ఉద్యానాని విమానాని శోభనాని పునః పునః । స్వకర్మభిర్ ఉపాత్తాని పుణ్యానీత్య్ ఏవ పుణ్యవాన్
తన మంచి పనుల వల్ల మళ్లీ మళ్లీ తోటలు, అందమైన భవనాలు, శుభమైన వస్తువులు లభిస్తాయని ధర్మవంతుడు భావిస్తాడు.
ఇమాని కణ్టకశ్వభ్రశస్త్రపత్త్రవనాని చ । స్వకర్మదుష్కృతోత్థాని సంప్రాప్తానీతి పాపవాన్
ఈ ముల్లుకొండలు, కత్తిపత్రి అడవులు, ఇలాంటి దుష్టస్థలాలు తన చెడు పనుల వల్ల వచ్చాయని పాపి అనుకుంటాడు.
ఇయం మే సౌమ్యసంపాతా ధరణిశ్ శీతశాద్వలా । స్నిగ్ధచ్ఛాయాసవాపీకా పురస్సంస్థేతి మధ్యమః
ఈ మృదువైన భూమి, చల్లని పచ్చికతో, స్నిగ్ధమైన నీడలతో, చిన్న చిన్న చెరువులతో నగరానికి ముందు విస్తరించి ఉంది. ఇది మధ్యస్థుడికి అనుకూలంగా ఉంటుంది.
అయం ప్రాప్తో యమపురమ్ అయమ్ ఏష స భూతపః । అయం కర్మవిచారో మే కృత ఇత్య్ అనుభూతిమాన్
ఇది యమపురానికి చేరుకున్నదే; ఇతనే భూతపతి; నా కర్మల పరిశీలన పూర్తయింది అని అనుభవించేవాడు భావిస్తాడు.
ఇతి ప్రత్యేకమ్ అభ్యేతి పృథుస్ సంసారషణ్డకః । యథాసంస్థితనిశ్శేషపదార్థాచారభాసురః
ఇలా ఒక్కొక్కరికి, ఈ విశాలమైన సంసారవనం, ప్రతి వస్తువు యథాస్థితిగా ఉండేలా ప్రకాశిస్తూ ఎదురవుతుంది.
ఆకాశ ఏవ నిశ్శూన్యే శూన్యాత్మైవం విభోధవాన్ । దేశకాలక్రియాదైర్ఘ్యభాసురో ఽపి న కిఞ్చన
ఆకాశంలో, శూన్యంలో, జ్ఞానమొందినవాడు తనను తాను శూన్యమయంగా గ్రహిస్తాడు. దేశం, కాలం, చర్య, పొడవు అన్నీ కనిపించినా, నిజంగా అక్కడ ఏమీ లేదు.
ఇతో ఽయమ్ అహమ్ ఆదిష్టస్ స్వకర్మఫలభోజనే । గచ్ఛామ్య్ ఆశు శుభం స్వర్గమ్ ఇతో నరకమ్ ఏవ వా
ఇక్కడినుండి నేను నా కర్మఫలాలను అనుభవించడానికి పంపించబడ్డాను. వెంటనే ఇక్కడినుండి శుభమైన స్వర్గానికి లేదా నరకానికి వెళ్తాను.
అయం స్వర్గో మయా భుక్తో భుక్తో ఽయం నరకో ఽథవా । ఇమాస్ తా యోనయో త్యక్తా జాయే ఽహం సంసృతౌ పునః
ఈ స్వర్గాన్ని నేను అనుభవించాను, లేదా ఈ నరకాన్ని అనుభవించాను. ఆ జన్మలను వదిలేసి, మళ్ళీ సంసారంలో పుడతాను.
అయం శాలిర్ అహం జాతః క్రమాత్ ఫలమ్ ఇహ స్థితమ్ । ఇత్య్ ఉదర్కప్రబోధేన బుద్ధ్యమానో భవిష్యతి
ఈ బియ్యం — ఇక్కడ నేను పుట్టాను, క్రమంగా ఫలం ఇక్కడ ఏర్పడింది. ఇలా ఫలితాన్ని తెలుసుకుని, మనిషి జాగ్రత్త పడతాడు.
సంసుప్తవాసనస్ త్వ్ ఏవం బీజతాం యాత్య్ అసౌ నరే । తద్బీజం యోనిగలితం గర్భో భవతి మాతరి
ఇలా, నిద్రించిన వాసనలు మనిషిలో విత్తనంగా మారతాయి. ఆ విత్తనం యోనిలో పడితే, తల్లిలో గర్భంగా మారుతుంది.
