కవాటపాటనోడ్డీనకోశోత్థారవఘర్ఘరమ్ । లుణ్ఠితాసఙ్ఖ్యకౌశేయప్రావృతారిభటోద్భటమ్
తలుపులు బలంగా తెరిచే శబ్దం, ధనపు పెట్టెలు తెరచే గోల, లూటీ చేసిన ఎన్నో పట్టు వస్త్రాలతో చుట్టబడిన శత్రు సైనికుల అరుపులతో ఆ రాజధాని మారుమోగింది.
క్షురికోత్పాటితార్ద్రాన్త్రమృతరాజగృహాఙ్గనమ్ । రాజాన్తఃపురవిశ్రాన్తచణ్డాలశ్వపచోత్కరమ్
కత్తులతో చీల్చిన మృతుల ఆంతర్యాలు రాజమహల్ ప్రాంగణాన్ని మురికి పరచగా, అంతఃపురంలో చావబడిన చండాళులు, కుక్కలు తినే మృతదేహాల గుట్టలు everywhere కనిపించేవి.
గృహాపహృతభోజ్యాన్నభోజనోన్ముఖపామరమ్ । సహేమభారచౌరౌఘపాదాహతరుదచ్ఛిశు
ఇళ్లలోని భోజనం దొంగలు దోచుకుపోయి, ఆకలితో ఉన్న సామాన్యులు తినేందుకు ఎదురుచూస్తూ ఉండగా, బంగారం మోసుకెళ్తున్న దొంగల గుంపుల కాళ్ల కింద పడి చిన్నపిల్లలు గాయపడి నేలపై పడిపోయారు.
అపూర్వతరుణాక్రాన్తకేశాన్తఃపురికాఙ్గనమ్ । చౌరహస్తచ్యుతానర్ఘరత్నదన్తురమార్గదిక్
పొట్టెత్తిన యువకులు ఇంట్లోకి చొరబడి, అక్కడి యువతుల జుట్టు విరబూసి, దొంగలు పారిపోయేటప్పుడు వారి చేతుల నుంచి పడిపోయిన అమూల్య రత్నాలు వీధుల్లో చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.
హయేభరథసఙ్ఘట్టవ్యగ్రసామన్తమణ్డలమ్ । అభిషేకోద్యమాదేశపరమన్త్రిపురస్సరమ్
అశ్వాలు, రథాలు గందరగోళంగా ఢీకొంటూ, చుట్టుపక్కల రాజులకు కలవరం ఏర్పడగా, రాజాభిషేకానికి ముఖ్యమంత్రులు ఏర్పాట్లు చేస్తూ ముందుండారు.
రాజధానీవినిర్మాణసానుస్థస్థపతీశ్వరమ్ । కూపవాతాయనశ్వభ్రనిపతద్రాజవల్లభమ్
రాజధానిని నిర్మించేందుకు కొండపై ప్రధాన శిల్పులు నిలబడి, బావులు, కిటికీలు, మేడలు నుండి రాజునకు ఇష్టమైనవారు పడిపోతున్నారు.
జయశబ్దశతోద్ఘోషసిన్ధురాజన్యనిర్భరమ్ । అసఙ్ఖ్యనిజరాజౌఘవృతసిన్ధుకృతస్థితిమ్
వందలాది విజయధ్వని నినాదాలతో మారుమోగుతూ, యోధులతో నిండిపోయి, అనేక రాజుల సమూహాలతో చుట్టుముట్టబడి, సముద్రంలా స్థిరంగా నిలిచింది.
గ్రామాన్తరసమాక్రాన్తవిద్రవద్రాజవల్లభమ్ । మణ్డలాన్తరసఞ్జాతనగరగ్రామలుణ్ఠనమ్
ఇతర గ్రామాల నుంచి దాడులు జరిగి, రాజునకు ఇష్టమైనవారు పారిపోతూ, పొరుగున ఉన్న పట్టణాలు, గ్రామాలు దోపిడీకి గురవుతున్నాయి.
అనన్తచౌర్యమౌఖర్యరుద్ధమార్గగమాగమమ్ । మహానుభావవైధుర్యసనీహారదినాతపమ్
అక్కడ దొంగతనాలు, కఠినమైన మాటలు రహదారులను అడ్డుకున్నాయి. మహా శక్తివంతుల ఉనికి, వారు మణుల్లా మెరుస్తూ, మధ్యాహ్నపు ఎండను మరింత పెంచింది.
మృతబన్ధుజనాక్రన్దైర్ శ్రుతతూర్యరవైర్ అపి । హయేభరథశబ్దైశ్ చ పిణ్డగ్రాహ్యఘనధ్వని
అక్కడ చనిపోయిన బంధువుల కోసం ఏడుస్తున్నవారి అరుపులు, వాద్యాల శబ్దాలు, గుర్రాలు, ఏనుగుల గొప్ప కలిసిన గందరగోళం వినిపించాయి.
