సర్గాదావ్ ఏవ మే వైషా జఙ్గమే ఽధిష్ఠితా స్థితిః । చేతనా అపి నిస్స్పన్దాస్ తేన తే పాదపాదయః
సృష్టి ప్రారంభంలోనే ఈ స్థితి జంతువులలో ఏర్పడింది. చైతన్యం కదలకపోయినా, అదే కారణంగా చెట్లు మొదలైనవి అలాగే ఉంటాయి.
చిదాకాశో ఽయమ్ ఏవాంశం కురుతే చేతనోదితమ్ । స ఏవ సంవిద్ భవతి శేషం తద్ అపి నైవ తత్
ఈ చైతన్యాకాశమే చైతన్యంతో ప్రేరేపితమైన భాగాన్ని స్వీకరిస్తుంది. అదే జ్ఞానం అవుతుంది; మిగతావన్నీ నిజంగా అది కావు.
నరో యది ఖురప్రాన్తం చేతత్య్ అక్షిపటం న తు । తత్ తస్య నాక్షిణిర్జీవం నాజీవత్య్ ఏవ సర్వతః
ఒక మనిషి తన పాదపు నొకటి చివరను లేదా కళ్లపాపని మాత్రమే గుర్తిస్తే, కాని కన్ను ఏమీ తెలుసుకోకపోతే, అతనికి కన్ను జీవితం లేదు, ఎక్కడా జీవించదు.
తథా ఖం ఖతయా భూమిర్ భూమిత్వేనాప్తయా జలమ్ । యద్ యథా చేతతి స్వైరం తద్ వేత్త్య్ ఏవ తథావపుః
అదే విధంగా, ఆకాశాన్ని ఆకాశంగా, భూమిని భూమిగా, నీటిని నీటిగా మనసులో ఎలా ఊహిస్తామో, అవి మనకు అలానే తెలుస్తాయి.
ఇతి సర్వశరీరేణ జఙ్గమత్వేన జఙ్గమమ్ । స్థావరం స్థావరత్వేన సర్వాత్మా భావయన్ స్థితః
అందువల్ల, అన్ని శరీరాలను చలించేవిగా, స్థిరమైనవాటిని స్థిరంగానే భావిస్తూ, అన్ని వాటిలో ఆత్మగా స్థిరంగా ఉంటాడు.
తస్మాద్ యజ్ జఙ్గమం నామ తత్ సచోపనరూపధృత్ । తేన బుద్ధం తతస్ తద్వత్ తద్ ఏవాద్యాపి సంస్థితమ్
కాబట్టి, ఏది చలించేదిగా పిలవబడుతుందో, అది నిజంగా అలానే ఉంది; అలానే తెలిసినదే ఇప్పటికీ అదే రూపంలో ఉంది.
యజ్ జడాభిధమ్ ఆబుద్ధం స్థావరం తేన వై పునః । జడమ్ అద్యాపి సంవిద్ధి శిలాతరుతృణాది తత్
ఏదయితే 'జడము' అని పిలవబడుతుందో, అది తెలియనిది, కదలని వస్తువే. ఇప్పటికీ, రాళ్లు, చెట్లు, గడ్డి మొదలైనవి జడముగా తెలుసుకో.
న తు జాడ్యం పృథక్ కిఞ్చిద్ అస్తి నాపి చ చేతనమ్ । నాస్తి భేదో ఽత్ర సర్గాదౌ సత్తాసామాన్యకేన తు
కానీ, జడత్వానికి గాని, చైతన్యానికి గాని వేరుగా ఎటువంటి స్వతంత్రత లేదు. సృష్టి ప్రారంభంలో, ఉనికి అన్నదానికి ఒకే ఆధారం ఉండటవల్ల, ఇక్కడ ఎలాంటి భేదం లేదు.
వృక్షాణామ్ ఉపలానాం యా నామాన్తస్స్థాస్ స్వసంవిదః । బుద్ధ్యాదీనీహితాన్య్ ఏవ తాని తేషామ్ ఇహ స్థితిః
చెట్లు, రాళ్లలో ఉండే పేర్లు వాటి లోపలే ఉన్న స్వీయజ్ఞానమే. అవి ఇక్కడ ఉండడమూ, బుద్ధి మొదలైనవి వాటిలో ఉండడమే కారణం.
విదో ఽన్తస్ స్థావరాదేర్ యాస్ తస్యా బుద్ధ్యాదయో హి తే । అన్యాభిధానాస్ త్వ్ అన్యార్థాస్ సఙ్కేతైర్ అపరైస్ స్థితాః
స్థావరాదులలో లోపల ఉన్న బుద్ధి మొదలైనవి కూడా వేరే పేర్లే. అవి వేరే అర్థాలకు, వేరే ఒప్పందాల ప్రకారం స్థిరంగా ఉన్నాయి.
