కేన మార్గేణ దేవేశి యాన్త్యౌ వై శవమణ్డపమ్ । ఏనమ్ ఏవాశు పశన్త్యావ్ ఆవాం గచ్ఛావ ఉత్తమే
దేవతలలో శ్రేష్ఠురాలా! ఈ ఇద్దరూ ఏ మార్గంలో శవ మండపానికి వెళ్తున్నారు? మనం త్వరగా అదే మార్గాన్ని గమనించి, పరమ స్థితికి చేరుదాం.
మనుష్యవాసనాన్తస్స్థం మార్గమ్ ఆశ్రిత్య గచ్ఛతి । ఏషో ఽహమ్ అపరం లోకం దూరం యామీతి చిన్మయమ్
మనుష్యుని వాసనలలో మిగిలిన మార్గాన్ని ఆశ్రయించి, 'నేను ఇంకొక లోకానికి, దూరంగా వెళ్తున్నాను' అని ఆలోచిస్తూ, ఈయన చైతన్యస్వరూపుడై ప్రయాణిస్తున్నాడు.
మార్గేణావాసనేనైవ యా వస్ తేనైవ సమ్మతమ్ । పరస్పరేచ్ఛా సంవిత్తిర్ న హి సౌహార్దబన్ధినీ
మనిషి ఎటువంటి మార్గంలోనైనా పోయినా, అది అతని మనసులో ఉన్న అలవాట్ల వల్లే జరుగుతుంది. ఒకరికి ఒకరిపై ఉండే ఆకాంక్షలు, జ్ఞాపకాలు నిజంగా మమకార బంధాలు కావు.
ఇతి విహితకథాశమక్రమాయాం పరమదృశి ప్రసృతే ప్రబోధభానౌ । నృపతివరసుతామనస్య్ ఉదారే విగలితవిజ్ జరఢో విదూరథో ఽభూత్
ఇలా, కథలు ఆగిపోవడానికి కారణమైన ఉపన్యాసం సాగుతుండగా, పరమ జ్ఞానపు వెలుతురు వ్యాపించగా, ఉదారమైన మనసున్న విదూరథుడు మాయ తొలగిపోయి, రాజకుమార్తె ముందు ప్రాణం లేని వాడిలా మారిపోయాడు.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే రాజా పరివృత్తాక్షితారకః । బభూవైకతనుప్రాణస్ సద్యశ్ శుష్కసితాధరః
అంతలో, రాజు తన కన్నులు పైకి తిప్పి, ఒక్క ఊపిరితో ఉన్నట్టుగా మారిపోయాడు. వెంటనే అతని పెదాలు పొడిగా, తెల్లగా మారిపోయాయి.
జీర్ణపర్ణసవర్ణాభః క్షీణపాణ్డుముఖచ్ఛవిః । భృఙ్గకూజితసచ్ఛాయాశ్వాసకూటావికూణితః
అతని రంగు వాడిపోయిన ఆకుల్లా కనిపించింది, ముఖం క్షీణించి, పసిపచ్చగా మారింది. అతని ఊపిరి తేలికగా, తడబడుతూ, తేనెటీగలు గుంజినట్లు బయటికి వచ్చింది.
మహామరణమూర్ఛాన్ధకూపే నిపతితాశయః । అన్తర్నిలీననిశ్శేషనేత్రాదీన్ద్రియవృత్తిమాన్
అతని మనస్సు మహా మరణ మూర్ఛ యొక్క లోతైన అంధకూపంలో పడిపోయింది. అతని కళ్ళు మొదలైన అన్ని ఇంద్రియాల క్రియలు అంతర్గతంగా పూర్తిగా లయమయ్యాయి.
చిత్రన్యస్త ఇవాకారమాత్రదృశ్యో విచేతనః । నిస్స్పన్దసర్వావయవస్ సముత్కీర్ణ ఇవోపలే
అతడు ఒక చిత్రంలో వేసిన రూపంలా, కేవలం ఆకారం మాత్రమే కనిపిస్తూ, చైతన్యం లేని వాడిగా, శరీరంలోని ప్రతి భాగం కదలకుండా, రాయిపై పడేసినట్టుగా కనిపించాడు.
బహునాత్ర కిమ్ ఉక్తేన తాలుదేశేన తం జహౌ । ప్రాణః పిపతిషుం వృక్షం సుపక్షీవాన్తరిక్షగః
ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? అతని ప్రాణం, మంచి రెక్కలు ఉన్న పక్షి వృక్షాన్ని వదిలి ఆకాశంలోకి ఎగిరినట్టు, తాలువ ద్వారా బయటకు వెళ్లిపోయింది.
