దేవి పశ్య నృసింహేన హతో భర్తాయమ్ ఆవయోః । శక్తికోటినఖైర్ దైత్యస్ సిన్ధుర్ ఉద్ధురకన్ధరః
దేవీ, చూడు — మన ఇద్దరి భర్త అయిన సింధు అనే రాక్షసుడు నరసింహుని చేతిలో ప్రాణాలు కోల్పోయాడు. ఆ సింధువు బలమైన మెడను నరసింహుని పదునైన పంజాలవల్ల, వేల కొండలు లాంటి గోర్లతో చీల్చివేశాడు.
సరస్తలస్థనాగేన్ద్రవరహూఙ్కృతవారివత్ । దిష్ట్యోరస్య్ అస్య నిర్యాతి రక్తం శులుశులారవైః
సరస్సు ఒడ్డున ఉన్న పెద్ద పాము గర్జనలతో గాలి ఊదినట్లు, అతని ఛాతీ నుంచి రక్తం ఉప్పొంగుతూ, పదునైన బాణాల మోగుబాటులా శబ్దం చేస్తోంది.
హా కష్టం రథమ్ ఆనీతం సిన్ధుర్ ఆరోఢుమ్ ఉద్యతః । సౌవర్ణం మైరవం శృఙ్గం పుష్కరావర్తకో యథా
అయ్యో! ఎంత దురదృష్టం! సింధువు ఎక్కేందుకు రథాన్ని తీసుకొచ్చారు. అది బంగారు రంగులో మెరుస్తూ, మేరు పర్వత శిఖరంలా, కమలపు తురుములా తిరుగుతోంది.
పశ్య దేవి రథో ఽస్యాసౌ ముద్గరేణావచూర్ణితః । భ్రమత్పర్వతపాతేన సౌవర్ణం నగరం యథా
దేవీ, చూడు — అతని రథం గొప్ప ముసలితో నుజ్జునుజ్జయింది. అది తిరుగుతున్న పర్వతం పడిపోవడంతో బంగారు నగరం ఎలా నాశనం అవుతుందో అలా ధ్వంసమైంది.
ప్రవృత్తో రథమ్ ఆనీతమ్ ఆరోఢుం పతిర్ ఏష మే । కష్టం వజ్రమ్ ఇవేన్ద్రేణ ముసులం సిన్ధునేరితమ్
నా భర్త రథాన్ని తీసుకొచ్చి ఎక్కబోయాడు. కానీ, ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో కొట్టినట్టో, సముద్రం ముసలంతో దెబ్బతీసినట్టో, అతడు బలంగా కూలిపోయాడు.
వఞ్చయిత్వా విలాసేన రథమ్ ఆరుహ్య లాఘవాత్ । పశ్య భర్తా మదీయో ఽసౌ చకాస్తి నితరాం రణే
తన ఆకర్షణతో మోసం చేసి, చురుకుగా రథంపైకి ఎక్కాడు. చూడు, నా భర్త యుద్ధంలో ఎంత ప్రకాశంగా కనిపిస్తున్నాడో!
హా ధిక్ కష్టమ్ అసౌ సిన్ధుర్ ఆర్యపుత్రరథం బలాత్ । హరిశ్ శ్వభ్రమ్ ఇవరూఢః ప్లవేనోన్తర్ ఇవ ద్రుమమ్
అయ్యో! ఎంత దురదృష్టం! ఆ సింధు బలవంతంగా ఆర్యపుత్రుని రథాన్ని పట్టేసాడు. అది కొండపైకి ఎక్కిన కోతి లాంటిది, గాల్లో తేలుతున్న కొమ్మను పట్టుకున్నట్టు ఉంది.
ఖడ్గేనారోహతో ఽస్యాంసచ్ఛిన్నో భర్తా విలోకయ । పద్మరాగగిరిర్ ద్యోతమ్ ఇవ ముఞ్చతి శోణితమ్
చూడు, నా భర్త రథంపైకి ఎక్కుతుంటే, ఖడ్గంతో భుజంపై గాయమైంది. రక్తం పొంగిపొర్లుతూ, పద్మరాగ శిల లా మెరుస్తోంది.
హా హా ధిక్ కష్టమ్ ఏతేన సిన్ధునా ఖడ్గధారయా । జఙ్ఘయోర్ మే పతిశ్ ఛిన్నః క్రకచేనేవ పాదపః
అయ్యో! ఎంత దారుణం! ఈ సింధు తన కత్తితో నా భర్త కాళ్ళను చెక్కతో చెట్టు కోసినట్టుగా కోసేశాడు.
హా హా హతాస్మి దగ్ధాస్మి మృతాస్మ్య్ అపహతాస్మి చ । మృణాలే ఇవ లూనే మే పత్యుర్ ద్వే అపి జానునీ
అయ్యో! నేను చనిపోయాను, కాలిపోయాను, నశించిపోయాను; నా భర్త మోకాళ్లు రెండు మ్రునాళి కండలు కోసినట్టు తెగిపోయాయి.
