ఉత్తస్థుర్ నృత్తయాత్రాయాం కబన్ధనటపఙ్క్తయః । జగుర్ ఉచ్చై రణద్రోహం పిశాచ్యో రణదారికాః
తలలేని శరీరాలు నాట్యయాత్రలో పైకి లేచాయి; రణభూమిలో ద్రోహాన్ని గురించి పిశాచికలు గట్టిగా పాడారు.
ఉదగుర్ మత్తసఙ్ఘట్టత్క్రేఙ్కారా దన్తినాం బలే । ఊహుః క్షేపణపాషాణమత్తనద్యో నభస్తలే
మత్తులో ఉన్న ఏనుగుల సైన్యం ఒకదానికొకటి ఢీకొంటూ గర్జించాయి; మత్తులో ఉన్న నదులు విసిరిన రాళ్లను ఆకాశంలోకి ఎత్తుకుపోయాయి.
పేతుశ్ చ రథసఙ్ఘాతాస్ సంశుష్కవనపర్ణవత్ । నిర్యయుర్ లోహితా నద్యో రణాద్రేర్ మృతివర్షిణః
రథాల గుంపులు ఎండిపోయిన అడవి ఆకుల్లా కింద పడిపోయాయి; రణగిరి మీద నుంచి మృతులను వర్షిస్తూ ఎర్ర నదులు బయటికొచ్చాయి.
ప్రశేముః పాంసవో రక్తైస్ తమాంస్య్ ఆయుధవహ్నిభిః । యుద్ధైకధ్యానతశ్ శబ్దా భయాని మృతినిశ్చయైః
రక్తంతో కలిసిన దుమ్ము ఆయుధాల అగ్నితో చల్లబడింది; యుద్ధానికి మాత్రమే లగ్నమైన శబ్దాలు, మరణం తప్పదన్న భయాన్ని కలిగించాయి.
అభవత్ కేవలం యుద్ధం సశబ్దమ్ అసమం భ్రమమ్ । అనాకులామ్బువాహాభఖడ్గవీచిసఝాఙ్కృతమ్
అక్కడ గర్జనలతో, కలకలలతో, కలవరంతో కూడిన ఘోరమైన యుద్ధం మాత్రమే ఉద్భవించింది. ఖడ్గాల తుఫానులు అలలు లా ఎగిసిపడుతున్నా, పైగా మేఘాలు మాత్రం ఏ మాత్రం తడబాటు లేకుండా నిలకడగా ఉన్నాయి.
షవషవరవసంవహచ్ఛరౌఘం కటకటరవసంపతద్భుసుణ్డి । ఝణఝణరవసంమిలన్మహాస్త్రం నిశి నవరణమ్ ఆస సుప్తవత్ తత్
సైన్యాల ఝంఝాటం శవపేటికలు లాగ గర్జిస్తోంది. బాణాల వర్షం గట్టిగ చప్పుళ్లతో కురుస్తోంది. మహాశస్త్రాల ముడిపడి మోగుతున్న శబ్దాలు వినిపిస్తున్నా, ఆ రాత్రి అంతా నిద్రలో ఉన్నట్టు ముసుగుపడింది.
ఏతస్మిన్ వర్తమానే తు ఘోరే సమరసమ్భ్రమే । లీలాద్వయమ్ ఉవాచేదం జ్ఞప్తిం భగవతీం పురః
ఈ భయంకరమైన యుద్ధ కలవరిలో, ఆ జ్ఞానదేవి తన ఎదుట నిలబడి ఉన్న తన రూపాన్ని సరదాగా ఇలా అడిగింది.
దేవి కస్మాద్ అకస్మాన్ నో భర్తా జయతి నో రణే । వద త్వయ్య్ అపి తుష్టాయామ్ అస్మిన్ విద్రుతవారణే
దేవీ! ఈ యుద్ధంలో మన భర్త గెలవకపోయినా, ఓడిపోకపోయినా, ఎందుకు ఇలా జరుగుతోంది? నీవు సంతోషంగా ఉన్నా, ఏనుగులు పారిపోతున్న ఈ యుద్ధంలో కారణం ఏమిటో చెప్పు.
చిరమ్ ఆరాధితానేన విదూరథనృపారిణా । అహం ప్రతిజయార్థేన న విదూరథభూభుజా
ఈ రాజు విదూరథుడు ఎంతో కాలంగా నన్ను భక్తిగా సేవించాడు. కానీ అతడు యుద్ధ విజయం కోసం నన్ను పూజించలేదు.
తేనాసావ్ ఏవ జయతి జీయతే న విదూరథః । జ్ఞప్తిర్ అన్తర్గతా సంవిద్ ఏషాసౌ యద్ యథా యదా
అందువల్ల విజయం అతనికే వస్తుంది; విదూరథుడికి కాదు. అంతర్గతంగా ఉండే ఈ జ్ఞానం, ఈ చైతన్యం ఎప్పుడు ఎలా ఉంటుందో, అన్ని విషయాలను అదే నిర్ణయిస్తుంది.
