అస్త్రరాజేక్షణం కృత్వా యుద్ధం పరమదారుణం । అన్యోఽన్యం శమమ్ ఆయాతౌ సవీర్యౌ సుభటావ్ ఇవ
రెండు మంది యోధులు ఆయుధాల రాజును ప్రయోగించి, భయంకరమైన యుద్ధాన్ని చేశారు. వారు ఇద్దరూ పరాక్రమంతో పోరాడి చివరకు పరస్పరం సమాధానానికి వచ్చారు.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే ఽస్త్రాగ్నీ రథం కృత్వాశు భస్మసాత్ । ప్రాప దగ్ధ్వా వనం సిన్ధుం మృగేన్ద్రమ్ ఇవ కన్దరాత్
అంతలో ఆ అగ్నిసాయుధం రథాన్ని వెంటనే బూడిదగా మార్చేసింది. ఆ తర్వాత అడవిని కాల్చి, సింహం గుహ నుంచి బయటపడినట్టు నదివైపు వెళ్లింది.
సిన్ధుర్ అభ్యాశతో ఽగ్న్యస్త్రం వారుణాస్త్రేణ శాతయన్ । రథం త్యక్త్వావనిం ప్రాప్య ఖడ్గఖేటకవాన్ అభూత్
ఆ నది దగ్గరగా వచ్చి, అగ్ని ఆయుధాన్ని వరుణాయుధంతో ఎదుర్కొంది. రథాన్ని వదిలేసి, భూమిపైకి దిగాడు. చేతిలో ఖడ్గం, కవచం పట్టుకున్నాడు.
అక్ష్ణోర్ నిమేషమాత్రేణ రథాశ్వానాం రిపోః ఖురాన్ । లులావ కరవాలేన మృణాలానీవ లాఘవాత్
కళ్లిప్పి మూసేలోపే, శత్రువు రథపు గుర్రాల మోకాళ్లను తన ఖడ్గంతో తేలికగా మణిపద్మాల కాడల్లా కోసేశాడు.
విదూరథో ఽపి విరథో బభూవ ఖేటకాసిమాన్ । సమాయుధౌ సమోత్సాహౌ చేరతుర్ మణ్డలాన్వితౌ
విదూరథుడూ ఇప్పుడు రథం లేకుండా, చేతిలో కవచం, ఖడ్గం పట్టుకుని సిద్ధంగా నిలిచాడు. ఇద్దరు యోధులు సమానంగా ఉత్సాహంతో, ఆయుధాలతో, వలయాలు వేస్తూ యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు.
ఖడ్గౌ క్రకచతాం యాతౌ మిథః ప్రహరతోస్ తయోః । దన్తమాలేయమ్ అస్యేవ చలేచర్చయతః ప్రజాః
వారి ఖడ్గాలు పరస్పరం తాకుతూ, దంతాల ముద్దులా మ్రోగుతూ, పళ్ల రగడలా మ్రోగాయి. ప్రజలు ఆ ఘర్షణను ఆశ్చర్యంగా చూశారు.
శక్తిమ్ ఆదాయ చిక్షేప ఖడ్గం త్యక్త్వా విదూరథః । సిన్ధావ్ ఉద్ఘర్ఘరారావం మహోత్పాత ఇవాశనిమ్
విదూరథుడు బలంగా శక్తిని పట్టుకుని విసిరాడు, తన ఖడ్గాన్ని పక్కన పెట్టాడు. ఆ శక్తి సముద్రంలో ఉరుములా ఘోరంగా మోగింది, మహా అపాయంలా మెరుపు పడినట్టు వినిపించింది.
అవిచ్ఛిన్నం సమాయాన్తీ పతితా సాస్య వక్షసి । అప్రియస్య యథా భర్తుర్ అనిచ్ఛన్తీ స్వకామినీ
ఆ శక్తి ఏ మాత్రం ఆగకుండా నేరుగా వచ్చి అతని ఛాతీపై పడింది, ఇష్టపడని భార్య తనకు నచ్చని భర్త దగ్గరికి వెళ్ళినట్టు.
తేన శక్తిప్రహారేణ నాసౌ మరణమ్ ఆప్తవాన్ । కేవలం రుధిరస్రోతో నాగో జలమ్ ఇవాత్యజత్
ఆ శక్తి గాయంతో అతడు చనిపోలేదు; కేవలం రక్తం ప్రవహించిందంతే, గాయపడిన పాము నుండి నీరు కారినట్టు.
తద్దేశలీలా తం దృష్ట్వా భగ్నం తమ ఇవేన్దునా । సవికాసా ఘనానన్దా పూర్వలీలామ్ ఉవాచ హ
ఆ చోట అతడు క్షీణించిపోయినట్లు చూసి, చంద్రుడు చీకటిని తొలగించినట్టు, తద్దేశలీలా ఆనందంగా, ప్రకాశంగా తన పూర్వకాల ఆటలను చెప్పింది.