ఇత్య్ ఉక్త్వా సా తదాలోక్య భర్తృభావభయాతురా । లతా పరశుకృత్తేవ మూర్ఛితా పతితా భువి
అలా చెప్పి, ఆ దృశ్యం చూసి, భర్తకు ఏదైనా జరిగిపోతుందేమో అన్న భయంతో, ఆ భార్య గొడ్డలితో తెగిన లతలా, స్పృహతప్పి నేలపై పడిపోయింది.
విదూరథో ఽపి నిర్జానుః ప్రహరన్న్ ఏవ విద్విషి । పపాత స్యన్దనే ఽప్య్ ఆశు ఛిన్నమూల ఇవ ద్రుమః
విదూరథుడూ మోకాళ్లు కోసిపోవడంతో, శత్రువుపై యుద్ధం చేస్తూనే, వేరుకు కోసిన చెట్టు లాగా వెంటనే రథంపై పడిపోయాడు.
పతన్న్ ఏవైష సూతేన రథేనైవాపవాహితః । యదా తదాహతిం తస్య కణ్ఠే ఽదాత్ సిన్ధుర్ ఉద్ధతః
అతడు పడిపోతున్నప్పుడు, సారథి రథంలో అతన్ని తీసుకెళ్లాడు. ఆ సమయాన, ఉత్సాహంగా ఉన్న గుర్రం అతని మెడపై బలంగా తగిలింది.
అర్ధవిచ్ఛిన్నకణ్ఠో ఽసావ్ అనుయాతో ఽథ సిన్ధునా । స్యన్దనేనావిశత్ సద్మ పద్మమ్ ఏవేన్దిరా యథా
అతని మెడ అర్థంతరంగా తెగిపోయి, గుర్రం అతన్ని వెంబడించింది. ఆ తరువాత, రథంలోనే అతడు ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు, అది లక్ష్మీ పద్మంలోకి ప్రవేశించినట్లుగా జరిగింది.
సరస్వతీప్రభావాఢ్యం తత్ ప్రవేష్టుమ్ అసౌ గృహమ్ । నాశకన్ మషకో మత్తో మహాజ్వాలాన్తరం యథా
సరస్వతి శక్తితో నిండిన ఆ ఇంట్లోకి అతడు ప్రవేశించలేకపోయాడు. మదపూరితమైన ఈగ పెద్ద అగ్నిలోకి వెళ్లలేనట్లు అతడూ లోపలికి వెళ్లలేకపోయాడు.
ఖడ్గావకృత్తగలగర్తగలత్సవాతరక్తచ్ఛటాచ్ఛురితవస్త్రతనుత్రగాత్రమ్ । తత్యాజ తం భగవతీమ్ అభితో గృహాన్తస్ సూతః ప్రవిశ్య మృతితల్పతలే గతారిమ్
ఖడ్గంతో మెడలో గాయమై, దాని నుంచి రక్తం కారుతూ, వస్త్రాలు ఎర్రగా మరిగిపోయిన శరీరంతో, సారథి అతన్ని ఆ దేవత దగ్గర వదిలేసి, ఇంట్లోకి వెళ్లి, శత్రువును తప్పించుకుని మరణశయ్యపై పడుకున్నాడు.
హతో రాజా హతో రాజా ప్రతిరాజేన సంయుగే । ఇతి శబ్దే సముద్భూతే రాష్ట్రమ్ ఆసీద్ భయాకులమ్
రాజు చనిపోయాడు, రాజు చనిపోయాడు, ప్రత్యర్థి రాజు యుద్ధంలో కొట్టి పడగొట్టాడని అరుపు వినిపించగానే, ఆ రాజ్యంలో అంతా భయంతో వణికిపోయింది.
భాణ్డోపస్కరభారాఢ్యవిద్రవత్సకలప్రజమ్ । సాక్రన్దార్తకలత్రాఢ్యద్రవన్నాగరం దుర్గమమ్
ప్రజలు తమ ఇంటి వస్తువులు, సామాన్లు మోసుకుంటూ పరుగెత్తారు; ఆ పట్టణం అంతా, భార్యల ఏడుపులతో నిండిపోయి, పరుగు పట్టే కోటలా మారిపోయింది.
పలాయమానసాక్రన్దమార్గాహృతవధూగణమ్ । అన్యోఽన్యలుణ్ఠనవ్యగ్రలోకలగ్నమహాహవమ్
ప్రజలు పరుగెత్తుతుండగా వీధుల్లో ఏడుపు, అరుపులు మోగాయి; కొందరి భార్యలను లాక్కెళ్లారు, ఒకరిపై ఒకరు దోచుకుంటూ, పెద్ద యుద్ధం ముదిరింది.
పరరాష్ట్రజనానీకతాణ్డవోల్లాసనారవమ్ । నిరధిష్ఠితమాతఙ్గహయచారపతజ్జనమ్
విదేశ రాజ్య సైనికులు గెలుపు ఆనందంతో నృత్యం చేస్తూ గొంతెత్తి అరవగా, ఆ పట్టణంలో పాలకులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, గూఢచారులు, సందేశాలు తీసుకెళ్లేవారు ఎవ్వరూ మిగలలేదు.
