గర్భవాసమ్ ఇవాపన్నం తేనాసీత్ తన్మహాపురమ్ । మూర్ఖత్వం యౌవనేనేవ ఘనతామ్ ఆయయౌ తమః
ఆ మహానగరం గర్భంలో ఉన్నట్లుగా మూసుకుపోయింది. అంధకారం, యువకుడిలో మూర్ఖత్వం పెరిగినట్టు, మరింత ముదురుతూ వ్యాపించింది.
ప్రయయుః క్వాపి దీపౌఘా దివసేనేవ తారకాః । ఆయయుర్ బలమ్ ఆలోలా నైశభూతపరమ్పరాః
ఎక్కడో దీపాల సమూహాలు, పగటిపూట నక్షత్రాలు కనబడకపోవడంలా, కనుమరుగయ్యాయి. అప్పుడు రాత్రి జీవుల గుంపులు చలించిపడి, తమ శక్తిని కూడగట్టుకున్నాయి.
దదృశుస్ తన్మహాయుద్ధం ద్వే లీలే సా కుమారికా । ప్రస్ఫురద్ధృదయేనైతా దేవీదత్తమహాదృశా
ఆ ఇద్దరు యువతులు ఆ మహా యుద్ధాన్ని చూశారు. వారి హృదయాలు ఉలిక్కిపడుతూ, దేవత ప్రసాదించిన విశాలమైన దృష్టితో అన్నింటినీ స్పష్టంగా గమనించగలిగారు.
ప్రశేముర్ అథ గేహేషు ప్రోద్యత్కటకటారవాః । ఏకార్ణవపయఃపూరైర్ వాడవా ఇవ వహ్నయః
తర్వాత ఇళ్ళలో ఆయుధాల మోగుడు శబ్దాలు వినిపించాయి. అవి ఒకే సముద్రంలో నీరు ఉప్పొంగినప్పుడు అగ్నిలా గట్టిగా ప్రతిధ్వనించాయి.
శరైస్ సేనాం సమాకర్షన్ రాజా పరబలాన్తరమ్ । వివేశ పక్షప్రోడ్డీనో మేరుర్ ఏకమ్ ఇవార్ణవమ్
రాజు తన బాణాలతో శత్రు సేనను ఆకర్షిస్తూ, రెక్కలతో ముందుకు దూసుకెళ్లాడు. మేరు పర్వతం ఒక్క సముద్రంలో ప్రవేశించినట్టు, అతడు ప్రత్యర్థి సేనలోకి ప్రవేశించాడు.
అథోదభూద్ గుణధ్వానశ్ చటచ్చటద్ ఇతి స్ఫుటమ్ । రచితాత్మమయామ్భోదాస్ తేరుశ్ శరపరమ్పరాః
ఆ సమయంలో గుణాల ఘనమైన ధ్వని స్పష్టంగా వినిపించింది. ఆత్మస్వరూపమైన మేఘాలతో తయారైన బాణాల వరుసలు ఓడలా ఏర్పడుతూ చటచట మోగాయి.
యయుర్ అమ్బరమ్ ఆశ్రిత్య నానాహేతివిహఙ్గమాః । ప్రసస్రుర్ అలమ్ ఆశాసు మిహికాశ్ శస్త్రదీప్తయః
వివిధ ఆయుధాలు పక్షుల్లా ఆకాశంలోకి ఎగిరాయి; అన్ని దిశల్లో మబ్బులు ఆయుధాల కాంతితో మెరిసిపోయాయి.
బభ్రముశ్ శస్త్రసఙ్ఘట్టజ్వలనా ఉల్ముకాగ్నివత్ । జగర్జుశ్ శరధారౌఘాన్ వర్షన్తో వీరవారిదాః
అయుధాలు ఒకదానితో ఒకటి ఢీకొని అగ్నికణాల్లా మెరుస్తూ చుట్టూ తిరిగాయి; వీరుల మేఘాలు గర్జిస్తూ బాణాల వర్షాన్ని కురిపించాయి.
విలేగుః కఙ్కవత్క్రూరా వీరాఙ్గేషు చ హేతయః । పేతుః పటపటారావం హేతినిష్పిష్టయో ఽమ్బరే
క్రూరమైన ఆయుధాలు గద్దలవంటి వేగంతో వీరుల దేహాలపై పడిపోయాయి; కొన్ని ఆకాశంలోనే ఇతర ఆయుధాల దెబ్బకు పగిలిపడి గట్టిగా శబ్దం చేస్తూ కిందపడ్డాయి.
జగ్ముశ్ శమం తమాంస్య్ ఆశు శస్త్రజ్వలనదీపకైః । బభూవుర్ అఖిలాస్ సేనా నవనారాచరోమశాః
ఆయుధాల కాంతితో చుట్టూ ఉన్న చీకటి వెంటనే తొలగిపోయింది; మొత్తం సైన్యం కొత్త యువతుల వెంట్రుకల్లా మెత్తగా కప్పబడినట్టు కనిపించింది.
