ఇత్య్ ఉక్త్వా సా తదాలోక్య భర్తృభావభయాతురా । లతా పరశుకృత్తేవ మూర్ఛితా పతితా భువి
అలా చెప్పి, ఆ దృశ్యం చూసి, భర్తకు ఏదైనా జరిగిపోతుందేమో అన్న భయంతో, ఆ భార్య గొడ్డలితో తెగిన లతలా, స్పృహతప్పి నేలపై పడిపోయింది.
విదూరథో ఽపి నిర్జానుః ప్రహరన్న్ ఏవ విద్విషి । పపాత స్యన్దనే ఽప్య్ ఆశు ఛిన్నమూల ఇవ ద్రుమః
విదూరథుడూ మోకాళ్లు కోసిపోవడంతో, శత్రువుపై యుద్ధం చేస్తూనే, వేరుకు కోసిన చెట్టు లాగా వెంటనే రథంపై పడిపోయాడు.
పతన్న్ ఏవైష సూతేన రథేనైవాపవాహితః । యదా తదాహతిం తస్య కణ్ఠే ఽదాత్ సిన్ధుర్ ఉద్ధతః
అతడు పడిపోతున్నప్పుడు, సారథి రథంలో అతన్ని తీసుకెళ్లాడు. ఆ సమయాన, ఉత్సాహంగా ఉన్న గుర్రం అతని మెడపై బలంగా తగిలింది.
అర్ధవిచ్ఛిన్నకణ్ఠో ఽసావ్ అనుయాతో ఽథ సిన్ధునా । స్యన్దనేనావిశత్ సద్మ పద్మమ్ ఏవేన్దిరా యథా
అతని మెడ అర్థంతరంగా తెగిపోయి, గుర్రం అతన్ని వెంబడించింది. ఆ తరువాత, రథంలోనే అతడు ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు, అది లక్ష్మీ పద్మంలోకి ప్రవేశించినట్లుగా జరిగింది.
సరస్వతీప్రభావాఢ్యం తత్ ప్రవేష్టుమ్ అసౌ గృహమ్ । నాశకన్ మషకో మత్తో మహాజ్వాలాన్తరం యథా
సరస్వతి శక్తితో నిండిన ఆ ఇంట్లోకి అతడు ప్రవేశించలేకపోయాడు. మదపూరితమైన ఈగ పెద్ద అగ్నిలోకి వెళ్లలేనట్లు అతడూ లోపలికి వెళ్లలేకపోయాడు.
ఖడ్గావకృత్తగలగర్తగలత్సవాతరక్తచ్ఛటాచ్ఛురితవస్త్రతనుత్రగాత్రమ్ । తత్యాజ తం భగవతీమ్ అభితో గృహాన్తస్ సూతః ప్రవిశ్య మృతితల్పతలే గతారిమ్
ఖడ్గంతో మెడలో గాయమై, దాని నుంచి రక్తం కారుతూ, వస్త్రాలు ఎర్రగా మరిగిపోయిన శరీరంతో, సారథి అతన్ని ఆ దేవత దగ్గర వదిలేసి, ఇంట్లోకి వెళ్లి, శత్రువును తప్పించుకుని మరణశయ్యపై పడుకున్నాడు.
హతో రాజా హతో రాజా ప్రతిరాజేన సంయుగే । ఇతి శబ్దే సముద్భూతే రాష్ట్రమ్ ఆసీద్ భయాకులమ్
రాజు చనిపోయాడు, రాజు చనిపోయాడు, ప్రత్యర్థి రాజు యుద్ధంలో కొట్టి పడగొట్టాడని అరుపు వినిపించగానే, ఆ రాజ్యంలో అంతా భయంతో వణికిపోయింది.
భాణ్డోపస్కరభారాఢ్యవిద్రవత్సకలప్రజమ్ । సాక్రన్దార్తకలత్రాఢ్యద్రవన్నాగరం దుర్గమమ్
ప్రజలు తమ ఇంటి వస్తువులు, సామాన్లు మోసుకుంటూ పరుగెత్తారు; ఆ పట్టణం అంతా, భార్యల ఏడుపులతో నిండిపోయి, పరుగు పట్టే కోటలా మారిపోయింది.
పలాయమానసాక్రన్దమార్గాహృతవధూగణమ్ । అన్యోఽన్యలుణ్ఠనవ్యగ్రలోకలగ్నమహాహవమ్
ప్రజలు పరుగెత్తుతుండగా వీధుల్లో ఏడుపు, అరుపులు మోగాయి; కొందరి భార్యలను లాక్కెళ్లారు, ఒకరిపై ఒకరు దోచుకుంటూ, పెద్ద యుద్ధం ముదిరింది.
పరరాష్ట్రజనానీకతాణ్డవోల్లాసనారవమ్ । నిరధిష్ఠితమాతఙ్గహయచారపతజ్జనమ్
విదేశ రాజ్య సైనికులు గెలుపు ఆనందంతో నృత్యం చేస్తూ గొంతెత్తి అరవగా, ఆ పట్టణంలో పాలకులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, గూఢచారులు, సందేశాలు తీసుకెళ్లేవారు ఎవ్వరూ మిగలలేదు.
