అతో జ్ఞానవివేకేన పుణ్యేనాథ వరేణ వా । పుణ్యదేహే న గచ్ఛన్తి పరం లోకమ్ అనేన నో
కాబట్టి, జ్ఞానం ద్వారా గానీ, మంచి పనుల వల్ల గానీ, లేదా దీవెన వల్ల గానీ, మంచి శరీరం కలిగి ఉన్నందుకే ఎవ్వరూ పరమ లోకాన్ని చేరరు.
శుష్కపర్ణం కిలాఙ్గారే పతద్ ఏవాశు దహ్యతే । అయం దేవమయీం దేహః ప్రాప్త ఏవ విశీర్యతే
ఎండిన ఆకును అగ్గిపైన వేసిన వెంటనే అది కాలిపోతుంది కదా, అలాగే ఈ దైవికమైన శరీరం కూడా లభించిన వెంటనే నశించిపోతుంది.
ఏతావద్ ఏవ భవతి వరలాభవిజృమ్భితైః । యథా సంవిత్ స ఏవాహం తథా స్మృత ఇతి స్థితిః
శుభఫలితంగా లభించే అభివృద్ధి ఇంతే — "నేనే ఆ చైతన్యం" అని మనసులో గుర్తుంచుకున్నంతవరకే మన స్థితి ఉంటుంది.
యస్ సర్పప్రత్యయో రజ్జ్వాం స కథం సర్పకార్యకృత్ । ఆత్మన్య్ ఏవ హి యో నాస్తి తస్య కా కార్యకారితా
ఒకడు తాడులో పాము ఉందని భావిస్తే, అతడు పాము చేసే పనులు చేయగలడా? మనలో లేని విషయం వల్ల ఏ పని జరుగుతుంది?
యత్ త్వ్ ఏతన్ మృత ఇత్య్ ఏవ మిథ్యా సమనుభూయతే । ప్రాగభ్యాసస్య పుష్టస్య నామైతత్ ప్రవిజృమ్భితమ్
ఇది చనిపోయింది అని అనుభవించేది నిజంగా అబద్ధమే. ఇది మనకు ముందుగా అలవాటు పడిన భావన వల్లే కలుగుతుంది.
స్వానుభూతే జగజ్జాలే సుగమే సంసృతిభ్రమః । నాన్యసఙ్కల్పితే నామ సర్గాద్యభ్యాస ఈదృశః
మనకు అనుభవమయ్యే ఈ లోకపు అల్లికలో సంసారం అనే మాయ సులభంగా కలుగుతుంది. కానీ ఇతరులు ఊహించేదానిలో సృష్టి మొదలైన అలవాట్లు రావు.
అన్తర్ అనుభూయమానాస్ సంసృతయో బాహ్యభూతజాలానామ్ । అవిదితవేద్యదృశామ్ అతిదూరే పుంసామ్ ఇవైన్దవం బిమ్బమ్
మనసులో అనుభవించే సంసారాలు బయట ఉన్న ప్రాణుల అల్లికకు చాలా దూరంగా ఉంటాయి. అవి తెలియని వారికి, చంద్రుని వలయాన్ని చూడలేని వారిలా, కనిపించవు.
తస్మాద్ యే వేద్యవేత్తారో యే వా ధర్మం పరం శ్రితాః । ఆతివాహికదేహత్వం ప్రాప్నువన్త్య్ ఏవ నేతరే
కాబట్టి, యేదైనా తెలిసినవారు లేదా పరమధర్మాన్ని ఆశ్రయించినవారు మాత్రమే ఆతివాహిక దేహాన్ని పొందుతారు. ఇతరులు పొందరు.
ఆధిభౌతికదేహత్వం మిథ్యా భ్రమమయాత్మకమ్ । కథమ్ అన్యే స్థితిం యాతు చ్ఛాయాస్ తే కథమ్ ఆతపే
పాంచభౌతిక దేహ స్థితి అసత్యమే; అది మాయతో కూడినదే. ఇతరులు ఎలా స్థిరంగా ఉండగలరు? ఎలాగైతే నీడలు ఎండలో నిలబడలేవో, అలాగే.
లీలా విదితవేద్యా నో పరమం ధర్మమ్ ఆశ్రితా । కేవలం తేన సా భర్తృకల్పితం నగరం గతా
లీలా తెలిసినదాన్ని తెలుసుకున్నా, పరమ ధర్మాన్ని ఆశ్రయించలేదు. అందుకే ఆమె భర్త ఊహించిన పట్టణానికే మాత్రమే చేరింది.
ఏవమ్ ఏషా ప్రయాతా తు భర్తా పశ్య మమామ్బికే । ప్రవృత్తః ప్రాణసన్త్యాగే కర్తవ్యమ్ కిమ్ ఇహాధునా
ఇలా ఆమె వెళ్లిపోయింది, అంబికే! చూడు—ఆమె భర్త ప్రాణాన్ని విడిచిపెట్టడం మొదలుపెట్టాడు. ఇప్పుడు ఇక్కడ మనం ఏమి చేయాలి?
