న దేశకాలదీర్ఘత్వం న వైచిత్ర్యం పదార్థజమ్ । బాహ్యమ్ అస్త్య్ అన్తరం భాతి స్వప్నార్థో ఽత్ర నిదర్శనమ్
దేశం, కాలం ఎంత పొడవైనట్టు కనిపించినా, వస్తువుల వల్ల వేరే వేరే విధాలుగా ఉన్నట్టు అనిపించినా, అవన్నీ బయట ఉన్నవి కావు. మనకు బయటగా కనిపించేది అంతా మనలోనే ఉంది. కలలో వస్తువులు కనిపించడమే దీనికి ఉదాహరణ.
యద్ అన్తస్ స్వప్నసఙ్కల్పపురవత్ కచనం చితేః । తద్ ఏతద్ బాహ్యనామ్నైవ స్వాభ్యాసాత్ సుస్ఫుటం స్థితమ్
మనసులో కలలో ఊహించిన నగరంలా ఏదైనా మన లోపల నిర్మించబడితే, అదే మనకు పదే పదే అలవాటుతో బయట ఉన్నదిగా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
యాదృగ్భావో మృతో భర్తా తవ తస్మింస్ తదా పురే । తాదృగ్భావస్ తమ్ ఏవార్థం తత్రైవ సముపాగతః
ఆ నగరంలో నీ భర్త చనిపోయినప్పుడు అతనికి ఎలాంటి స్థితి ఉందో, అదే స్థితి అక్కడ ఆ వస్తువుకూ వచ్చి చేరింది.
అన్య ఏవ హ్య్ అమీ భృత్యాస్ తేభ్యస్ తత్సదృశా అపి । సద్రూపా ఏవ చైతస్య స్వప్నసఙ్కల్పసైన్యవత్
ఈ పనివాళ్లు, అప్పుడు ఉన్నవాళ్లకంటే వేరే వారు. వారు ఒకేలా కనిపించినా, ఇవాళ్టివారు ఈమె ఊహలో కలిగిన రూపాలే. కలలో సైన్యం కనిపించినట్టు ఇవి కూడా ఊహలో ఏర్పడినవే.
అవిసంవాది సర్వార్థరూపం యద్ అనుభూయతే । తస్య తావద్ వద కథం కీదృశీ వాప్య్ అసత్యతా
ఏది ఎప్పుడూ తప్పకుండా అనుభవానికి వస్తుందో, అన్ని విషయాల రూపంలో కనిపిస్తుందో, అందులో అసత్యం ఎలా ఉండగలదు? లేదా అది ఎలా అసత్యంగా మారుతుంది? చెప్పు.
అథవోత్తరకాలే తు భఙ్గురత్వాన్ న వస్తుసత్ । తద్ ఈదృక్ సర్వమ్ ఏవేదం తత్ర కా నాస్తికాధికా
లేదా, తర్వాతి క్షణంలో అది నశించిపోతే, అది నిజమైన వస్తువు కాదు. అలా అయితే, ఇది అన్నీ అంతే. ఇలాంటి విషయాల్లో అసత్యాన్ని ఎలా చెప్పగలం?
స్వప్నో జాగ్రత్య్ అసద్రూపస్ స్వప్నే జాగ్రద్ అసద్వపుః । మృతిర్ జన్మన్య్ అసద్రూపా మృతౌ జన్మాప్య్ అసన్మయమ్
కలలో ఉన్నది మేలులో అసత్యమే, మేలులో ఉన్నది కలలో అసత్యమే. మరణం జననంలో అసత్యమే, జననం మరణంలో అసత్యమే.
విచారవిశరారుత్వాద్ అనుభూతేశ్ చ సున్దరి । ఏవం న సన్ నాసద్ ఇదం భ్రాన్తిమాత్రం విభాసతే
విచారణలోని సూక్ష్మత వల్ల, అనుభవ స్వభావం వల్ల, ఓ సుందరీ, ఇది ఉన్నదీ కాదు, లేనిదీ కాదు—ఇది కేవలం మాయలా కనిపిస్తోంది.
మహాకల్పాన్తసమ్పత్తావ్ అప్య్ అద్యాన్యయుగే ఽథవా । న కదాచన యన్ నాశి తద్ బ్రహ్మైవాస్తి తజ్ జగత్
ఎంతటి మహాకల్పాంతమొచ్చినా, లేదా ఈ రోజు అయినా, లేక మరొక యుగంలో అయినా, ఎప్పుడూ నశించని దానికే బ్రహ్మం అంటారు. అదే ఈ లోకం.