కవాటపాటనోడ్డీనకోశోత్థారవఘర్ఘరమ్ । లుణ్ఠితాసఙ్ఖ్యకౌశేయప్రావృతారిభటోద్భటమ్
తలుపులు బలంగా తెరిచే శబ్దం, ధనపు పెట్టెలు తెరచే గోల, లూటీ చేసిన ఎన్నో పట్టు వస్త్రాలతో చుట్టబడిన శత్రు సైనికుల అరుపులతో ఆ రాజధాని మారుమోగింది.
క్షురికోత్పాటితార్ద్రాన్త్రమృతరాజగృహాఙ్గనమ్ । రాజాన్తఃపురవిశ్రాన్తచణ్డాలశ్వపచోత్కరమ్
కత్తులతో చీల్చిన మృతుల ఆంతర్యాలు రాజమహల్ ప్రాంగణాన్ని మురికి పరచగా, అంతఃపురంలో చావబడిన చండాళులు, కుక్కలు తినే మృతదేహాల గుట్టలు everywhere కనిపించేవి.
గృహాపహృతభోజ్యాన్నభోజనోన్ముఖపామరమ్ । సహేమభారచౌరౌఘపాదాహతరుదచ్ఛిశు
ఇళ్లలోని భోజనం దొంగలు దోచుకుపోయి, ఆకలితో ఉన్న సామాన్యులు తినేందుకు ఎదురుచూస్తూ ఉండగా, బంగారం మోసుకెళ్తున్న దొంగల గుంపుల కాళ్ల కింద పడి చిన్నపిల్లలు గాయపడి నేలపై పడిపోయారు.
అపూర్వతరుణాక్రాన్తకేశాన్తఃపురికాఙ్గనమ్ । చౌరహస్తచ్యుతానర్ఘరత్నదన్తురమార్గదిక్
పొట్టెత్తిన యువకులు ఇంట్లోకి చొరబడి, అక్కడి యువతుల జుట్టు విరబూసి, దొంగలు పారిపోయేటప్పుడు వారి చేతుల నుంచి పడిపోయిన అమూల్య రత్నాలు వీధుల్లో చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.
హయేభరథసఙ్ఘట్టవ్యగ్రసామన్తమణ్డలమ్ । అభిషేకోద్యమాదేశపరమన్త్రిపురస్సరమ్
అశ్వాలు, రథాలు గందరగోళంగా ఢీకొంటూ, చుట్టుపక్కల రాజులకు కలవరం ఏర్పడగా, రాజాభిషేకానికి ముఖ్యమంత్రులు ఏర్పాట్లు చేస్తూ ముందుండారు.
రాజధానీవినిర్మాణసానుస్థస్థపతీశ్వరమ్ । కూపవాతాయనశ్వభ్రనిపతద్రాజవల్లభమ్
రాజధానిని నిర్మించేందుకు కొండపై ప్రధాన శిల్పులు నిలబడి, బావులు, కిటికీలు, మేడలు నుండి రాజునకు ఇష్టమైనవారు పడిపోతున్నారు.
జయశబ్దశతోద్ఘోషసిన్ధురాజన్యనిర్భరమ్ । అసఙ్ఖ్యనిజరాజౌఘవృతసిన్ధుకృతస్థితిమ్
వందలాది విజయధ్వని నినాదాలతో మారుమోగుతూ, యోధులతో నిండిపోయి, అనేక రాజుల సమూహాలతో చుట్టుముట్టబడి, సముద్రంలా స్థిరంగా నిలిచింది.
గ్రామాన్తరసమాక్రాన్తవిద్రవద్రాజవల్లభమ్ । మణ్డలాన్తరసఞ్జాతనగరగ్రామలుణ్ఠనమ్
ఇతర గ్రామాల నుంచి దాడులు జరిగి, రాజునకు ఇష్టమైనవారు పారిపోతూ, పొరుగున ఉన్న పట్టణాలు, గ్రామాలు దోపిడీకి గురవుతున్నాయి.
అనన్తచౌర్యమౌఖర్యరుద్ధమార్గగమాగమమ్ । మహానుభావవైధుర్యసనీహారదినాతపమ్
అక్కడ దొంగతనాలు, కఠినమైన మాటలు రహదారులను అడ్డుకున్నాయి. మహా శక్తివంతుల ఉనికి, వారు మణుల్లా మెరుస్తూ, మధ్యాహ్నపు ఎండను మరింత పెంచింది.
మృతబన్ధుజనాక్రన్దైర్ శ్రుతతూర్యరవైర్ అపి । హయేభరథశబ్దైశ్ చ పిణ్డగ్రాహ్యఘనధ్వని
అక్కడ చనిపోయిన బంధువుల కోసం ఏడుస్తున్నవారి అరుపులు, వాద్యాల శబ్దాలు, గుర్రాలు, ఏనుగుల గొప్ప కలిసిన గందరగోళం వినిపించాయి.