ఉత్తస్థుర్ నృత్తయాత్రాయాం కబన్ధనటపఙ్క్తయః । జగుర్ ఉచ్చై రణద్రోహం పిశాచ్యో రణదారికాః
తలలేని శరీరాలు నాట్యయాత్రలో పైకి లేచాయి; రణభూమిలో ద్రోహాన్ని గురించి పిశాచికలు గట్టిగా పాడారు.
ఉదగుర్ మత్తసఙ్ఘట్టత్క్రేఙ్కారా దన్తినాం బలే । ఊహుః క్షేపణపాషాణమత్తనద్యో నభస్తలే
మత్తులో ఉన్న ఏనుగుల సైన్యం ఒకదానికొకటి ఢీకొంటూ గర్జించాయి; మత్తులో ఉన్న నదులు విసిరిన రాళ్లను ఆకాశంలోకి ఎత్తుకుపోయాయి.
పేతుశ్ చ రథసఙ్ఘాతాస్ సంశుష్కవనపర్ణవత్ । నిర్యయుర్ లోహితా నద్యో రణాద్రేర్ మృతివర్షిణః
రథాల గుంపులు ఎండిపోయిన అడవి ఆకుల్లా కింద పడిపోయాయి; రణగిరి మీద నుంచి మృతులను వర్షిస్తూ ఎర్ర నదులు బయటికొచ్చాయి.
ప్రశేముః పాంసవో రక్తైస్ తమాంస్య్ ఆయుధవహ్నిభిః । యుద్ధైకధ్యానతశ్ శబ్దా భయాని మృతినిశ్చయైః
రక్తంతో కలిసిన దుమ్ము ఆయుధాల అగ్నితో చల్లబడింది; యుద్ధానికి మాత్రమే లగ్నమైన శబ్దాలు, మరణం తప్పదన్న భయాన్ని కలిగించాయి.
అభవత్ కేవలం యుద్ధం సశబ్దమ్ అసమం భ్రమమ్ । అనాకులామ్బువాహాభఖడ్గవీచిసఝాఙ్కృతమ్
అక్కడ గర్జనలతో, కలకలలతో, కలవరంతో కూడిన ఘోరమైన యుద్ధం మాత్రమే ఉద్భవించింది. ఖడ్గాల తుఫానులు అలలు లా ఎగిసిపడుతున్నా, పైగా మేఘాలు మాత్రం ఏ మాత్రం తడబాటు లేకుండా నిలకడగా ఉన్నాయి.
షవషవరవసంవహచ్ఛరౌఘం కటకటరవసంపతద్భుసుణ్డి । ఝణఝణరవసంమిలన్మహాస్త్రం నిశి నవరణమ్ ఆస సుప్తవత్ తత్
సైన్యాల ఝంఝాటం శవపేటికలు లాగ గర్జిస్తోంది. బాణాల వర్షం గట్టిగ చప్పుళ్లతో కురుస్తోంది. మహాశస్త్రాల ముడిపడి మోగుతున్న శబ్దాలు వినిపిస్తున్నా, ఆ రాత్రి అంతా నిద్రలో ఉన్నట్టు ముసుగుపడింది.
ఏతస్మిన్ వర్తమానే తు ఘోరే సమరసమ్భ్రమే । లీలాద్వయమ్ ఉవాచేదం జ్ఞప్తిం భగవతీం పురః
ఈ భయంకరమైన యుద్ధ కలవరిలో, ఆ జ్ఞానదేవి తన ఎదుట నిలబడి ఉన్న తన రూపాన్ని సరదాగా ఇలా అడిగింది.
దేవి కస్మాద్ అకస్మాన్ నో భర్తా జయతి నో రణే । వద త్వయ్య్ అపి తుష్టాయామ్ అస్మిన్ విద్రుతవారణే
దేవీ! ఈ యుద్ధంలో మన భర్త గెలవకపోయినా, ఓడిపోకపోయినా, ఎందుకు ఇలా జరుగుతోంది? నీవు సంతోషంగా ఉన్నా, ఏనుగులు పారిపోతున్న ఈ యుద్ధంలో కారణం ఏమిటో చెప్పు.
చిరమ్ ఆరాధితానేన విదూరథనృపారిణా । అహం ప్రతిజయార్థేన న విదూరథభూభుజా
ఈ రాజు విదూరథుడు ఎంతో కాలంగా నన్ను భక్తిగా సేవించాడు. కానీ అతడు యుద్ధ విజయం కోసం నన్ను పూజించలేదు.
తేనాసావ్ ఏవ జయతి జీయతే న విదూరథః । జ్ఞప్తిర్ అన్తర్గతా సంవిద్ ఏషాసౌ యద్ యథా యదా
అందువల్ల విజయం అతనికే వస్తుంది; విదూరథుడికి కాదు. అంతర్గతంగా ఉండే ఈ జ్ఞానం, ఈ చైతన్యం ఎప్పుడు ఎలా ఉంటుందో, అన్ని విషయాలను అదే నిర్ణయిస్తుంది.