దేవి పశ్య నృసింహేన హతో భర్తాయమ్ ఆవయోః । శక్తికోటినఖైర్ దైత్యస్ సిన్ధుర్ ఉద్ధురకన్ధరః
దేవీ, చూడు — మన ఇద్దరి భర్త అయిన సింధు అనే రాక్షసుడు నరసింహుని చేతిలో ప్రాణాలు కోల్పోయాడు. ఆ సింధువు బలమైన మెడను నరసింహుని పదునైన పంజాలవల్ల, వేల కొండలు లాంటి గోర్లతో చీల్చివేశాడు.
సరస్తలస్థనాగేన్ద్రవరహూఙ్కృతవారివత్ । దిష్ట్యోరస్య్ అస్య నిర్యాతి రక్తం శులుశులారవైః
సరస్సు ఒడ్డున ఉన్న పెద్ద పాము గర్జనలతో గాలి ఊదినట్లు, అతని ఛాతీ నుంచి రక్తం ఉప్పొంగుతూ, పదునైన బాణాల మోగుబాటులా శబ్దం చేస్తోంది.
హా కష్టం రథమ్ ఆనీతం సిన్ధుర్ ఆరోఢుమ్ ఉద్యతః । సౌవర్ణం మైరవం శృఙ్గం పుష్కరావర్తకో యథా
అయ్యో! ఎంత దురదృష్టం! సింధువు ఎక్కేందుకు రథాన్ని తీసుకొచ్చారు. అది బంగారు రంగులో మెరుస్తూ, మేరు పర్వత శిఖరంలా, కమలపు తురుములా తిరుగుతోంది.
పశ్య దేవి రథో ఽస్యాసౌ ముద్గరేణావచూర్ణితః । భ్రమత్పర్వతపాతేన సౌవర్ణం నగరం యథా
దేవీ, చూడు — అతని రథం గొప్ప ముసలితో నుజ్జునుజ్జయింది. అది తిరుగుతున్న పర్వతం పడిపోవడంతో బంగారు నగరం ఎలా నాశనం అవుతుందో అలా ధ్వంసమైంది.
ప్రవృత్తో రథమ్ ఆనీతమ్ ఆరోఢుం పతిర్ ఏష మే । కష్టం వజ్రమ్ ఇవేన్ద్రేణ ముసులం సిన్ధునేరితమ్
నా భర్త రథాన్ని తీసుకొచ్చి ఎక్కబోయాడు. కానీ, ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో కొట్టినట్టో, సముద్రం ముసలంతో దెబ్బతీసినట్టో, అతడు బలంగా కూలిపోయాడు.
వఞ్చయిత్వా విలాసేన రథమ్ ఆరుహ్య లాఘవాత్ । పశ్య భర్తా మదీయో ఽసౌ చకాస్తి నితరాం రణే
తన ఆకర్షణతో మోసం చేసి, చురుకుగా రథంపైకి ఎక్కాడు. చూడు, నా భర్త యుద్ధంలో ఎంత ప్రకాశంగా కనిపిస్తున్నాడో!
హా ధిక్ కష్టమ్ అసౌ సిన్ధుర్ ఆర్యపుత్రరథం బలాత్ । హరిశ్ శ్వభ్రమ్ ఇవరూఢః ప్లవేనోన్తర్ ఇవ ద్రుమమ్
అయ్యో! ఎంత దురదృష్టం! ఆ సింధు బలవంతంగా ఆర్యపుత్రుని రథాన్ని పట్టేసాడు. అది కొండపైకి ఎక్కిన కోతి లాంటిది, గాల్లో తేలుతున్న కొమ్మను పట్టుకున్నట్టు ఉంది.
ఖడ్గేనారోహతో ఽస్యాంసచ్ఛిన్నో భర్తా విలోకయ । పద్మరాగగిరిర్ ద్యోతమ్ ఇవ ముఞ్చతి శోణితమ్
చూడు, నా భర్త రథంపైకి ఎక్కుతుంటే, ఖడ్గంతో భుజంపై గాయమైంది. రక్తం పొంగిపొర్లుతూ, పద్మరాగ శిల లా మెరుస్తోంది.
హా హా ధిక్ కష్టమ్ ఏతేన సిన్ధునా ఖడ్గధారయా । జఙ్ఘయోర్ మే పతిశ్ ఛిన్నః క్రకచేనేవ పాదపః
అయ్యో! ఎంత దారుణం! ఈ సింధు తన కత్తితో నా భర్త కాళ్ళను చెక్కతో చెట్టు కోసినట్టుగా కోసేశాడు.
హా హా హతాస్మి దగ్ధాస్మి మృతాస్మ్య్ అపహతాస్మి చ । మృణాలే ఇవ లూనే మే పత్యుర్ ద్వే అపి జానునీ
అయ్యో! నేను చనిపోయాను, కాలిపోయాను, నశించిపోయాను; నా భర్త మోకాళ్లు రెండు మ్రునాళి కండలు కోసినట్టు తెగిపోయాయి.
