చన్ద్రభిత్తిపరిస్రోతఃప్రపతత్కాఞ్చనాఙ్కురమ్ । ముక్తాఝణఝణత్కారచారువిద్రుమకూవరమ్
చంద్రకాంతి తడిచిన గోడల వెంట ప్రవహించే నీటిలో నుంచి బంగారు మొగ్గలు జారిపడుతూ, ముత్యాల మణులు మోగుతుండగా, అందమైన పవళపు కొమ్మలు అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
సుగ్రీవైర్ లక్షణోపేతైః ప్రశస్తైర్ ధవలైః కృశైః । జవోన్నయనవేగేన ప్రస్రవద్భిః ఖురాన్ ఇవ
శుభలక్షణాలతో, తెల్లగా, సన్నగా, మంచి గుణాలున్న, వేగంగా పరుగెత్తే అశ్వాలు, వాటి వేగంతో కాళ్లు నేలపై తాకుతూ నీరు పారుతున్నట్టు కనిపించాయి.
వాయూన్ అపీవ సహజాన్ అసహద్భిర్ గతిక్రమైః । ప్రోజ్ఝద్భిర్ ఇవ పశ్చార్ధమ్ ఆపిబద్భిర్ ఇవామ్బరమ్
వాయువుకూడా తట్టుకోలేని సహజమైన పరుగుతో, వెనుక భాగాన్ని వదిలేస్తున్నట్టు, ఆకాశాన్ని తాగుతున్నట్టు ఉన్న అశ్వాలు అక్కడ ఉన్నాయి.
యోజితైర్ ఇవ సంపూర్ణైశ్ చన్ద్రైశ్ చామరదీప్తిభిః । అశ్వైర్ అష్టభిర్ ఆబద్ధమ్ ఆశాపూరకహేషితైః
పూర్ణ చంద్రులతో, చామరాల వెలుగుతో మెరిసే ఎనిమిది అశ్వాలు, వాటి హీనాదం దిక్కులను నింపుతున్నట్టు, ఒకరికి ఒకరు కలిపి జతచేయబడ్డట్టు కనిపించాయి.
అథోదభూత్ తదోద్దామనాగాభ్రరవనిర్భరః । శైలభిత్తిప్రతిధ్వానదారుణో దున్దుభిధ్వనిః
అప్పుడు ఆకాశంలో మేఘాలు గర్జించినట్టు, కొండగోడలపై ప్రతిధ్వనిస్తూ, భయంకరంగా ఒక డప్పు శబ్దం మ్రోగింది.
మత్తసైనికనిర్ముక్తైర్ వ్యాప్తైః కలకలారవైః । కిఙ్కిణీజాలనిధ్వానైర్ హేతిసఙ్ఘట్టటాఙ్కృతైః
మత్తులో ఉన్న సైనికుల అరుపులతో, గంటల మోగుడులతో, ఆయుధాలు ఢీకొనడంవల్ల వచ్చే శబ్దాలతో ఆ ప్రాంతం నిండిపోయింది.
ధనుశ్చటచటాశబ్దైశ్ శరశీత్కారగాయనైః । పరస్పరాంసనిష్పిష్టకవచౌఘఝణజ్ఝణైః
విల్లుల చటచట శబ్దాలతో, బాణాల ఊపిరితిత్తుల పాటలతో, ఒకరినొకరు ఢీకొన్న కవచాల మ్రోగుడు శబ్దాలతో ఆకాశం మారుమోగింది.
జ్వలదగ్నిటణత్కారైర్ ఆర్తిమత్క్రన్దనారవైః । పరస్పరం భటాహ్వానైర్ బన్దీవిక్షుబ్ధరోదనైః
దహనమవుతున్న అగ్ని చిటపట శబ్దాలతో, బాధపడుతున్నవారి అరుపులతో, యోధుల పరస్పర పిలుపులతో, గాయకులు కలవరపడి ఏడుస్తూ ఉన్నారు.
శిలాఘనీకృతాశేషబ్రహ్మాణ్డకుహరో ధ్వనిః । హస్తగ్రాహ్యో భవద్భీమో దశాశాకుఞ్జపూరకః
ఒక భయంకరమైన, చేతితో అందుకోగలిగిన శబ్దం, అఖండ విశ్వపు లోపలి ఖాళీని నిండ్చింది. ఆ శబ్దం, పది దిశలన్నింటినీ వ్యాపించి, బండరాయిలా గట్టిగా మారింది.
అథోదపతద్ ఆదిత్యపథపీవరరోధకమ్ । రజోనిభేన భూపీఠమ్ అమ్బరోడ్డయనోన్ముఖమ్
ఆ తర్వాత, సూర్యుని మార్గాన్ని ఆపేసేలా ఒక పెద్ద మబ్బు పైకి లేచింది. దాని ధూళి-చీకటి భూమి మీద నుంచి ఆకాశం వైపు పైకెత్తినట్లయింది.
