, తృష్ణా నల్ల పాము లాంటిది. తక్కువగా తాకినా, అది మనసును కాల్చేస్తుంది.
భినత్తి హృదయం పుంసాం మాయామయవిధాయినీ । దౌర్భాగ్యదాయినీ దీనా తృష్ణా కృష్ణేవ రాక్షసీ
తృష్ణా నల్ల రాక్షసిలా, మానవుల హృదయాలను చీల్చేస్తుంది, మాయలు అల్లుతుంది, దురదృష్టాన్ని తెస్తుంది, ఎప్పుడూ దయనీయంగా ఉంటుంది.
తన్ద్రాతన్త్రీగణం కోశే దధానా పరివేష్టితమ్ । నానన్దే రాజతే బ్రహ్మంస్ తృష్ణాజర్జరవల్లకీ
బ్రహ్మన్, తృష్ణా పాత వీణ లాంటిది. అది మానసిక సంపదను మాంద్యం, అలసటతో చుట్టేస్తుంది. ఆనందంలో అది ఎప్పుడూ మెరుస్తూ ఉండదు.
నిత్యమ్ ఏవాతిమలినా కటుకోన్మాదశాలినీ । దీర్ఘా తన్వీ ఘనస్నేహా తృష్ణాగహ్వరవల్లరీ
తృష్ణా ఎప్పుడూ చాలా మలినంగా, చేదు పిచ్చితో నిండినది. అది పొడవుగా, సన్నగా, బలమైన మమకారంతో, చీకటి లోయలో పెరిగే వల్లి లాంటిది.
అనానన్దకరీ శూన్యా నిష్ఫలాత్యర్థమ్ ఉన్నతా । అమఙ్గలకరీ క్రూరా తృష్ణా క్షీణేవ మఞ్జరీ
ఆసక్తి శూన్యంగా ఉంటుంది, ఆనందాన్ని ఇవ్వదు, ఎంత ఎత్తుకు ఎదిగినా ఫలితం ఉండదు; అది శుభకరం కాదు, క్రూరంగా ఉంటుంది, వాడిపోయిన పువ్వులా క్షీణిస్తుంది.
అనావర్జితచిత్తాపి సర్వమ్ ఏవానుధావతి । న చాప్నోతి ఫలం కిఞ్చిత్ తృష్ణా జీర్ణేవ కామినీ
మనసు ఆకర్షితమవకపోయినా, ఆశయాలు అన్నిటినీ వెంబడిస్తాయి; అయినా ఏ ఫలితమూ దక్కదు, వృద్ధమైన వేశ్య లా.
సంసారనృత్తే మహతి నానారససమాకులే । భువనాభోగరఙ్గేషు తృష్ణా జరఢనర్తకీ
ఈ ప్రపంచ జీవన నాట్యంలో, రకరకాల రుచులతో నిండిన అనుభవ రంగస్థలాల్లో, ఆశయాలు వృద్ధ నర్తకి లా తిరుగుతుంటాయి.
జరాకుసుమితారూఢా పాతోత్పాతఫలావలిః । సంసారజఙ్గలే దీర్ఘే తృష్ణావిషలతా తతా
వృద్ధాప్యమనే చెట్టెక్కి, పతనం, అపాయాల ఫలమాలతో, దీర్ఘమైన సంసార అరణ్యంలో, ఆశయాలు విషవల్లిలా వ్యాపిస్తాయి.
యన్ న శక్నోతి తత్రాపి ధత్తే తాణ్డవితాం గతిమ్ । నృత్యత్య్ ఆనన్దరహితం తృష్ణా జీర్ణేవ నర్తకీ
ఎక్కడ సాధ్యం కాకపోయినా, అక్కడ కూడా తృష్ణా ఉన్మాదంగా ఊగిపోతుంది; ఆనందం లేకుండా, వృద్ధమైన నర్తకి లాగ నాట్యం చేస్తుంది.
భృశం స్ఫురతి నీహారే శామ్యత్య్ ఆలోక ఆగతే । దుఃఖౌఘేషు పదం ధత్తే తృష్ణాచపలబర్హిణీ
మబ్బులో తృష్ణా బాగా తడుముకుంటుంది, వెలుగు వచ్చినప్పుడు మాత్రం మెల్లగా తగ్గిపోతుంది; బాధల ప్రవాహంలో, తృష్ణా చంచలమైన నెమలి లాగ స్థిరపడిపోతుంది.
జడకల్లోలబహలా చిరం శూన్యతరాన్తరా । క్షణమ్ ఉల్లాసమ్ ఆయాతి తృష్ణాప్రావృట్తరఙ్గిణీ
తృష్ణా మాంద్యంగా, కలకలగా, భారంగా ఉండి, లోపల చాలా కాలం ఖాళీగా ఉంటుంది; కొంతసేపు మాత్రమే, వర్షాకాలపు అలల లాగ ఆనందాన్ని పొందుతుంది.
నష్టమ్ ఉత్సృజ్య తిష్ఠన్తం వృక్షాద్ వృక్షమ్ ఇవాపరమ్ । పురుషాత్ పురుషం యాతి తృష్ణా లోలేవ పక్షిణీ
పోయినదాన్ని వదిలేసి, ఉన్నదానిలో నిలిచి, తృష్ణా ఒక చెట్టు నుంచి ఇంకొక చెట్టుకు ఎగిరే పక్షిలా, ఒక మనిషి నుంచి ఇంకొక మనిషికి వెళ్తుంది.