యథా తరఙ్గా జలధౌ తథేమాస్ సృష్టయః పరే । ఉత్పత్యోత్పత్య లీయన్తే రజాంసీవ మహానిలే
ఎలా సముద్రంలో అలలు పుట్టి కలిసిపోతాయో, అలాగే ఈ సృష్టులు పరబ్రహ్మంలో పుట్టి, మళ్లీ కలిసిపోతుంటాయి. ఇవి పెద్ద గాలిలో దుమ్ము మాయమయ్యేలా అంతే.
తస్మాద్ భ్రాన్తిమయాభాసే మిథ్యాత్వమ్ అహమాత్మకే । మృగతృష్ణాజలరయే కేవాస్థా సర్గభస్మని
కాబట్టి మాయతో కనిపించే ఈ భ్రమలో, 'నేను' అనే భావన కూడా అబద్ధమే. మృగతృష్ణలో నీటిపై, లేక సృష్టి బూడిదపై ఎంత ఆధారం పెట్టగలమో, అంతే ఇది కూడా.
భ్రాన్తయశ్ చ న తత్రాన్యాస్ తాస్ తా ఏవ పరం పదమ్ । ఘనే తమసి యక్షాభా తమ ఏవ న యక్షకాః
అక్కడ వేరే మాయలు లేవు; అవే పరమ స్థితి. మబ్బుగా ఉన్న చీకటిలో యక్షులాంటి ఆకారాలు కనిపించినా, నిజంగా అక్కడ చీకటే తప్ప యక్షులు లేరు.
తస్మాజ్ జన్మ మృతిర్ మోహో వ్యోమాహం త్వమ్ ఇదం తతమ్ । సర్వం తచ్ చ మహాకల్పశాన్తౌ యద్ అవశిష్యతే
కాబట్టి, జననం, మరణం, మాయ, ఆకాశం, నేను, నువ్వు, ఇవన్నీ — మహాకల్పాంతంలో మిగిలేది ఏదైతే ఉందో, అదే అన్నీ.
నాతస్ సత్యమ్ ఇదం దృష్టం న చాసత్యం కదాచన । ద్వయమ్ ఏవైతద్ అథ వా బ్రహ్మ తత్రైవ సమ్భవత్
అందువల్ల, ఇది కనిపించేది నిజమూ కాదు, అసత్యమూ కాదు; రెండూ కలిసినట్టే, లేదా బ్రహ్మమే ఇలా కనిపిస్తోంది.
ఆకాశపరమాణ్వన్తర్ ద్రవ్యాదేర్ అణుకే ఽపి వా । జీవాణుర్ యత్ర తత్రేదం జగద్ వేత్తి నిజం వపుః
ఆకాశపు అత్యంత సూక్ష్మ కణంలోనైనా, పదార్థపు అణువులోనైనా, జీవాత్మ ఈ జగత్తును తన రూపంగా అనుభవిస్తుంది.
అగ్నిర్ ఔష్ణ్యం యథా వేత్తి నిజభావక్రమోదితమ్ । పశ్యతీదం తథైవాత్మా స్వాత్మభూతం విశుద్ధచిత్
ఎలా అగ్ని తన సహజమైన వేడిని తెలుసుకుంటుందో, అలాగే శుద్ధమైన చైతన్యం ఈ లోకాన్ని తన స్వరూపంగా అనుభవిస్తుంది.
యథా సూర్యాతపే గేహే భ్రమన్తి త్రసరేణవః । తథేమే పరమాకాశే బ్రహ్మాణ్డత్రసరేణవః
ఎలా సూర్యకాంతిలో ఇంట్లో ధూళికణాలు తిరుగుతాయో, అలాగే ఈ బ్రహ్మాండాలు పరమాకాశంలో ధూళికణాల్లా విహరిస్తుంటాయి.
యథా వాయౌ స్థితస్ స్పన్ద ఆమోదశ్ శైత్యమ్ అమ్బరే । పిణ్డగ్రహవినిర్ముక్తం తథా విశ్వం స్థితమ్ పరే
ఎలా గాలిలో అలజడి, వాసన, ఆకాశంలో చల్లదనం ఉంటాయో, అలాగే ఈ విశ్వం పరమాత్మలో రూపరహితంగా స్థితమై ఉంటుంది.
భావాభావగ్రహోత్సర్గస్థూలసూక్ష్మచరాచరాః । వివర్జితస్యావయవైర్ భావా బ్రహ్మణ ఈదృశైః
ఉండటం, ఉండకపోవటం, పట్టుకోవటం, వదిలిపెట్టటం, స్థూలం, సూక్ష్మం, జడం, చలనం — ఇవన్నీ అవయవాలు లేని బ్రహ్మకు మాత్రమే చెందుతాయి.
సాకారస్యేవ బోధాయ విజ్ఞేయా భవతాధునా । అనన్యాస్ స్వాత్మనస్ తే స్యుస్ తరోర్ అవయవా ఇవ
ఎలా చెట్టు భాగాలు దాని రూపానికి అవసరమవుతాయో, అలాగే ఈ అన్నీ కూడా నీ స్వరూపానికి వేరుగా లేవని, అవన్నీ నీకే చెందినవిగా తెలుసుకో.