క్రిమికీటపతఙ్గానాం యేషామ్ అన్తస్ స్వసంవిదః । తాన్య్ ఏవ తేషాం బుద్ధ్యాదీన్య్ అన్యాభిఖ్యార్థకాని తు
పురుగులు, కీటకాలు, ఎగిరే జంతువులకు వారి లోపలి జ్ఞానం మాత్రమే నిజమైనది. వారి బుద్ధి మొదలైనవన్నీ వేరే పేర్లతో పిలవడానికి మాత్రమే ఉంటాయి.
యథోత్తరాబ్ధిజనతా దక్షిణాబ్ధిజనస్థితిమ్ । న కిఞ్చిద్ అపి జానాతి నిజసంవేదనాద్ ఋతే
తూర్పు సముద్రపు ప్రజలు దక్షిణ సముద్రపు వారిని తమ స్వంత అనుభూతి తప్ప మరొకటి ద్వారా ఎప్పుడూ తెలుసుకోరు.
స్వసంజ్ఞానుభవే లీనాస్ తథా స్థావరజఙ్గమాః । పరస్పరజడాస్ సర్వే స్వసఙ్కేతపరాయణాః
అలాగే, స్థిరమైనవారు, చలించేవారు అందరూ తమ తమ లోపలే లీనమై ఉంటారు. ఒకరికి మరొకరిని గ్రహించలేరు, ప్రతి ఒక్కరూ తమ స్వంత భావనలోనే నిమగ్నమై ఉంటారు.
యథా శిలాన్తస్సంస్థానాం బహిస్స్థానాం చ వేదనమ్ । అసజ్ జడం చ భేకానాం మిథోఽన్తస్ తస్థుషాం తథా
రాళ్లకు బయట ఉన్న వాటి గురించి ఎలాంటి అవగాహన ఉండదు. అలాగే, బొద్దింకలు కూడా చైతన్యం లేని కారణంగా పరస్పరం ఎవరూ ఎవరికీ తెలియకుండా తమలోనే ఉంటాయి.
తత్ర సర్వగతం చిత్త్వాచ్ చిద్వ్యోమ్నా యత్ ప్రచేతితమ్ । సర్గాదౌ చోపనం వాయుస్ స ఇహాద్యాపి సంస్థితః
అక్కడ మనస్సు అన్నది అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉంటుంది. అది చైతన్యాకాశం ద్వారా తెలుస్తుంది. సృష్టి ప్రారంభంలో వాయువు ఎలా ఉండిందో, ఇప్పటికీ అలాగే ఉంది.
విదితం యత్ తు సౌశిర్యం తన్ నభస్ తత్ర మారుతః । స్పన్దాత్మేత్యాది స మహాన్ పదార్థేష్వ్ ఇతి చోపనమ్
అక్కడ శూన్యతగా తెలిసేది ఆకాశమే. అందులో వాయువు ఉంటుంది. అది కదలిక స్వరూపంగా ఉండి, పదార్థాల్లో గొప్ప మూలికగా పరిగణించబడుతుంది.
చిత్త్వం తు పరమార్థేన స్థావరే జఙ్గమే స్థితమ్ । చోపనాన్య్ అనిలైర్ ఏవ భవన్తి న భవన్తి చ
అసలు సత్యంగా చూస్తే, మనస్సు స్థిరమైనదానిలోనూ, చలించే దానిలోనూ ఉంటుంది. దాని అభివ్యక్తులు వాయువుల వల్లే కలుగుతాయి, అలాగే పోతూ కూడా ఉంటాయి.
ఏవం భ్రాన్తిమయం విశ్వం పదార్థాస్ సంవిదంశవః । సర్గాదిషు యథైవాసంస్ తథైవాద్యాపి సంస్థితాః
ఇలా ఈ జగత్తు మాయతో నిండినది. ఇందులోని పదార్థాలన్నీ చైతన్య కిరణాలే. అవి సృష్టి ప్రారంభంలో ఎలా ఉన్నాయో, ఇప్పటికీ అలాగే ఉన్నాయి.
యథా విశ్వపదార్థానాం స్వభావస్య విజృమ్భణమ్ । అసత్యమ్ ఏవ సత్యాభం తద్ ఏతత్ కథితం తవ
ఈ లోకంలోని అన్ని వస్తువుల సహజ స్వరూపం ఎలా కనిపిస్తుందో నిజంగా అది అబద్ధమే, నిజమైనదిలా అనిపించినా. ఇదే విషయాన్ని నీకు వివరించాను.
అయమ్ అస్తఙ్గతప్రాయః పశ్య రాజా విదూరథః । మాలాశవస్య పద్మస్య పత్యుస్ తే యాతి హృద్గుహామ్
చూడు, మాలలాంటివాటి పద్మానికి అధిపతి అయిన రాజు విదూరథుడు ఇప్పుడు మరణానికి దగ్గరగా వచ్చాడు; అతడు నీ హృదయపు అంతరాళంలోకి ప్రవేశిస్తున్నాడు.