సిన్ధుదేవో జయత్య్ ఏకచ్ఛత్త్రభూమణ్డలాధిపః । ఇత్య్ అనన్తరమ్ ఆరేముర్ భేర్యః ప్రతిపురం తదా
ఆ సమయంలో ప్రతి పట్టణంలో 'సింధుదేవుడు విజయం సాధించు, ఏకఛత్రాధిపతి!' అని బేరులు మోగించబడ్డాయి.
రాజధానీం వివేశాథ సిన్ధుర్ ఉద్ధతకన్ధరః । ప్రజాస్ స్రష్టుం యుగస్యాన్తే మనుర్ జగద్ ఇవాపరః
సింధుడు తలెత్తుకొని రాజధానిలోకి ప్రవేశించాడు. యుగాంతంలో మనువు కొత్త ప్రజలను సృష్టించబోయినట్టు, అతడూ ప్రజలను సృష్టించబోయినట్టు కనిపించాడు.
ప్రవృత్తా దశదిగ్భ్యో ఽథ ప్రవేష్టుం సైన్ధవం పురమ్ । నరాః కరిహయాగారై రత్నపూరా ఇవామ్భుధిమ్
అప్పుడే పది దిక్కుల నుంచీ జనాలు సింధు నగరంలోకి ప్రవేశించసాగారు. అది ఏవిధంగా అంటే, ఏనుగులు, గుర్రాల పందిరిల నుంచి రత్నాలు సముద్రంలోకి పొంగిపోవడంలా.
నిబన్ధనాని చిహ్నాని శాసనాని దిశాం ప్రతి । క్షణం నివేశయామ్ ఆసుర్ మణ్డలం ప్రతి మన్త్రిణః
ఆ సమయంలో, మంత్రులు ఒక్క క్షణంలోనే ప్రతి ప్రాంతానికి, మొత్తం రాజ్యానికి సంబంధించిన నియమాలు, గుర్తులు, ఆజ్ఞలు ఏర్పాటు చేశారు.
ఉదభూద్ అచిరేణైవ దేశే దేశే పురే పురే । జీవితే మరణే మానే నియమో యమతో యథా
చాలా త్వరలో, ప్రతి దేశంలో, ప్రతి పట్టణంలో, జీవితం, మరణం, గౌరవం, అవమానం అన్నింటిలోను యమధర్మరాజు విధించినట్టుగా క్రమం ఏర్పడింది.
అథ శేముర్ నిమేషేణ దేశోపప్లవవిభ్రమాః । ప్రశాన్తోత్పాతపవనాః పదార్థావృత్తయో యథా
తర్వాత ఒక్క క్షణంలోనే దేశంలో ఉన్న కలహాలు, గందరగోళాలు శాంతించిపోయాయి. అపాయాల గాలులు ఆగిపోవడంతో, అన్ని విషయాలు మళ్లీ సవ్యంగా నడవసాగాయి.
సౌమ్యతామ్ ఆజగామాశు దేశో దశదిగన్వితః । క్షీరోదః క్షుభితావర్తో ద్రాగ్ ఇవోద్వృత్తమన్దరః
పది దిక్కులతో అలంకరించబడిన ఆ ప్రాంతం, మంద్రపర్వతాన్ని పైకి లేపిన తర్వాత పాలసముద్రం అలలు ప్రశాంతంగా మారినట్లు, ఒక్కసారిగా మృదువుగా మారింది.
వవుర్ అలకచయాన్ విలోలయన్తో ముఖకమలాలిముఖాని సైన్ధవీనామ్ । జలలవవలనాకులాస్ సమీరా అశివగుణా ఇవ సర్వతః క్షణేన
సింధు దేశపు మహిళల ముఖాలు కమలాల్లా మెరిసిపోతుండగా, గాలులు వారి జుట్టును ఊపుతూ, చుట్టూ ఒక్కసారిగా కలవరపరిచే వాతావరణాన్ని సృష్టించాయి; అవి ఏదో అపశకునం మోస్తున్నట్లు అనిపించాయి.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే లీలా సమువాచ సరస్వతీమ్ । శ్వాసావశేషమ్ ఆలోక్య పూర్వం భర్తారమ్ అగ్రగమ్
ఆ సమయంలో, లీల తన భర్త శ్వాస మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాడని గమనించి, ముందుగా ఆయనను చూసి, సరస్వతిని ఇలా అడిగింది.
ప్రవృత్తో దేహమ్ ఉత్స్రష్టుం మద్భర్తాయమ్ ఇహామ్బికే । స్థితా చ మృతకల్పేయం లీలా నిస్స్పన్దగాత్రికా
అంబికే! నా భర్త ఇప్పుడు తన శరీరం వదిలిపెట్టబోతున్నాడు. ఈ లీల కూడా, శరీరం కదలకుండా, మృతురాలిలా నిలబడి ఉంది.