యథాస్థితమ్ ఇదం విశ్వం నిజభావక్రమోదితమ్ । రిక్తం తద్ విశ్వశబ్దార్థైర్ అనన్యద్ బ్రహ్మణి స్థితమ్
ఈ విశ్వం, ఇది ఉన్నట్టుగా, మన స్వభావపు క్రమానుసారం ఉద్భవించింది. ఇది ఖాళీగా ఉంది. 'విశ్వం' అనే పదానికి అర్థాలు అన్నీ బ్రహ్మంలోనే లయమై ఉంటాయి, వేరుగా లేవు.
న తత్ సత్యం న చాసత్యం రజ్జ్వాం సర్పభ్రమోపమమ్ । మిథ్యానుభూతితస్ సత్యమ్ అసత్యం తత్ పరీక్షణాత్
ఇది నిజమూ కాదు, అబద్ధమూ కాదు. అది కట్టెలో పాము కనిపించినట్టు మాయ. మన అనుభవంలో అబద్ధంగా కనిపించినది, పరిశీలిస్తే అది నిజమా, అబద్ధమా అనిపిస్తుంది.
పరమం కారణం విత్త్వాజ్ జీవత్వమ్ ఇవ వేత్త్య్ అలమ్ । అతస్ తద్ ఏవానుభవఞ్ జీవత్వం విన్దతే స్ఫుటమ్
పరమ కారణాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, జీవితం ఎలా ఉందో అలా అర్థం చేసుకుంటాడు. కేవలం దానినే అనుభవిస్తూ, జీవించడాన్ని స్పష్టంగా గ్రహిస్తాడు.
సత్యం భవత్య్ అసత్యం వా ఖే ఽపి భాతమ్ ఇదం జగత్ । రఞ్జయత్య్ ఏవ జీవాణుం స్వోత్థాభిర్ అనుభూతిభిః
ఈ జగత్తు నిజమా, అబద్ధమా అనే విషయం పక్కనపెడితే, ఇది ఖాళీ ఆకాశంలో కనిపిస్తూ, జీవరాశిని తన అనుభవాలతో రంగు మార్చుతుంది.
అనుభూతయ ఏతాస్ తు కాశ్చిత్ పూర్వానుభూతితః । అపూర్వానుభవాః కాశ్చిత్ సమాశ్ చైవాసమాశ్ చ తాః
ఈ అనుభవాల్లో కొన్ని మునుపటి అనుభవాలవల్ల వస్తాయి, మరికొన్ని కొత్తగా కలుగుతాయి. ఇవి కొన్ని సమానంగా ఉంటే, మరికొన్ని అసమానంగా ఉంటాయి.
క్వచిత్ కదాచిత్ తా ఏవ క్వచిద్ ఏవ సమా అపి । కచన్త్య్ అసత్యాస్ సత్యాభా జీవాకాశే ఽనుభూతయః
ఎక్కడో, ఎప్పుడో, అవే అనుభవాలు కొన్ని సమానంగా ఉంటాయి, మరికొన్ని అసమానంగా ఉంటాయి. జీవుని మనస్సులో ఈ అనుభవాలు నిజమైనవిగా లేదా అబద్ధమైనవిగా సంచరిస్తుంటాయి.
తత్కులాస్ తత్సమాచారాస్ తజ్జన్మానస్ తదీహితాః । త ఏవ మన్త్రిణః పౌరాః ప్రతిభానే భవన్తి వః
ఆ కుటుంబాలు, ఆ ఆచారాలు, ఆ జన్మలు, ఆ సంకల్పాలు—అవి అన్నీ మీ బుద్ధిలో మంత్రులు, ప్రజలుగా మారిపోతాయి.
తే చైవాత్మన్య్ అలం సత్యా దేశకాలేహితైస్ సమాః । సర్వగాత్మస్వరూపాయాః ప్రతిభాయా ఇతి స్థితిః
ఆత్మస్వరూపంలో స్థిరంగా ఉన్న వారు, దేశకాలానికి సంబంధించిన పనుల వల్ల ఏ మాత్రం ప్రభావితులు కాకుండా, పూర్తిగా తృప్తిగా ఉంటారు. వారు సర్వవ్యాప్తమైన చైతన్య ప్రకాశంలో నిలిచి ఉంటారు.
యథా రాజాత్మని వ్యోమ్ని ప్రతిభోదేతి సన్మయీ । తథాన్వ్ అగగ్రగోదేతి సత్యైవ ప్రతిభాస్వరే
ఎలా ఆకాశంలో ఉన్న రాజదర్పణంలో స్వచ్ఛమైన రూపం ప్రతిఫలించునో, అలాగే నిజమైన సత్యం కూడా చైతన్య ప్రకాశంలో ప్రతిబింబంలా ఉద్భవిస్తుంది.