భావాభావేషు భావానాం కథం నియతిర్ ఆగతా । కథం భూయో ఽప్య్ అనియతిర్ మృతిజన్మాదిషూచితా
జీవుల ఉనికిలో, లేనివాటిలో, విధి ఎలా ప్రవేశించింది? మరలా, మరణం జననం లాంటి విషయాల్లో అవిధిని ఎలా చెబుతారు?
కథం స్వభావసంసిద్ధిః కథం సత్తా పదార్థగా । కథమ్ అగ్న్యాదిషూష్ణత్వం పృథ్వ్యాదౌ స్థిరతా కథమ్
స్వభావం ఎలా కలుగుతుంది? పదార్థాల్లో ఉండటం ఎలా వస్తుంది? అగ్ని మొదలైన వాటిలో వేడి ఎలా ఉంటుంది? భూమి మొదలైన వాటిలో స్థిరత్వం ఎలా ఉంటుంది?
హిమాదిషు కథం శైత్యం కా సత్తా కాలఖాదిషు । భావాభావగ్రహోత్సర్గస్ స్థూలసూక్ష్మదృశః కథమ్
హిమం వంటి వాటిలో చలిని ఎలా ఉంటుంది? కాలం, దిక్కులు మొదలైన వాటిలో ఉండటం ఏమిటి? ఉండటం, లేకపోవడం ఎలా వస్తాయి, పెద్దవి, చిన్నవి ఎలా కనిపిస్తాయి?
కథమ్ అత్యన్తమ్ ఉచ్ఛ్రాయం తృణగుల్మాఙ్కురాదికమ్ । వస్తునాయాత్య్ అనష్టే ఽపి స్థితే స్వోచ్ఛ్రాయకారణే
పుల్ల, పొద, మొక్క మొదలైన వాటిలో ఎక్కువ ఎత్తు ఎలా రాదు? వాటి ఎత్తుకు కారణం ఉన్నా, ఆ వస్తువు నశించకపోయినా, ఎందుకు ఎక్కువ ఎత్తు రావడం లేదు?
మహాప్రలయసంపత్తౌ సర్గాస్థాస్తమయే సతి । అనన్తాకాశమ్ ఆశాన్తం సద్ బ్రహ్మైవావతిష్ఠతే
మహాప్రళయ సమయంలో, సృష్టి అంతా అంతమైపోయినప్పుడు, అనంతమైన, ప్రశాంతమైన, ఆకాశంలా ఉండే పరబ్రహ్మమే మిగిలి ఉంటుంది.
తచ్చిద్రూపతయా తేజఃకణో ఽహమ్ ఇతి చేతతి । స్వప్నే సంవిద్ యథా హి త్వమ్ ఆకాశగమనాది వా
అది చైతన్య స్వరూపంగా తాను వెలుగు రేణువినిగా భావిస్తుంది—'నేనే ఈవని' అనుకుంటుంది. నీవు కలలో చైతన్యాన్ని అనుభవించటం, లేదా ఆకాశంలో ఎగరడం అనుభూతి చెందినట్లు.
తేజఃకణో సౌస్థూలత్వమ్ ఆత్మనాత్మని విన్దతి । అసత్యమ్ ఏవ సత్యాభం బ్రహ్మాణ్డం తద్ ఇదం స్మృతమ్
ఆ వెలుగు రేణువు తనలోనే స్థూలత్వాన్ని తెలుసుకుంటుంది. ఈ బ్రహ్మాండం నిజంగా లేనిదే అయినా, నిజమైనదిగా కనిపిస్తూ అలా గుర్తించబడుతుంది.
తత్రాన్తర్ బ్రహ్మ తద్ వేత్తి బ్రహ్మాహమ్ అయమ్ ఇత్య్ అథ । మనోరాజ్యం స కురుతే ఖాత్మైవ తద్ ఇదం జగత్
దానిలో బ్రహ్మ తానే బ్రహ్మనని తెలుసుకుంటుంది—'నేనే ఇది' అని భావిస్తుంది. ఆ తరువాత అది మనస్సులో రాజ్యాన్ని సృష్టిస్తుంది; ఈ జగత్తు నిజానికి దాని ఆకాశస్వరూపమైన తానే.
తస్మిన్ ప్రథమతస్ సర్గే యా యథా యత్ర సంవిదః । కథితాస్ తాస్ తథా తత్ర స్థితా అద్యాపి నిశ్చలాః
ఆ మొదటి సృష్టిలో, ఎక్కడ ఏ రూపంలో అవగాహన ఉందని చెప్పారో, అవన్నీ అచ్చంగా అక్కడే ఇప్పటికీ కదలకుండా నిలిచివున్నాయి.