స గర్భో జాయతే లోకే పూర్వకర్మానుసారతః । భవ్యో భవత్య్ అభవ్యో వా బాలకో లలితాకృతిః
ఆ గర్భం ఈ లోకంలో పూర్వజన్మలో చేసిన కర్మలకు అనుగుణంగా జన్మిస్తుంది. ఆ చిన్నారి సౌందర్యవంతుడిగా, అదృష్టవంతుడా లేక దురదృష్టవంతుడా అవుతాడు.
తతో ఽనుభవతీదం హి యౌవనం మదనోన్ముఖమ్ । తతో జరాం పద్మముఖే హిమాశనిమ్ ఇవ చ్యుతామ్
తర్వాత, అతడు యవ్వనాన్ని అనుభవిస్తాడు, అది కామానికి లోనయ్యే వయస్సు. ఆ తరువాత, పద్మంలాంటి ముఖంపై మంచు పడినట్లుగా, వృద్ధాప్యం వచ్చి పడుతుంది.
తతో ఽపి వ్యాధిమరణం పునర్ మరణమూర్ఛనమ్ । పునస్ స్వప్నవద్ ఆయాతం పిణ్డైర్ దేహపరిగ్రహమ్
అంతటితో ఆగదు, వ్యాధి, మరణం, మరలా మరణమూలమైన మూర్చ, మళ్లీ కలలోనిలా, పిండాల రూపంలో శరీరాన్ని పొందడం జరుగుతుంది.
యామ్యం యాతి పునర్ లోకం పునర్ ఏనం భ్రమక్రమమ్ । భూయో భూయో ఽనుభవతి వ్యోమ్న్య్ ఏవ వ్యోమరూపవాన్
అతడు మళ్లీ యమలోకానికి వెళ్తాడు, మళ్లీ ఈ సంచార మార్గాన్ని అనుసరిస్తాడు. పదే పదే, ఆకాశంలో, ఆకాశరూపంతో జీవనాన్ని అనుభవిస్తాడు.
ఆదిసర్గే యథా దేవి భ్రమ ఏవ ప్రవర్తతే । తథా కథయ మే భూయః ప్రసాదాద్ బోధవృద్ధయే
దేవీ, సృష్టి ప్రారంభంలో ఎలా మాయ కలుగుతుందో, అలాగే నా జ్ఞానం పెరగడానికి నీ అనుగ్రహంతో మళ్లీ చెప్పు.
పరమార్థఘనం శైలాః పరమార్థఘనం ద్రుమాః । పరమార్థఘనం పృథ్వీ పరమార్థఘనం నభః
పర్వతాలు పరమార్థ స్వరూపమే, చెట్లు పరమార్థ స్వరూపమే, భూమి పరమార్థ స్వరూపమే, ఆకాశం కూడా పరమార్థ స్వరూపమే.
సర్వాత్మకత్వాత్ స యతో యథోదేతి చిదీశ్వరః । పరమాకాశశుద్ధాత్మా తథా తత్ర భవత్య్ అలమ్
ఎందుకంటే చైతన్యేశ్వరుడు అన్నిటికీ ఆత్మగా ఉన్నాడు కాబట్టి, ఆయన నుంచి ఏది ఉద్భవించినా అది పరమాకాశపు స్వచ్ఛతతో ఉంటుంది. అక్కడ దానితోనే సరిపోతుంది.
సర్గాదౌ స్వప్నపురుషన్యాయేనాదిప్రజాపతిః । యథా స్ఫురత్ప్రకచితస్ తథాద్యాపి స్థితా స్థితిః
సృష్టి ప్రారంభంలో, మొదటి సృష్టికర్త కలలో కనిపించే మనిషిలా ప్రకాశవంతంగా వెలుగుతాడు. అదే స్థితి ఇప్పటికీ అలాగే కొనసాగుతోంది.
ప్రథమో ఽసౌ ప్రతిచ్ఛన్దః పదార్థానాం హి బిమ్బకమ్ । ప్రతిబిమ్బితమ్ ఏతస్మాద్ యత్ తద్ అద్యాపి సంస్థితమ్
మొదటి ప్రతిబింబమే అన్ని వస్తువులకు మాదిరిగా ఉంటుంది. ఆ ప్రతిబింబం నుంచి ఏర్పడినదే ఇప్పటికీ స్థిరంగా ఉంది.
యన్ నామ సుశిరం స్థానం దేహానాం తద్గతో ఽనిలః । కరోత్య్ అఙ్గపరిస్పన్దం జీవతీత్య్ ఉచ్యతే తతః
దేహాల్లో ఉన్న ఖాళీ స్థలాన్ని 'సుశిరం' అంటారు. అందులోకి గాలి ప్రవేశించి, అవయవాలను కదిలిస్తుంది. అందుకే దాన్ని జీవితం అంటారు.