ఇత్య్ ఉక్త్వా సా తదాలోక్య భర్తృభావభయాతురా । లతా పరశుకృత్తేవ మూర్ఛితా పతితా భువి
అలా చెప్పి, ఆ దృశ్యం చూసి, భర్తకు ఏదైనా జరిగిపోతుందేమో అన్న భయంతో, ఆ భార్య గొడ్డలితో తెగిన లతలా, స్పృహతప్పి నేలపై పడిపోయింది.
విదూరథో ఽపి నిర్జానుః ప్రహరన్న్ ఏవ విద్విషి । పపాత స్యన్దనే ఽప్య్ ఆశు ఛిన్నమూల ఇవ ద్రుమః
విదూరథుడూ మోకాళ్లు కోసిపోవడంతో, శత్రువుపై యుద్ధం చేస్తూనే, వేరుకు కోసిన చెట్టు లాగా వెంటనే రథంపై పడిపోయాడు.
పతన్న్ ఏవైష సూతేన రథేనైవాపవాహితః । యదా తదాహతిం తస్య కణ్ఠే ఽదాత్ సిన్ధుర్ ఉద్ధతః
అతడు పడిపోతున్నప్పుడు, సారథి రథంలో అతన్ని తీసుకెళ్లాడు. ఆ సమయాన, ఉత్సాహంగా ఉన్న గుర్రం అతని మెడపై బలంగా తగిలింది.
అర్ధవిచ్ఛిన్నకణ్ఠో ఽసావ్ అనుయాతో ఽథ సిన్ధునా । స్యన్దనేనావిశత్ సద్మ పద్మమ్ ఏవేన్దిరా యథా
అతని మెడ అర్థంతరంగా తెగిపోయి, గుర్రం అతన్ని వెంబడించింది. ఆ తరువాత, రథంలోనే అతడు ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు, అది లక్ష్మీ పద్మంలోకి ప్రవేశించినట్లుగా జరిగింది.
సరస్వతీప్రభావాఢ్యం తత్ ప్రవేష్టుమ్ అసౌ గృహమ్ । నాశకన్ మషకో మత్తో మహాజ్వాలాన్తరం యథా
సరస్వతి శక్తితో నిండిన ఆ ఇంట్లోకి అతడు ప్రవేశించలేకపోయాడు. మదపూరితమైన ఈగ పెద్ద అగ్నిలోకి వెళ్లలేనట్లు అతడూ లోపలికి వెళ్లలేకపోయాడు.
ఖడ్గావకృత్తగలగర్తగలత్సవాతరక్తచ్ఛటాచ్ఛురితవస్త్రతనుత్రగాత్రమ్ । తత్యాజ తం భగవతీమ్ అభితో గృహాన్తస్ సూతః ప్రవిశ్య మృతితల్పతలే గతారిమ్
ఖడ్గంతో మెడలో గాయమై, దాని నుంచి రక్తం కారుతూ, వస్త్రాలు ఎర్రగా మరిగిపోయిన శరీరంతో, సారథి అతన్ని ఆ దేవత దగ్గర వదిలేసి, ఇంట్లోకి వెళ్లి, శత్రువును తప్పించుకుని మరణశయ్యపై పడుకున్నాడు.
హతో రాజా హతో రాజా ప్రతిరాజేన సంయుగే । ఇతి శబ్దే సముద్భూతే రాష్ట్రమ్ ఆసీద్ భయాకులమ్
రాజు చనిపోయాడు, రాజు చనిపోయాడు, ప్రత్యర్థి రాజు యుద్ధంలో కొట్టి పడగొట్టాడని అరుపు వినిపించగానే, ఆ రాజ్యంలో అంతా భయంతో వణికిపోయింది.
భాణ్డోపస్కరభారాఢ్యవిద్రవత్సకలప్రజమ్ । సాక్రన్దార్తకలత్రాఢ్యద్రవన్నాగరం దుర్గమమ్
ప్రజలు తమ ఇంటి వస్తువులు, సామాన్లు మోసుకుంటూ పరుగెత్తారు; ఆ పట్టణం అంతా, భార్యల ఏడుపులతో నిండిపోయి, పరుగు పట్టే కోటలా మారిపోయింది.
పలాయమానసాక్రన్దమార్గాహృతవధూగణమ్ । అన్యోఽన్యలుణ్ఠనవ్యగ్రలోకలగ్నమహాహవమ్
ప్రజలు పరుగెత్తుతుండగా వీధుల్లో ఏడుపు, అరుపులు మోగాయి; కొందరి భార్యలను లాక్కెళ్లారు, ఒకరిపై ఒకరు దోచుకుంటూ, పెద్ద యుద్ధం ముదిరింది.
పరరాష్ట్రజనానీకతాణ్డవోల్లాసనారవమ్ । నిరధిష్ఠితమాతఙ్గహయచారపతజ్జనమ్
విదేశ రాజ్య సైనికులు గెలుపు ఆనందంతో నృత్యం చేస్తూ గొంతెత్తి అరవగా, ఆ పట్టణంలో పాలకులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, గూఢచారులు, సందేశాలు తీసుకెళ్లేవారు ఎవ్వరూ మిగలలేదు.