చోదయత్య్ ఆశు తత్ తస్య తదా సమ్పాదయామ్య్ అహమ్ । యో యథా చోదయతి మాం తస్య తిష్ఠామి తత్ఫలా
ఎవరైనా నన్ను ఏ విధంగా కోరుకుంటే, నేను వెంటనే ఆ పని పూర్తిచేస్తాను. ఎవరు నన్ను ఎలా పిలిచినా, వారికి అలాగే ఫలితాన్ని ఇస్తాను.
న స్వభావోద్యతం ధత్తే వహ్నేర్ ఔష్ణ్యమ్ ఇవైష మే । జయస్ స్యాన్ మమ సంగ్రామ ఇత్య్ అనేనాస్మి పూజితా
నాకు స్వతహాగా ఏదీ చేయాలనే ఉద్దేశ్యం ఉండదు; అగ్ని స్వయంగా వేడి కలిగి ఉండనట్లే. యుద్ధంలో నాకు విజయం కలగాలని అతడు భావించి నన్ను పూజించాడు.
ప్రతిమారూపిణీ తేన ఫలమ్ ఆప్నోత్య్ అసౌ తథా । విదూరథేనైతమ్ అర్థం అసఞ్చిన్త్యాస్మి బోధితా
ఒక రూపాన్ని ధరించి, అతడు ఆ ఫలితాన్ని పొందాడు. ఇదంతా ఆలోచించకుండా, విదూరథుడికి నేను ఈ విషయం వివరించాను.
అనేన చైవ ముక్తస్ స్యామ్ అహమ్ ఇత్య్ అస్మి భావితా । తస్మాద్ విదూరథో దేహం తం ప్రాప్య సహ భార్యయా
ఈ విధంగా నేను విముక్తి పొందుతానని నిశ్చయించుకున్నాను. అందుకే, విదూరథుడు తన భార్యతో కలిసి ఆ శరీరాన్ని పొందాడు.
త్వయానయా చ కాలేన బాలే ముక్తో భవిష్యతి । ఏతదీయస్ త్వ్ అయం శత్రుస్ సిన్ధునామ మహీపతిః । హత్వైనం వసుధాపీఠే జయీ రాజ్యం కరిష్యతి
నీ వల్ల, సమయం వచ్చినప్పుడు ఈ బాలుడు కూడా విముక్తి పొందుతాడు. ఇతని శత్రువు సింధు అనే రాజు. అతడిని భూమిపై సింహాసనంలో చంపి, విజయం సాధించి రాజ్యాన్ని పాలిస్తాడు.
చేలుస్ తిమిరసంఘాతా బలానీవాలిరూపిణః । అసృజీవ శవాన్య్ ఆసన్ సన్ధ్యాయాం తారకా దివి
చీకటి మేఘాలు బలివంటి సైన్యాల్లా కదిలాయి. ప్రాణం లేని శవాలు పడిపోయాయి. సంధ్యాకాలంలో ఆకాశంలో నక్షత్రాలు మెరిశాయి.
శనైర్ వికటతాం జగ్మూ రణాకాశాద్రిభూమయః । భువనం కజ్జలామ్భోధేర్ ఇవోత్క్షిప్తమ్ అరాజత
క్రమంగా యుద్ధభూమిలోని కొండలు భయంకరంగా మారాయి. అంతటి లోకం నల్ల మసికి సముద్రం నుంచి పైకి లేపినట్టుగా మెరిసిపోయింది.
పేతుః కనకనిష్ష్యన్దసున్దరా రవిరశ్మయః । శైలేషు వరవీరేషు రణరక్తచ్ఛటా ఇవ
సూర్యుని కిరణాలు బంగారు ప్రవాహాల్లా అందంగా కొండల మీద, మహా వీరుల మీద పడుతూ, యుద్ధంలో రక్తపు వెలుగు పోలే కనిపించాయి.
అదృశ్యత తతో వ్యోమ తథా రణమహీతలమ్ । బాహుభిర్ భ్రాన్తభుజగం ప్రభాభిః కీర్ణకాఞ్చనమ్
ఆ తర్వాత ఆకాశం, యుద్ధభూమి రెండూ, చేతులు పాము లా తిరుగుతూ, వెలుగు బంగారం లా చెలరేగి అలంకరించబడ్డట్టు కనిపించాయి.
కుణ్డలైః కీర్ణరత్నౌఘం శిరోభిర్ వృద్ధపఙ్కజమ్ । ఆయుధైః ఖగనీరన్ధ్రం శరైశ్ శరభనిర్భరమ్
కుండలాలతో రత్నాలు చెల్లాచెదురయ్యాయి; తలలతో యుద్ధభూమి పాత పద్మాలతో నిండిన చెరువులా కనిపించింది; ఆయుధాలతో ఆకాశం చీలిపోయింది; బాణాలతో అది మృగాల గుంపులా నిండిపోయింది.