గర్భవాసమ్ ఇవాపన్నం తేనాసీత్ తన్మహాపురమ్ । మూర్ఖత్వం యౌవనేనేవ ఘనతామ్ ఆయయౌ తమః
ఆ మహానగరం గర్భంలో ఉన్నట్లుగా మూసుకుపోయింది. అంధకారం, యువకుడిలో మూర్ఖత్వం పెరిగినట్టు, మరింత ముదురుతూ వ్యాపించింది.
ప్రయయుః క్వాపి దీపౌఘా దివసేనేవ తారకాః । ఆయయుర్ బలమ్ ఆలోలా నైశభూతపరమ్పరాః
ఎక్కడో దీపాల సమూహాలు, పగటిపూట నక్షత్రాలు కనబడకపోవడంలా, కనుమరుగయ్యాయి. అప్పుడు రాత్రి జీవుల గుంపులు చలించిపడి, తమ శక్తిని కూడగట్టుకున్నాయి.
దదృశుస్ తన్మహాయుద్ధం ద్వే లీలే సా కుమారికా । ప్రస్ఫురద్ధృదయేనైతా దేవీదత్తమహాదృశా
ఆ ఇద్దరు యువతులు ఆ మహా యుద్ధాన్ని చూశారు. వారి హృదయాలు ఉలిక్కిపడుతూ, దేవత ప్రసాదించిన విశాలమైన దృష్టితో అన్నింటినీ స్పష్టంగా గమనించగలిగారు.
ప్రశేముర్ అథ గేహేషు ప్రోద్యత్కటకటారవాః । ఏకార్ణవపయఃపూరైర్ వాడవా ఇవ వహ్నయః
తర్వాత ఇళ్ళలో ఆయుధాల మోగుడు శబ్దాలు వినిపించాయి. అవి ఒకే సముద్రంలో నీరు ఉప్పొంగినప్పుడు అగ్నిలా గట్టిగా ప్రతిధ్వనించాయి.
శరైస్ సేనాం సమాకర్షన్ రాజా పరబలాన్తరమ్ । వివేశ పక్షప్రోడ్డీనో మేరుర్ ఏకమ్ ఇవార్ణవమ్
రాజు తన బాణాలతో శత్రు సేనను ఆకర్షిస్తూ, రెక్కలతో ముందుకు దూసుకెళ్లాడు. మేరు పర్వతం ఒక్క సముద్రంలో ప్రవేశించినట్టు, అతడు ప్రత్యర్థి సేనలోకి ప్రవేశించాడు.
అథోదభూద్ గుణధ్వానశ్ చటచ్చటద్ ఇతి స్ఫుటమ్ । రచితాత్మమయామ్భోదాస్ తేరుశ్ శరపరమ్పరాః
ఆ సమయంలో గుణాల ఘనమైన ధ్వని స్పష్టంగా వినిపించింది. ఆత్మస్వరూపమైన మేఘాలతో తయారైన బాణాల వరుసలు ఓడలా ఏర్పడుతూ చటచట మోగాయి.
యయుర్ అమ్బరమ్ ఆశ్రిత్య నానాహేతివిహఙ్గమాః । ప్రసస్రుర్ అలమ్ ఆశాసు మిహికాశ్ శస్త్రదీప్తయః
వివిధ ఆయుధాలు పక్షుల్లా ఆకాశంలోకి ఎగిరాయి; అన్ని దిశల్లో మబ్బులు ఆయుధాల కాంతితో మెరిసిపోయాయి.
బభ్రముశ్ శస్త్రసఙ్ఘట్టజ్వలనా ఉల్ముకాగ్నివత్ । జగర్జుశ్ శరధారౌఘాన్ వర్షన్తో వీరవారిదాః
అయుధాలు ఒకదానితో ఒకటి ఢీకొని అగ్నికణాల్లా మెరుస్తూ చుట్టూ తిరిగాయి; వీరుల మేఘాలు గర్జిస్తూ బాణాల వర్షాన్ని కురిపించాయి.
విలేగుః కఙ్కవత్క్రూరా వీరాఙ్గేషు చ హేతయః । పేతుః పటపటారావం హేతినిష్పిష్టయో ఽమ్బరే
క్రూరమైన ఆయుధాలు గద్దలవంటి వేగంతో వీరుల దేహాలపై పడిపోయాయి; కొన్ని ఆకాశంలోనే ఇతర ఆయుధాల దెబ్బకు పగిలిపడి గట్టిగా శబ్దం చేస్తూ కిందపడ్డాయి.
జగ్ముశ్ శమం తమాంస్య్ ఆశు శస్త్రజ్వలనదీపకైః । బభూవుర్ అఖిలాస్ సేనా నవనారాచరోమశాః
ఆయుధాల కాంతితో చుట్టూ ఉన్న చీకటి వెంటనే తొలగిపోయింది; మొత్తం సైన్యం కొత్త యువతుల వెంట్రుకల్లా మెత్తగా కప్పబడినట్టు కనిపించింది.