కేన మార్గేణ దేవేశి యాన్త్యౌ వై శవమణ్డపమ్ । ఏనమ్ ఏవాశు పశన్త్యావ్ ఆవాం గచ్ఛావ ఉత్తమే
దేవతలలో శ్రేష్ఠురాలా! ఈ ఇద్దరూ ఏ మార్గంలో శవ మండపానికి వెళ్తున్నారు? మనం త్వరగా అదే మార్గాన్ని గమనించి, పరమ స్థితికి చేరుదాం.
మనుష్యవాసనాన్తస్స్థం మార్గమ్ ఆశ్రిత్య గచ్ఛతి । ఏషో ఽహమ్ అపరం లోకం దూరం యామీతి చిన్మయమ్
మనుష్యుని వాసనలలో మిగిలిన మార్గాన్ని ఆశ్రయించి, 'నేను ఇంకొక లోకానికి, దూరంగా వెళ్తున్నాను' అని ఆలోచిస్తూ, ఈయన చైతన్యస్వరూపుడై ప్రయాణిస్తున్నాడు.
మార్గేణావాసనేనైవ యా వస్ తేనైవ సమ్మతమ్ । పరస్పరేచ్ఛా సంవిత్తిర్ న హి సౌహార్దబన్ధినీ
మనిషి ఎటువంటి మార్గంలోనైనా పోయినా, అది అతని మనసులో ఉన్న అలవాట్ల వల్లే జరుగుతుంది. ఒకరికి ఒకరిపై ఉండే ఆకాంక్షలు, జ్ఞాపకాలు నిజంగా మమకార బంధాలు కావు.
ఇతి విహితకథాశమక్రమాయాం పరమదృశి ప్రసృతే ప్రబోధభానౌ । నృపతివరసుతామనస్య్ ఉదారే విగలితవిజ్ జరఢో విదూరథో ఽభూత్
ఇలా, కథలు ఆగిపోవడానికి కారణమైన ఉపన్యాసం సాగుతుండగా, పరమ జ్ఞానపు వెలుతురు వ్యాపించగా, ఉదారమైన మనసున్న విదూరథుడు మాయ తొలగిపోయి, రాజకుమార్తె ముందు ప్రాణం లేని వాడిలా మారిపోయాడు.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే రాజా పరివృత్తాక్షితారకః । బభూవైకతనుప్రాణస్ సద్యశ్ శుష్కసితాధరః
అంతలో, రాజు తన కన్నులు పైకి తిప్పి, ఒక్క ఊపిరితో ఉన్నట్టుగా మారిపోయాడు. వెంటనే అతని పెదాలు పొడిగా, తెల్లగా మారిపోయాయి.
జీర్ణపర్ణసవర్ణాభః క్షీణపాణ్డుముఖచ్ఛవిః । భృఙ్గకూజితసచ్ఛాయాశ్వాసకూటావికూణితః
అతని రంగు వాడిపోయిన ఆకుల్లా కనిపించింది, ముఖం క్షీణించి, పసిపచ్చగా మారింది. అతని ఊపిరి తేలికగా, తడబడుతూ, తేనెటీగలు గుంజినట్లు బయటికి వచ్చింది.
మహామరణమూర్ఛాన్ధకూపే నిపతితాశయః । అన్తర్నిలీననిశ్శేషనేత్రాదీన్ద్రియవృత్తిమాన్
అతని మనస్సు మహా మరణ మూర్ఛ యొక్క లోతైన అంధకూపంలో పడిపోయింది. అతని కళ్ళు మొదలైన అన్ని ఇంద్రియాల క్రియలు అంతర్గతంగా పూర్తిగా లయమయ్యాయి.
చిత్రన్యస్త ఇవాకారమాత్రదృశ్యో విచేతనః । నిస్స్పన్దసర్వావయవస్ సముత్కీర్ణ ఇవోపలే
అతడు ఒక చిత్రంలో వేసిన రూపంలా, కేవలం ఆకారం మాత్రమే కనిపిస్తూ, చైతన్యం లేని వాడిగా, శరీరంలోని ప్రతి భాగం కదలకుండా, రాయిపై పడేసినట్టుగా కనిపించాడు.
బహునాత్ర కిమ్ ఉక్తేన తాలుదేశేన తం జహౌ । ప్రాణః పిపతిషుం వృక్షం సుపక్షీవాన్తరిక్షగః
ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? అతని ప్రాణం, మంచి రెక్కలు ఉన్న పక్షి వృక్షాన్ని వదిలి ఆకాశంలోకి ఎగిరినట్టు, తాలువ ద్వారా బయటకు వెళ్లిపోయింది.
తం తే దదృశతుర్ బాలే దివ్యదృష్టీ నభోగతమ్ । జీవం ప్రాణమయం సంవిద్గన్ధలేశమ్ ఇవానిలే
ఆ ఇద్దరు బాలికలు దివ్యదృష్టితో, ప్రాణమయమైన జీవాన్ని, సువాసన గాలి ద్వారా వ్యాపించినట్టు, ఆకాశంలోకి పోతున్నదాన్ని చూశారు.