సర్గాదావ్ ఏవ మే వైషా జఙ్గమే ఽధిష్ఠితా స్థితిః । చేతనా అపి నిస్స్పన్దాస్ తేన తే పాదపాదయః
సృష్టి ప్రారంభంలోనే ఈ స్థితి జంతువులలో ఏర్పడింది. చైతన్యం కదలకపోయినా, అదే కారణంగా చెట్లు మొదలైనవి అలాగే ఉంటాయి.
చిదాకాశో ఽయమ్ ఏవాంశం కురుతే చేతనోదితమ్ । స ఏవ సంవిద్ భవతి శేషం తద్ అపి నైవ తత్
ఈ చైతన్యాకాశమే చైతన్యంతో ప్రేరేపితమైన భాగాన్ని స్వీకరిస్తుంది. అదే జ్ఞానం అవుతుంది; మిగతావన్నీ నిజంగా అది కావు.
నరో యది ఖురప్రాన్తం చేతత్య్ అక్షిపటం న తు । తత్ తస్య నాక్షిణిర్జీవం నాజీవత్య్ ఏవ సర్వతః
ఒక మనిషి తన పాదపు నొకటి చివరను లేదా కళ్లపాపని మాత్రమే గుర్తిస్తే, కాని కన్ను ఏమీ తెలుసుకోకపోతే, అతనికి కన్ను జీవితం లేదు, ఎక్కడా జీవించదు.
తథా ఖం ఖతయా భూమిర్ భూమిత్వేనాప్తయా జలమ్ । యద్ యథా చేతతి స్వైరం తద్ వేత్త్య్ ఏవ తథావపుః
అదే విధంగా, ఆకాశాన్ని ఆకాశంగా, భూమిని భూమిగా, నీటిని నీటిగా మనసులో ఎలా ఊహిస్తామో, అవి మనకు అలానే తెలుస్తాయి.
ఇతి సర్వశరీరేణ జఙ్గమత్వేన జఙ్గమమ్ । స్థావరం స్థావరత్వేన సర్వాత్మా భావయన్ స్థితః
అందువల్ల, అన్ని శరీరాలను చలించేవిగా, స్థిరమైనవాటిని స్థిరంగానే భావిస్తూ, అన్ని వాటిలో ఆత్మగా స్థిరంగా ఉంటాడు.
తస్మాద్ యజ్ జఙ్గమం నామ తత్ సచోపనరూపధృత్ । తేన బుద్ధం తతస్ తద్వత్ తద్ ఏవాద్యాపి సంస్థితమ్
కాబట్టి, ఏది చలించేదిగా పిలవబడుతుందో, అది నిజంగా అలానే ఉంది; అలానే తెలిసినదే ఇప్పటికీ అదే రూపంలో ఉంది.
యజ్ జడాభిధమ్ ఆబుద్ధం స్థావరం తేన వై పునః । జడమ్ అద్యాపి సంవిద్ధి శిలాతరుతృణాది తత్
ఏదయితే 'జడము' అని పిలవబడుతుందో, అది తెలియనిది, కదలని వస్తువే. ఇప్పటికీ, రాళ్లు, చెట్లు, గడ్డి మొదలైనవి జడముగా తెలుసుకో.
న తు జాడ్యం పృథక్ కిఞ్చిద్ అస్తి నాపి చ చేతనమ్ । నాస్తి భేదో ఽత్ర సర్గాదౌ సత్తాసామాన్యకేన తు
కానీ, జడత్వానికి గాని, చైతన్యానికి గాని వేరుగా ఎటువంటి స్వతంత్రత లేదు. సృష్టి ప్రారంభంలో, ఉనికి అన్నదానికి ఒకే ఆధారం ఉండటవల్ల, ఇక్కడ ఎలాంటి భేదం లేదు.
వృక్షాణామ్ ఉపలానాం యా నామాన్తస్స్థాస్ స్వసంవిదః । బుద్ధ్యాదీనీహితాన్య్ ఏవ తాని తేషామ్ ఇహ స్థితిః
చెట్లు, రాళ్లలో ఉండే పేర్లు వాటి లోపలే ఉన్న స్వీయజ్ఞానమే. అవి ఇక్కడ ఉండడమూ, బుద్ధి మొదలైనవి వాటిలో ఉండడమే కారణం.
విదో ఽన్తస్ స్థావరాదేర్ యాస్ తస్యా బుద్ధ్యాదయో హి తే । అన్యాభిధానాస్ త్వ్ అన్యార్థాస్ సఙ్కేతైర్ అపరైస్ స్థితాః
స్థావరాదులలో లోపల ఉన్న బుద్ధి మొదలైనవి కూడా వేరే పేర్లే. అవి వేరే అర్థాలకు, వేరే ఒప్పందాల ప్రకారం స్థిరంగా ఉన్నాయి.