దేహేనానేన గన్తవ్యమ్ అనయా వీరభార్యయా । యత్రావాభ్యాం చ తత్ స్థానం కథం గన్తవ్యమ్ అమ్బికే
ఈ శరీరంతో, వీరుని భార్య అయిన నేను వెళ్లాలి. ఇద్దరం కలిసి వెళ్లాల్సిన ఆ స్థలానికి ఎలా చేరుకోవాలో చెప్పు అమ్మా.
ఏవంరూపమహారమ్భే సఙ్గ్రామే రాష్ట్రసమ్భ్రమే । సంపన్నే ఽపి స్థితే ఽప్య్ ఉచ్చైర్ విచిత్రారమ్భమన్థరే
ఇలాంటి గొప్ప కార్యం మొదలైనప్పుడు, యుద్ధం, రాజ్యంలో కలవరం వచ్చినప్పుడు, అది జరుగుతున్నట్టు కనిపించినా, గట్టిగా ప్రకటించినా, ఆ అద్భుతమైన ప్రారంభాలు చాలా ఆలస్యంగా కనబడతాయి.
న కిఞ్చిద్ అపి సంపన్నం రాష్ట్రం న చ మహీతలమ్ । న స్థితం క్వచనాప్య్ ఏవం స్వప్నాత్మకమ్ ఇదం యతః
ఏదీ పూర్తికావడం లేదు; రాజ్యం గానీ, భూమి గానీ ఎక్కడా స్థిరంగా ఉండడం లేదు. ఎందుకంటే ఇది అంతా కలలాంటిదే.
తస్య త్వన్మణ్డపస్యాన్తశ్ శవస్య నికటామ్బరే । ఇత్థం భూరాష్ట్రమ్ ఆభాతి భర్తృజీవస్య తే ఽనఘే
ఆ మందపంలో, శవం పక్కన ఉన్న ఆకాశంలో, పాపరహితురాలా, భర్త ప్రాణంతో ఉన్న భూమి రాజ్యం ఇలానే కనిపిస్తుంది.
అన్తఃపురగృహం తే తద్ ఇదం రాష్ట్రాన్వితోదరమ్ । వసిష్ఠవిప్రగేహే ఽన్తశ్ శవగేహే జగత్ స్థితమ్
నీ అంతఃపురమే ఈ ఇల్లు, దానికి రాజ్యంతో కూడిన పొత్తి ఉంది. వసిష్ఠ మహర్షి ఇంట్లో, శవాల ఇంట్లో, ఈ లోకం అంతా ఉండిపోతుంది.
ఏవమ్ ఏష మహారమ్భో జగత్త్రయమయో భ్రమః । త్వయా మయానయానేన సంయుక్తస్ సార్ణవావనిః
ఇలా, ఈ మహత్తరమైన ప్రయత్నం మూడు లోకాల మాయ మాత్రమే. నీవు, నేను, ఈ వాహనం — మనమంతా ఈ సముద్రసమానమైన భూమితో కలిసిపోయాం.
గిరిగ్రామకగేహే ఽన్తర్ మధ్యే గగనకోశకే । ఖాత్మావకచతి వ్యక్తో న కచత్య్ ఏవ వా క్వచిత్
పర్వత గ్రామంలో ఉన్న ఇంట్లో, ఆకాశపాత్ర మధ్యలో, ఆకాశ స్వరూపుడైన ఆత్మ స్పష్టంగా సంచరిస్తుంది, లేదా ఎక్కడా కదలకుండా ఉంటుంది.
ఏవమ్ ఆరమ్భఘనయోర్ అపి మణ్డపయోస్ తయోః । ఉదరే శూన్యమ్ ఆకాశమ్ ఏవాస్తి న జగద్భ్రమః
ఇలా, ఈ రెండు మండపాల ఘనమైన గదుల్లోనూ, వాటి లోపల ఖాళీ ఆకాశమే ఉంది; లోకమాయ అక్కడ లేదు.
భ్రమద్రష్టుర్ అభావే హి కీదృశీ భ్రమతా భ్రమే । నాస్త్య్ ఏవ భ్రమసత్తా తు యద్ అస్తి తద్ అజం పదమ్
తిరుగుతూ చూసేవాడు లేనప్పుడు, తిరుగడంలో ఎలాంటి తిరుగుడు ఉంటుంది? మాయకు నిజంగా ఎలాంటి వాస్తవత లేదు; ఉన్నది జననం లేని స్థితి మాత్రమే.
భ్రమే దృశ్యమ్ అసత్ తస్య ద్రష్టుర్ ద్రష్టృదశా కుతః । ద్రష్టృదృశ్యక్రమాభావాద్ అత్ర యత్ సహజం హి తత్
మాయలో కనిపించేది అసత్యమే; అటువంటి దానికి చూసేవాడి స్థితి ఎలా ఉంటుంది? చూసేవాడు, కనిపించేది అనే క్రమం లేనందువల్ల, ఇక్కడ సహజంగా ఉన్నది అదే.