ఉత్తస్థుర్ నృత్తయాత్రాయాం కబన్ధనటపఙ్క్తయః । జగుర్ ఉచ్చై రణద్రోహం పిశాచ్యో రణదారికాః
తలలేని శరీరాలు నాట్యయాత్రలో పైకి లేచాయి; రణభూమిలో ద్రోహాన్ని గురించి పిశాచికలు గట్టిగా పాడారు.
ఉదగుర్ మత్తసఙ్ఘట్టత్క్రేఙ్కారా దన్తినాం బలే । ఊహుః క్షేపణపాషాణమత్తనద్యో నభస్తలే
మత్తులో ఉన్న ఏనుగుల సైన్యం ఒకదానికొకటి ఢీకొంటూ గర్జించాయి; మత్తులో ఉన్న నదులు విసిరిన రాళ్లను ఆకాశంలోకి ఎత్తుకుపోయాయి.
పేతుశ్ చ రథసఙ్ఘాతాస్ సంశుష్కవనపర్ణవత్ । నిర్యయుర్ లోహితా నద్యో రణాద్రేర్ మృతివర్షిణః
రథాల గుంపులు ఎండిపోయిన అడవి ఆకుల్లా కింద పడిపోయాయి; రణగిరి మీద నుంచి మృతులను వర్షిస్తూ ఎర్ర నదులు బయటికొచ్చాయి.
ప్రశేముః పాంసవో రక్తైస్ తమాంస్య్ ఆయుధవహ్నిభిః । యుద్ధైకధ్యానతశ్ శబ్దా భయాని మృతినిశ్చయైః
రక్తంతో కలిసిన దుమ్ము ఆయుధాల అగ్నితో చల్లబడింది; యుద్ధానికి మాత్రమే లగ్నమైన శబ్దాలు, మరణం తప్పదన్న భయాన్ని కలిగించాయి.
అభవత్ కేవలం యుద్ధం సశబ్దమ్ అసమం భ్రమమ్ । అనాకులామ్బువాహాభఖడ్గవీచిసఝాఙ్కృతమ్
అక్కడ గర్జనలతో, కలకలలతో, కలవరంతో కూడిన ఘోరమైన యుద్ధం మాత్రమే ఉద్భవించింది. ఖడ్గాల తుఫానులు అలలు లా ఎగిసిపడుతున్నా, పైగా మేఘాలు మాత్రం ఏ మాత్రం తడబాటు లేకుండా నిలకడగా ఉన్నాయి.
షవషవరవసంవహచ్ఛరౌఘం కటకటరవసంపతద్భుసుణ్డి । ఝణఝణరవసంమిలన్మహాస్త్రం నిశి నవరణమ్ ఆస సుప్తవత్ తత్
సైన్యాల ఝంఝాటం శవపేటికలు లాగ గర్జిస్తోంది. బాణాల వర్షం గట్టిగ చప్పుళ్లతో కురుస్తోంది. మహాశస్త్రాల ముడిపడి మోగుతున్న శబ్దాలు వినిపిస్తున్నా, ఆ రాత్రి అంతా నిద్రలో ఉన్నట్టు ముసుగుపడింది.
ఏతస్మిన్ వర్తమానే తు ఘోరే సమరసమ్భ్రమే । లీలాద్వయమ్ ఉవాచేదం జ్ఞప్తిం భగవతీం పురః
ఈ భయంకరమైన యుద్ధ కలవరిలో, ఆ జ్ఞానదేవి తన ఎదుట నిలబడి ఉన్న తన రూపాన్ని సరదాగా ఇలా అడిగింది.
దేవి కస్మాద్ అకస్మాన్ నో భర్తా జయతి నో రణే । వద త్వయ్య్ అపి తుష్టాయామ్ అస్మిన్ విద్రుతవారణే
దేవీ! ఈ యుద్ధంలో మన భర్త గెలవకపోయినా, ఓడిపోకపోయినా, ఎందుకు ఇలా జరుగుతోంది? నీవు సంతోషంగా ఉన్నా, ఏనుగులు పారిపోతున్న ఈ యుద్ధంలో కారణం ఏమిటో చెప్పు.
చిరమ్ ఆరాధితానేన విదూరథనృపారిణా । అహం ప్రతిజయార్థేన న విదూరథభూభుజా
ఈ రాజు విదూరథుడు ఎంతో కాలంగా నన్ను భక్తిగా సేవించాడు. కానీ అతడు యుద్ధ విజయం కోసం నన్ను పూజించలేదు.
తేనాసావ్ ఏవ జయతి జీయతే న విదూరథః । జ్ఞప్తిర్ అన్తర్గతా సంవిద్ ఏషాసౌ యద్ యథా యదా
అందువల్ల విజయం అతనికే వస్తుంది; విదూరథుడికి కాదు. అంతర్గతంగా ఉండే ఈ జ్ఞానం, ఈ చైతన్యం ఎప్పుడు ఎలా ఉంటుందో, అన్ని విషయాలను అదే నిర్ణయిస్తుంది.