సిన్ధుదేవో జయత్య్ ఏకచ్ఛత్త్రభూమణ్డలాధిపః । ఇత్య్ అనన్తరమ్ ఆరేముర్ భేర్యః ప్రతిపురం తదా
ఆ సమయంలో ప్రతి పట్టణంలో 'సింధుదేవుడు విజయం సాధించు, ఏకఛత్రాధిపతి!' అని బేరులు మోగించబడ్డాయి.
రాజధానీం వివేశాథ సిన్ధుర్ ఉద్ధతకన్ధరః । ప్రజాస్ స్రష్టుం యుగస్యాన్తే మనుర్ జగద్ ఇవాపరః
సింధుడు తలెత్తుకొని రాజధానిలోకి ప్రవేశించాడు. యుగాంతంలో మనువు కొత్త ప్రజలను సృష్టించబోయినట్టు, అతడూ ప్రజలను సృష్టించబోయినట్టు కనిపించాడు.
ప్రవృత్తా దశదిగ్భ్యో ఽథ ప్రవేష్టుం సైన్ధవం పురమ్ । నరాః కరిహయాగారై రత్నపూరా ఇవామ్భుధిమ్
అప్పుడే పది దిక్కుల నుంచీ జనాలు సింధు నగరంలోకి ప్రవేశించసాగారు. అది ఏవిధంగా అంటే, ఏనుగులు, గుర్రాల పందిరిల నుంచి రత్నాలు సముద్రంలోకి పొంగిపోవడంలా.
నిబన్ధనాని చిహ్నాని శాసనాని దిశాం ప్రతి । క్షణం నివేశయామ్ ఆసుర్ మణ్డలం ప్రతి మన్త్రిణః
ఆ సమయంలో, మంత్రులు ఒక్క క్షణంలోనే ప్రతి ప్రాంతానికి, మొత్తం రాజ్యానికి సంబంధించిన నియమాలు, గుర్తులు, ఆజ్ఞలు ఏర్పాటు చేశారు.
ఉదభూద్ అచిరేణైవ దేశే దేశే పురే పురే । జీవితే మరణే మానే నియమో యమతో యథా
చాలా త్వరలో, ప్రతి దేశంలో, ప్రతి పట్టణంలో, జీవితం, మరణం, గౌరవం, అవమానం అన్నింటిలోను యమధర్మరాజు విధించినట్టుగా క్రమం ఏర్పడింది.
అథ శేముర్ నిమేషేణ దేశోపప్లవవిభ్రమాః । ప్రశాన్తోత్పాతపవనాః పదార్థావృత్తయో యథా
తర్వాత ఒక్క క్షణంలోనే దేశంలో ఉన్న కలహాలు, గందరగోళాలు శాంతించిపోయాయి. అపాయాల గాలులు ఆగిపోవడంతో, అన్ని విషయాలు మళ్లీ సవ్యంగా నడవసాగాయి.
సౌమ్యతామ్ ఆజగామాశు దేశో దశదిగన్వితః । క్షీరోదః క్షుభితావర్తో ద్రాగ్ ఇవోద్వృత్తమన్దరః
పది దిక్కులతో అలంకరించబడిన ఆ ప్రాంతం, మంద్రపర్వతాన్ని పైకి లేపిన తర్వాత పాలసముద్రం అలలు ప్రశాంతంగా మారినట్లు, ఒక్కసారిగా మృదువుగా మారింది.
వవుర్ అలకచయాన్ విలోలయన్తో ముఖకమలాలిముఖాని సైన్ధవీనామ్ । జలలవవలనాకులాస్ సమీరా అశివగుణా ఇవ సర్వతః క్షణేన
సింధు దేశపు మహిళల ముఖాలు కమలాల్లా మెరిసిపోతుండగా, గాలులు వారి జుట్టును ఊపుతూ, చుట్టూ ఒక్కసారిగా కలవరపరిచే వాతావరణాన్ని సృష్టించాయి; అవి ఏదో అపశకునం మోస్తున్నట్లు అనిపించాయి.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే లీలా సమువాచ సరస్వతీమ్ । శ్వాసావశేషమ్ ఆలోక్య పూర్వం భర్తారమ్ అగ్రగమ్
ఆ సమయంలో, లీల తన భర్త శ్వాస మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాడని గమనించి, ముందుగా ఆయనను చూసి, సరస్వతిని ఇలా అడిగింది.
ప్రవృత్తో దేహమ్ ఉత్స్రష్టుం మద్భర్తాయమ్ ఇహామ్బికే । స్థితా చ మృతకల్పేయం లీలా నిస్స్పన్దగాత్రికా
అంబికే! నా భర్త ఇప్పుడు తన శరీరం వదిలిపెట్టబోతున్నాడు. ఈ లీల కూడా, శరీరం కదలకుండా, మృతురాలిలా నిలబడి ఉంది.