యద్ యథా స్ఫురితం చిత్త్వం తత్ తథాన్యత్మ చిద్ భవేత్ । స్వయమ్ ఏవానియమితస్ తతస్ స్యాన్ నేహ కిఞ్చన
మనస్సు ఏ రూపంలో ఉన్నదో, అదే విధంగా అది వేరొక స్వరూపంగా కనిపిస్తుంది. అది తనంతట తానే నియంత్రణ లేకుండా ఉండే కాబట్టి, ఇక్కడ ఏదీ స్థిరంగా ఉండదు.
న చ నామ నకిఞ్చిత్త్వం యుజ్యతే చిత్స్వరూపిణః । త్యక్త్వా సమస్తసంస్థానం హి సంతిష్ఠతు వై కథమ్
చైతన్య స్వరూపానికి 'ఏదీ లేదు' అనే భావన సరిపోదు. ఎందుకంటే, అన్ని రూపాలను వదిలేసినప్పుడు అది ఎలా నిలిచిపోతుంది?
సర్గాదౌ స్వయమ్ ఏవాన్తశ్ చిద్ యథా కచితాత్మని । హిమాగ్న్యాదితయాద్యాపి సా తథాస్తే స్వసత్తయా
సృష్టి ప్రారంభంలో చైతన్యం తనలో తానే వివిధ రూపాలు ధరించుకుంది. ఇప్పటికీ అది మంచు, అగ్ని మొదలైనవిగా తన స్వభావంతోనే ఉంటుంది.
తస్మాత్ స్వసత్తాసన్త్యాగస్ సతః కర్తుం న యుజ్యతే । యదా చిదాదేస్ తేనేయం నియతిర్ న వినశ్యతి
కాబట్టి, ఉన్నవాడు తన స్వభావాన్ని వదిలేయడం సాధ్యం కాదు. చైతన్యం ఉన్నంత కాలం ఈ క్రమం నశించదు.
యద్ యథా కచితం యత్ర వ్యోమరూప్య్ అపి పార్థివమ్ । సర్గాదౌ తస్య చలితుమ్ అద్య యావన్ న యుజ్యతే
ఏది ఎక్కడ ఏ రూపంలో ఏర్పడిందో, అది ఆ సృష్టి ఆరంభం నుంచి ఇప్పటివరకు, ఆ స్థానం నుంచి తటస్థంగా కదలడం అసాధ్యం.
యా యథా చిత్ ప్రకచితా ప్రతిపక్షవిదం వినా । న సా తతః ప్రచలతి వేదనాభ్యాసతస్ స్వయమ్
ఏ భావం ఎలా వ్యక్తమైందో, దానికి వ్యతిరేక శక్తి లేకపోతే, అది అక్కడినుంచి తొలగదు; అనుభవపు అలవాటుతో అదే స్థితిలో ఉంటుంది.
జగదాదావ్ అనుత్పన్నం యచ్ చేదమ్ అనుభూయతే । తత్ సంవిద్వ్యోమకచనం స్వప్నస్త్రీసురతం యథా
ప్రపంచం ఆరంభంలో ఏది ఉత్పన్నం కాలేదో, అయినా ఇది అనుభవించబడుతోందో, అది మనస్సు ఆకాశంలో ఏర్పడినదే; అది కలలో స్త్రీ సుఖాన్ని అనుభవించినట్టు.
అసత్యమ్ ఏవ సత్యాభం ప్రతిభానమ్ ఇతి స్థితమ్ । ఇతి స్వభావసంవిత్తిర్ ఇత్థం భూతానుభూతయః
అసత్యమైనదే నిజమైనట్టు కనిపించడం స్థిరంగా ఉంది; ఇదే స్వభావ జ్ఞానం, అలాగే జీవుల అనుభవాలు కూడా ఇలానే ఉంటాయి.
సర్గాదౌ యా యథా రూఢా సంవిత్కచనసన్తతిః । సాద్యాపి చాలితాన్యేన స్థితా నియతిర్ దృశ్యతే
సృష్టి ఆరంభంలో ఏర్పడిన ఆ చైతన్య ప్రవాహం, ఇతర కారణాల వల్ల కదిలించబడినా, ఇప్పటికీ అలాగే కొనసాగుతూనే ఉంది అని మనం చూస్తున్నాము.
గృహీతవ్యోమతాసంవిచ్ చిద్వ్యోమ వ్యోమతాం గతమ్ । గృహీతకాలతాసంవిచ్ చిన్నభః కాలతాం గతమ్
ఆ చైతన్యం ఆకాశ స్వరూపాన్ని ధరించినప్పుడు అది ఆకాశ చైతన్యంగా మారుతుంది; అదే విధంగా, కాల స్వరూపాన్ని ధరించినప్పుడు అది కాల చైతన్యంగా మారుతుంది.