తం తే దదృశతుర్ బాలే దివ్యదృష్టీ నభోగతమ్ । జీవం ప్రాణమయం సంవిద్గన్ధలేశమ్ ఇవానిలే
ఆ ఇద్దరు బాలికలు దివ్యదృష్టితో, ప్రాణమయమైన జీవాన్ని, సువాసన గాలి ద్వారా వ్యాపించినట్టు, ఆకాశంలోకి పోతున్నదాన్ని చూశారు.
సా జీవసంవిద్ గగనవాతేనావలితా సతీ । ఖే దూరం గన్తుమ్ ఆరేభే వాసనానువిధాయినీ
ఆ జీవస్మృతి, ఆకాశపు గాలితో ఎగురుతూ, తన వాసనల బలంతో ఆకాశంలో దూరంగా ప్రయాణం మొదలుపెట్టింది.
తామ్ ఏవానుససారాథ స్త్రీద్వయం జీవసంవిదమ్ । భ్రమరీయుగలం వాతలగ్నాం గన్ధకలామ్ ఇవ
ఆ జీవస్మృతిని వెంటనే ఆ ఇద్దరు స్త్రీలు అనుసరించారు. గాలిలో పరిమళాన్ని వెంబడించే రెండు తేనెటీగలు లాగా వారు వెళ్ళారు.
తతో ముహూర్తమాత్రేణ శాన్తే మరణమూర్ఛనే । సామ్బరే బుబుధే సంవిద్ గన్ధలేఖేవ వయునా
అల్ప సమయంలో, మరణ మూర్ఛ తగ్గిన తర్వాత, ఆ జీవస్మృతి మధ్యస్థితిలో మళ్లీ చైతన్యం పొందింది. అది గాలిలో పరిమళం తేలినట్లుగా అనిపించింది.
అపశ్యత్ పురుషాన్ యామ్యాన్ నీయమానం చ తైర్ వపుః । బన్ధుపిణ్డప్రదానేన శరీరం జాతమ్ ఆత్మనః
తాను యముని సేవకులను చూసాడు. వారు తన శరీరాన్ని తీసుకెళ్తుండగా, తన బంధువులు తన శరీరానికి పిండప్రదానం చేస్తున్నారు అని చూశాడు.
మార్గే కర్మఫలోల్లాసవతి దూరతరే స్థితమ్ । వైవస్వతపురం గన్తుం ప్రవృత్తమ్ అనివారితమ్
కర్మఫలాలు దూరంలో మెరిసిపోతున్న మార్గంలో, ఆతడు వైవస్వతపురానికి ఆగకుండా, ఎవ్వరూ ఆపలేరు అన్నట్టు, బయలుదేరాడు.
ప్రాప్తం వైవస్వతపురమ్ ఆదిష్టం చ తతో యథా । అస్య కర్మాణ్య్ అశుభ్రాణి నైవ సన్తి కదాచన
వైవస్వతపురానికి చేరుకున్న తరువాత, అక్కడ ప్రకటించబడింది: ఇతనికి ఎప్పుడూ చెడ్డ కర్మలు లేవు.
నిత్యమ్ ఏవావదాతానాం కర్తాయం శుభకర్మణామ్ । భగవత్యాస్ సరస్వత్యా వరేణాయం వివర్ధితః
ఇతడు ఎప్పుడూ పవిత్రమైన పనులే చేసే వాడు; భగవతి సరస్వతిదేవి వరంతో ఇతడు అభివృద్ధి చెందాడు.
ప్రాక్తనో ఽస్య శవీభూతో దేహో ఽస్తి కుసుమామ్బరః । ప్రవిశత్వ్ ఏష తం గత్వా త్యజ్యతామ్ ఇత్య్ అవేక్ష్య సః
ఇతని పూర్వదేహం ఇప్పుడు పుష్పాలతో అలంకరించబడి, నిశ్చలంగా ఉంది; అతడు ఆ దేహంలోకి వెళ్లి, దాన్ని విడిచిపెట్టాలని ఆదేశించబడాడు.
తతస్ త్యక్తో నభోమార్గం యన్త్రోపల ఇవ ప్లుతః । అథ జీవకలా లీలా జ్ఞప్తిశ్ చేతి త్రయం నభః
ఆ తరువాత అతడు ఆకాశ మార్గాన్ని వదిలి, యంత్రంతో విసిరిన రాయి లాగా పైకి ఎగిరిపోయాడు. అప్పుడు జీవశక్తి, లీల, జ్ఞానం — ఈ మూడు ఆకాశంలోకి ప్రవేశించాయి.
పుప్లువే జీవలేఖా త్వ్ అరూపిణ్య్ ఏతే న పశ్యతి । తమ్ ఏవానుసరన్త్యౌ తే సముల్లఙ్ఘ్య నభస్తలమ్
ఆ జీవరేఖ పైకి ఎగిరింది. మిగతా రెండూ రూపం లేనివి కావడంతో కనబడవు, అయినా అవి అతడిని అనుసరిస్తూ, ఆకాశాన్ని దాటి ముందుకు పోయాయి.