త్వచ్ఛీలా త్వత్సమాచారా త్వత్కులా త్వద్వపుష్మయీ । ఇతి లీలేయమ్ ఆభాతి ప్రతిభా ప్రతిబిమ్బజా
నీ అలవాట్లు, నీ ప్రవర్తన, నీ వంశం, నీ రూపం — ఇవన్నీ కలిపి, ఆ చైతన్య ప్రతిబింబం ఆటగా నీవే అన్నట్టు కనిపిస్తుంది.
సర్వగే సంవిదాదర్శే ప్రతిభా ప్రతిబిమ్బతి । యాదృశీ యత్ర సా తత్ర తథోదేతి నిరన్తరా
సర్వవ్యాప్తమైన జ్ఞానమయమైన దర్పణంలో ప్రతిబింబం ఎలా ఉంటే అలా, ఎక్కడైతే అక్కడ, నిరంతరం ప్రతిఫలిస్తుంది.
జీవాకాశస్య యాన్తస్స్థా ప్రతిభా కచతి స్వయమ్ । సా బహిః ఖే చిదాదర్శప్రతిబిమ్బాద్ ఇయం స్థితా
జీవుని అంతరాకాశంలో కదిలే ప్రతిబింబం తానే వెలుగులా మెరిసిపోతుంది. అదే బయట, మనసు అనే అద్దంలో ప్రతిబింబంలా నిలిచి ఉంటుంది.
ఏషా త్వమ్ అమ్బరమ్ అహం భువనం ధరాది రాజేతి సర్వమ్ అజమ్ ఏవ విభాతమాత్రమ్ । చిద్వ్యోమ బిల్వజఠరం విదుర్ అఙ్గ విద్ధి త్వం చేతి శాన్తమ్ అలమ్ ఆస్స్వ యథాస్థితేహ
ఇది నువ్వే, నేను ఆకాశం, ఈ లోకం భూమి మొదలైనవే — అన్నీ జన్మించని వాటిగా మాత్రమే కనిపిస్తున్నాయి. ప్రియమైనవాడా, మనస్సు అనే ఆకాశం బిల్వపండు గర్భంలా ఉందని తెలుసుకో. నీవు ప్రశాంతంగా, యథాస్థితిగా ఇక్కడే ఉండు.
విదూరథస్ తే భర్తైష తనుం త్యక్త్వా రణాఙ్గనే । తద్ ఏవాన్తఃపురం ప్రాప్య తాదృగాత్మా భవిష్యతి
నీ భర్త విదూరథుడు యుద్ధభూమిలో తన శరీరం వదిలి, అదే అంతఃపురాన్ని చేరి, అటువంటి స్వభావాన్ని పొందుతాడు.
ఇత్య్ ఆకర్ణ్య వచో దేవ్యా లీలా సా తత్పురాస్పదా । పునః ప్రహ్వా స్థితోవాచ వచనం విహితాఞ్జలిః
దేవి మాటలు విన్న లీలా, తన రాజప్రాసాదంలో నిలబడి, చేతులు జోడించి నమస్కరించి, మళ్లీ ఇలా మాట్లాడింది.
దేవీ భగవతీ జ్ఞప్తిర్ నిత్యమ్ ఏవ మయార్చితా । స్వప్నేషు దర్శనం దేవి సా దదాతి నిశాసు మే
దేవీ, నేను ఎల్లప్పుడూ ఆ పవిత్రమైన జ్ఞానాన్ని భక్తితో పూజించాను. రాత్రిపూట నా కలల్లో, ఆ దేవత నాకు దర్శనం ఇస్తుంది.
సా యాదృగ్ ఏవ దేవేశి తాదృగ్ ఏవ త్వమ్ అమ్బికే । త్వం మే కృపణకారుణ్యాద్ వరం దేహి వరాననే
దేవతల రాణీ అయిన అమ్మా, ఆ జ్ఞానదేవత ఎలా ఉంటుందో, నువ్వూ అలాగే కనిపిస్తున్నావు. బాధపడుతున్నవారిపై నీకు ఉన్న దయతో, అందమైన ముఖం కలిగినవాడివి, నాకు కావాల్సిన వరం దయచేసి ఇవ్వు.
ఇత్య్ ఉక్తా సా తదా జ్ఞప్తిస్ స్మృత్వా తద్ భక్తిభావనామ్ । ఇదం ప్రసన్నా ప్రోవాచ తాం లీలాం తత్పురాస్పదామ్
అలా అడిగినప్పుడు, ఆ జ్ఞానదేవత, లీలకు ఉన్న భక్తిని గుర్తు చేసుకుని, సంతోషంతో ఆమె ఎదుట నిలబడి ఉన్న లీలతో ఇలా చెప్పింది.
అనన్యయా భావనయా యావజ్జీవమ్ అజీర్ణయా । పరితుష్టాస్మి తే వత్సే గృహాణాభీప్సితం వరమ్
బిడ్డా, నువ్వు జీవితాంతం అచంచలమైన భక్తితో నన్ను ఆరాధించావు. నీపై నేను సంతృప్తిగా ఉన్నాను. నువ్వు కోరుకున్న వరాన్ని తీసుకో.