చోదయత్య్ ఆశు తత్ తస్య తదా సమ్పాదయామ్య్ అహమ్ । యో యథా చోదయతి మాం తస్య తిష్ఠామి తత్ఫలా
ఎవరైనా నన్ను ఏ విధంగా కోరుకుంటే, నేను వెంటనే ఆ పని పూర్తిచేస్తాను. ఎవరు నన్ను ఎలా పిలిచినా, వారికి అలాగే ఫలితాన్ని ఇస్తాను.
న స్వభావోద్యతం ధత్తే వహ్నేర్ ఔష్ణ్యమ్ ఇవైష మే । జయస్ స్యాన్ మమ సంగ్రామ ఇత్య్ అనేనాస్మి పూజితా
నాకు స్వతహాగా ఏదీ చేయాలనే ఉద్దేశ్యం ఉండదు; అగ్ని స్వయంగా వేడి కలిగి ఉండనట్లే. యుద్ధంలో నాకు విజయం కలగాలని అతడు భావించి నన్ను పూజించాడు.
ప్రతిమారూపిణీ తేన ఫలమ్ ఆప్నోత్య్ అసౌ తథా । విదూరథేనైతమ్ అర్థం అసఞ్చిన్త్యాస్మి బోధితా
ఒక రూపాన్ని ధరించి, అతడు ఆ ఫలితాన్ని పొందాడు. ఇదంతా ఆలోచించకుండా, విదూరథుడికి నేను ఈ విషయం వివరించాను.
అనేన చైవ ముక్తస్ స్యామ్ అహమ్ ఇత్య్ అస్మి భావితా । తస్మాద్ విదూరథో దేహం తం ప్రాప్య సహ భార్యయా
ఈ విధంగా నేను విముక్తి పొందుతానని నిశ్చయించుకున్నాను. అందుకే, విదూరథుడు తన భార్యతో కలిసి ఆ శరీరాన్ని పొందాడు.
త్వయానయా చ కాలేన బాలే ముక్తో భవిష్యతి । ఏతదీయస్ త్వ్ అయం శత్రుస్ సిన్ధునామ మహీపతిః । హత్వైనం వసుధాపీఠే జయీ రాజ్యం కరిష్యతి
నీ వల్ల, సమయం వచ్చినప్పుడు ఈ బాలుడు కూడా విముక్తి పొందుతాడు. ఇతని శత్రువు సింధు అనే రాజు. అతడిని భూమిపై సింహాసనంలో చంపి, విజయం సాధించి రాజ్యాన్ని పాలిస్తాడు.
చేలుస్ తిమిరసంఘాతా బలానీవాలిరూపిణః । అసృజీవ శవాన్య్ ఆసన్ సన్ధ్యాయాం తారకా దివి
చీకటి మేఘాలు బలివంటి సైన్యాల్లా కదిలాయి. ప్రాణం లేని శవాలు పడిపోయాయి. సంధ్యాకాలంలో ఆకాశంలో నక్షత్రాలు మెరిశాయి.
శనైర్ వికటతాం జగ్మూ రణాకాశాద్రిభూమయః । భువనం కజ్జలామ్భోధేర్ ఇవోత్క్షిప్తమ్ అరాజత
క్రమంగా యుద్ధభూమిలోని కొండలు భయంకరంగా మారాయి. అంతటి లోకం నల్ల మసికి సముద్రం నుంచి పైకి లేపినట్టుగా మెరిసిపోయింది.
పేతుః కనకనిష్ష్యన్దసున్దరా రవిరశ్మయః । శైలేషు వరవీరేషు రణరక్తచ్ఛటా ఇవ
సూర్యుని కిరణాలు బంగారు ప్రవాహాల్లా అందంగా కొండల మీద, మహా వీరుల మీద పడుతూ, యుద్ధంలో రక్తపు వెలుగు పోలే కనిపించాయి.
అదృశ్యత తతో వ్యోమ తథా రణమహీతలమ్ । బాహుభిర్ భ్రాన్తభుజగం ప్రభాభిః కీర్ణకాఞ్చనమ్
ఆ తర్వాత ఆకాశం, యుద్ధభూమి రెండూ, చేతులు పాము లా తిరుగుతూ, వెలుగు బంగారం లా చెలరేగి అలంకరించబడ్డట్టు కనిపించాయి.
కుణ్డలైః కీర్ణరత్నౌఘం శిరోభిర్ వృద్ధపఙ్కజమ్ । ఆయుధైః ఖగనీరన్ధ్రం శరైశ్ శరభనిర్భరమ్
కుండలాలతో రత్నాలు చెల్లాచెదురయ్యాయి; తలలతో యుద్ధభూమి పాత పద్మాలతో నిండిన చెరువులా కనిపించింది; ఆయుధాలతో ఆకాశం చీలిపోయింది; బాణాలతో అది మృగాల గుంపులా నిండిపోయింది.