లోకాన్తరాణ్య్ అతీత్యాథ వినిర్గత్య జగద్గృహాత్ । ద్వితీయం జగద్ ఆసాద్య భూమణ్డలమ్ ఉపేత్య చ
అవి ఇతర లోకాలను దాటి, ఈ జగత్తు గృహాన్ని విడిచిపెట్టి, రెండవ లోకాన్ని చేరుకొని, భూమి వలయంలోకి ప్రవేశించాయి.
కాన్తే సఙ్కల్పరూపిణ్యౌ సఙ్గతే జీవలేఖయా । పద్మరాజపురం ప్రాప్య లీలాన్తఃపురమణ్డపమ్
అక్కడ సంకల్పరూపిణి ప్రియురాలు జీవరేఖతో కలిసింది. వారు పద్మరాజపురాన్ని చేరుకొని, లీల అంతఃపుర మండపంలోకి ప్రవేశించారు.
క్షణాద్ వివిశతుస్ స్వైరం వాయులేఖే యథామ్బుదమ్ । సూర్యాతపో యథామ్భోజం సుగన్ధః పవనం యథా
ఒక క్షణంలో వారు స్వేచ్ఛగా లోపలికి ప్రవేశించారు; అది గాలి ఆకాశంలోకి పోయినట్టు, సూర్యకాంతి తామరపువ్వులోకి వచ్చినట్టు, పరిమళం గాలిలో కలిసినట్టు.
బ్రహ్మన్ ప్రాప్తః కథమ్ అసౌ శవస్య నికటం గృహమ్ । కథం తేన పరిజ్ఞాతో మార్గో మృతశరీరిణా
బ్రహ్మన్, అతడు ఆ శవం దగ్గర ఉన్న ఇంటికి ఎలా చేరాడు? మరణించిన శరీరానికి దారి ఏదో అతడు ఎలా తెలుసుకున్నాడు?
తస్య స్వవాసనాన్తస్స్థమ్ అవశ్యం కిల రాఘవ । తత్ సర్వం హృద్గతం తస్మాన్ మాసౌ ప్రాప్నోతు తత్ కథమ్
రాఘవ, తన స్వంత వాసనలలో ఏది ఉందో అది తప్పక అక్కడే ఉంటుంది. అందుకే ఆ అన్నీ మనసులోనే ఉంటాయి. మరి అతడు నెల రోజుల్లో వాటిని ఎలా పొందాడు?
భ్రాన్తిమాత్రమ్ అసఙ్ఖ్యేయం జగజ్జీవకణోదరే । బీజే వటతరుమ్ ఇవ స్థితం కో వై న పశ్యతి
ఈ అపారమైన మాయా భ్రమ ప్రపంచంలోని జీవరాశి గుళికలో ఉంది; అది వటవృక్షం విత్తనంలో ఉన్నట్టు. ఇది ఎవరికీ కనిపించదా?
స్వభావభూతం చిదణుస్ త్రైలోక్యనిచయం తథా । నరో యథైకదేశస్థో దూరదేశాన్తరస్థితమ్
తన స్వభావంగా ఉన్న చైతన్యపు కణం మూడు లోకాలను తనలో కలిగి ఉంటుంది. ఇది మనిషి ఒక చోట ఉండి, దూరంలో ఉన్నదాన్ని చూస్తున్నట్టు ఉంటుంది.
సంపశ్యతి నిధానం స్వం మనసానారతం సదా । యథా జీవద్వపుర్ జీవమకురం హృది పశ్యతి
మనిషి ఎప్పుడూ తన ధనాన్ని మనసు ద్వారా నిరంతరం చూస్తూ ఉంటాడు. జీవంతో ఉన్న శరీరం, హృదయంలో జీవాన్ని ప్రతిబింబంలా చూసే విధంగా ఇది జరుగుతుంది.
తథా స్వవాసనాన్తస్స్థమ్ అభీష్ఠం పరిపశ్యతి । జీవో జాతిశతాఢ్యో ఽపి భ్రమే పరిగతో ఽపి వా
అలాగే, జీవుడు తన వాసనల్లో ఉండే కోరుకున్న విషయాన్ని చూస్తాడు. వంద జన్మలు పొందినా, మాయలో పడినా, ఇది అలాగే జరుగుతుంది.
భగవన్ పిణ్డదానాదివాసనారహితాకృతిః । కీదృక్ సంపద్యతే దేహః పిణ్డో యస్మై న దీయతే
ప్రభూ, పిండదానం వంటి వాసనలు లేని శరీరం ఎలా ఉంటుంది? ఎవరికీ పిండం ఇవ్వబడదు?