రక్తాభాస్థిరసన్ధ్యాఢ్యం ససిద్ధపురుషం శవైః । హారైస్ ససర్పనిర్మోకం పటైర్ ఏవాంశుసఙ్కులమ్
ఎర్రటి వెలుతురుతో, సంధ్యా సమయపు మబ్బులతో నిండిన ఆ ప్రదేశం, సిద్ధులు, మృతదేహాలు కలిసినట్టుంది. అక్కడ హారాలు అలంకరించబడి, పాముల త్యజించిన చర్మాలు చెల్లాచెదురుగా పడి, వస్త్రాలు కాంతులతో ముడిపడి ఉన్నాయి.
లసల్లతాపతాకాభిర్ ఊరుభిః కృతతోరణమ్ । హస్తపాదైః పల్లవితం శరైశ్ శరవనోపమమ్
అక్కడ తామరలతల వలె ఊగే పతాకాలు, తొడలతో తలుపులు వేసినట్టు కనిపించాయి. చేతులు, కాళ్లు అక్కడక్కడ పడిపోయి, బాణాల పొదను తలపించాయి.
శస్త్రాంశుశాద్వలశ్యామం శస్త్రతార్ణైస్ ససైకతమ్ । కీర్ణమ్ ఆయుధమాలాభిర్ ఉన్మత్తమ్ ఇవ భైరవమ్
ఆ ప్రదేశం ఆయుధాల మెరుపులతో పచ్చిక పొలాన్ని పోలి, ఇసుకతో, ఆయుధాల ముక్కలతో కలిసిపోయింది. ఆయుధాల హారాలు చెల్లాచెదురుగా పడి, అది పిచ్చిగా, భయంకరంగా కనిపించింది.
ఫుల్లాశోకవనాకారం శస్త్రసంఘట్టవహ్నిభిః । ఉద్ఘుఙ్ఘుమం మహాశబ్దైర్ విద్రవత్సిద్ధనాయకమ్
పుష్పించిన అశోకవనాన్ని పోలిన ఆ ప్రదేశం, ఆయుధాల ఢంకారాలతో అగ్నులు ఎగిసిపడుతున్నాయి. పెద్ద శబ్దాలతో మారుమోగి, సిద్ధుల నాయకుడే భయపడి పారిపోతున్నాడు.
సౌవర్ణరచితాకారం బాలార్కకచితాయుధైః । ప్రాసాసిచక్రశక్త్యృష్టిముద్గరారణితాన్తరమ్
బంగారు చేతిపనితో తయారైనట్టుగా, చిన్న సూర్యుడిలా మెరిసే ఆయుధాలతో అలంకరించబడినది; అక్కడ కత్తులు, చక్రాలు, భుజాలు, గదలు, కర్రలు, యుద్ధ ధ్వని ప్రతిధ్వనిస్తూ కనిపించాయి.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే సేనాస్ సర్వాస్ సఙ్క్షయమ్ ఆయయుః । ఆసీద్ రణాఙ్గనం శూన్యమ్ ఇవాల్పోభయసైనికమ్
అంతలోనే అన్ని సేనలు నాశనం అయ్యాయి; యుద్ధ భూమి ఖాళీగా, రెండు వైపులా కొంతమంది మాత్రమే మిగిలారు.
ఛిన్నభిన్నమృతధ్వస్తయాతవిద్రుతమానవమ్ । పతచ్ఛవమహారాశిపఙ్కస్రవదసృక్సరిత్
చిన్నిపోవడం, విరిగిపోవడం, చనిపోవడం, నాశనం అవడం, పారిపోవడం అన్నీ అక్కడ కనిపించాయి; పడిపోయిన శవాల గుట్టలు, రక్తపు నదుల్లా మట్టి ప్రవహిస్తూ ఉంది.
వహద్రక్తనదీరంహఃప్రోహ్యమానశవోత్కరమ్ । భుసుణ్డీశక్తికున్తాసిస్థూలపాషాణసఙ్కులమ్
రక్తపు నదిని మోస్తూ, శవాల గుట్టలు ప్రవహించిపోతున్నాయి; అక్కడ బాణాలు, శక్తులు, కత్తులు, పెద్ద రాళ్లతో నిండిపోయింది.
శూరశస్త్రాహతిచ్ఛిన్నకబన్ధపతనాన్వితమ్ । తాలతాణ్డవివేతాలకులారబ్ధకలారవమ్
వీరుల ఆయుధాల దెబ్బలకు తలలు కోసిన శరీరాలు అక్కడక్కడా పడివుండగా, వెతాళ గుంపుల అరుపులతో ఆ యుద్ధభూమి తాళపత్రాల తాళం వేసినట్టు గందరగోళంగా మారింది.
శూన్యే రణాఙ్గనే దీప్తౌ పద్మసిన్ధురథౌ చలౌ । అదృశ్యేతాం నభశ్చిహ్నౌ చన్ద్రసూర్యౌ దివీవ తౌ
ఖాళీగా, మంటలతో మండుతున్న యుద్ధరంగంలో, ఇద్దరూ తమ ఎర్రటి రథాలపై ఆకాశంలో చంద్రుడు, సూర్యుడు మెరిసేలా ప్రకాశిస్తూ సంచరిస్తూ కనిపించారు.