కవాటపాటనోడ్డీనకోశోత్థారవఘర్ఘరమ్ । లుణ్ఠితాసఙ్ఖ్యకౌశేయప్రావృతారిభటోద్భటమ్
తలుపులు బలంగా తెరిచే శబ్దం, ధనపు పెట్టెలు తెరచే గోల, లూటీ చేసిన ఎన్నో పట్టు వస్త్రాలతో చుట్టబడిన శత్రు సైనికుల అరుపులతో ఆ రాజధాని మారుమోగింది.
క్షురికోత్పాటితార్ద్రాన్త్రమృతరాజగృహాఙ్గనమ్ । రాజాన్తఃపురవిశ్రాన్తచణ్డాలశ్వపచోత్కరమ్
కత్తులతో చీల్చిన మృతుల ఆంతర్యాలు రాజమహల్ ప్రాంగణాన్ని మురికి పరచగా, అంతఃపురంలో చావబడిన చండాళులు, కుక్కలు తినే మృతదేహాల గుట్టలు everywhere కనిపించేవి.
గృహాపహృతభోజ్యాన్నభోజనోన్ముఖపామరమ్ । సహేమభారచౌరౌఘపాదాహతరుదచ్ఛిశు
ఇళ్లలోని భోజనం దొంగలు దోచుకుపోయి, ఆకలితో ఉన్న సామాన్యులు తినేందుకు ఎదురుచూస్తూ ఉండగా, బంగారం మోసుకెళ్తున్న దొంగల గుంపుల కాళ్ల కింద పడి చిన్నపిల్లలు గాయపడి నేలపై పడిపోయారు.
అపూర్వతరుణాక్రాన్తకేశాన్తఃపురికాఙ్గనమ్ । చౌరహస్తచ్యుతానర్ఘరత్నదన్తురమార్గదిక్
పొట్టెత్తిన యువకులు ఇంట్లోకి చొరబడి, అక్కడి యువతుల జుట్టు విరబూసి, దొంగలు పారిపోయేటప్పుడు వారి చేతుల నుంచి పడిపోయిన అమూల్య రత్నాలు వీధుల్లో చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.
హయేభరథసఙ్ఘట్టవ్యగ్రసామన్తమణ్డలమ్ । అభిషేకోద్యమాదేశపరమన్త్రిపురస్సరమ్
అశ్వాలు, రథాలు గందరగోళంగా ఢీకొంటూ, చుట్టుపక్కల రాజులకు కలవరం ఏర్పడగా, రాజాభిషేకానికి ముఖ్యమంత్రులు ఏర్పాట్లు చేస్తూ ముందుండారు.
రాజధానీవినిర్మాణసానుస్థస్థపతీశ్వరమ్ । కూపవాతాయనశ్వభ్రనిపతద్రాజవల్లభమ్
రాజధానిని నిర్మించేందుకు కొండపై ప్రధాన శిల్పులు నిలబడి, బావులు, కిటికీలు, మేడలు నుండి రాజునకు ఇష్టమైనవారు పడిపోతున్నారు.
జయశబ్దశతోద్ఘోషసిన్ధురాజన్యనిర్భరమ్ । అసఙ్ఖ్యనిజరాజౌఘవృతసిన్ధుకృతస్థితిమ్
వందలాది విజయధ్వని నినాదాలతో మారుమోగుతూ, యోధులతో నిండిపోయి, అనేక రాజుల సమూహాలతో చుట్టుముట్టబడి, సముద్రంలా స్థిరంగా నిలిచింది.
గ్రామాన్తరసమాక్రాన్తవిద్రవద్రాజవల్లభమ్ । మణ్డలాన్తరసఞ్జాతనగరగ్రామలుణ్ఠనమ్
ఇతర గ్రామాల నుంచి దాడులు జరిగి, రాజునకు ఇష్టమైనవారు పారిపోతూ, పొరుగున ఉన్న పట్టణాలు, గ్రామాలు దోపిడీకి గురవుతున్నాయి.
అనన్తచౌర్యమౌఖర్యరుద్ధమార్గగమాగమమ్ । మహానుభావవైధుర్యసనీహారదినాతపమ్
అక్కడ దొంగతనాలు, కఠినమైన మాటలు రహదారులను అడ్డుకున్నాయి. మహా శక్తివంతుల ఉనికి, వారు మణుల్లా మెరుస్తూ, మధ్యాహ్నపు ఎండను మరింత పెంచింది.
మృతబన్ధుజనాక్రన్దైర్ శ్రుతతూర్యరవైర్ అపి । హయేభరథశబ్దైశ్ చ పిణ్డగ్రాహ్యఘనధ్వని
అక్కడ చనిపోయిన బంధువుల కోసం ఏడుస్తున్నవారి అరుపులు, వాద్యాల శబ్దాలు, గుర్రాలు, ఏనుగుల గొప్ప కలిసిన గందరగోళం వినిపించాయి.