తస్మిన్ మధ్యే కచన్తీమా భ్రాన్తయస్ సృష్టినామికాః । వ్యోమ్ని కేశోణ్డుకానీవ న కచన్తి తు వస్తుతః
ఆ బ్రహ్మంలో, సృష్టి అనే మాయా భ్రమలు మధ్యలో తేలుతున్నట్టు కనిపిస్తాయి. అవి ఆకాశంలో వెంట్రుకలు లేదా బంతులు తేలినట్టు ఉంటాయి గానీ, నిజంగా ఏమాత్రం కదలవు.
యథా తరఙ్గా జలధౌ తథేమాస్ సృష్టయః పరే । ఉత్పత్యోత్పత్య లీయన్తే రజాంసీవ మహానిలే
ఎలా సముద్రంలో అలలు పుట్టి కలిసిపోతాయో, అలాగే ఈ సృష్టులు పరబ్రహ్మంలో పుట్టి, మళ్లీ కలిసిపోతుంటాయి. ఇవి పెద్ద గాలిలో దుమ్ము మాయమయ్యేలా అంతే.
తస్మాద్ భ్రాన్తిమయాభాసే మిథ్యాత్వమ్ అహమాత్మకే । మృగతృష్ణాజలరయే కేవాస్థా సర్గభస్మని
కాబట్టి మాయతో కనిపించే ఈ భ్రమలో, 'నేను' అనే భావన కూడా అబద్ధమే. మృగతృష్ణలో నీటిపై, లేక సృష్టి బూడిదపై ఎంత ఆధారం పెట్టగలమో, అంతే ఇది కూడా.
భ్రాన్తయశ్ చ న తత్రాన్యాస్ తాస్ తా ఏవ పరం పదమ్ । ఘనే తమసి యక్షాభా తమ ఏవ న యక్షకాః
అక్కడ వేరే మాయలు లేవు; అవే పరమ స్థితి. మబ్బుగా ఉన్న చీకటిలో యక్షులాంటి ఆకారాలు కనిపించినా, నిజంగా అక్కడ చీకటే తప్ప యక్షులు లేరు.
తస్మాజ్ జన్మ మృతిర్ మోహో వ్యోమాహం త్వమ్ ఇదం తతమ్ । సర్వం తచ్ చ మహాకల్పశాన్తౌ యద్ అవశిష్యతే
కాబట్టి, జననం, మరణం, మాయ, ఆకాశం, నేను, నువ్వు, ఇవన్నీ — మహాకల్పాంతంలో మిగిలేది ఏదైతే ఉందో, అదే అన్నీ.
నాతస్ సత్యమ్ ఇదం దృష్టం న చాసత్యం కదాచన । ద్వయమ్ ఏవైతద్ అథ వా బ్రహ్మ తత్రైవ సమ్భవత్
అందువల్ల, ఇది కనిపించేది నిజమూ కాదు, అసత్యమూ కాదు; రెండూ కలిసినట్టే, లేదా బ్రహ్మమే ఇలా కనిపిస్తోంది.
ఆకాశపరమాణ్వన్తర్ ద్రవ్యాదేర్ అణుకే ఽపి వా । జీవాణుర్ యత్ర తత్రేదం జగద్ వేత్తి నిజం వపుః
ఆకాశపు అత్యంత సూక్ష్మ కణంలోనైనా, పదార్థపు అణువులోనైనా, జీవాత్మ ఈ జగత్తును తన రూపంగా అనుభవిస్తుంది.
అగ్నిర్ ఔష్ణ్యం యథా వేత్తి నిజభావక్రమోదితమ్ । పశ్యతీదం తథైవాత్మా స్వాత్మభూతం విశుద్ధచిత్
ఎలా అగ్ని తన సహజమైన వేడిని తెలుసుకుంటుందో, అలాగే శుద్ధమైన చైతన్యం ఈ లోకాన్ని తన స్వరూపంగా అనుభవిస్తుంది.
యథా సూర్యాతపే గేహే భ్రమన్తి త్రసరేణవః । తథేమే పరమాకాశే బ్రహ్మాణ్డత్రసరేణవః
ఎలా సూర్యకాంతిలో ఇంట్లో ధూళికణాలు తిరుగుతాయో, అలాగే ఈ బ్రహ్మాండాలు పరమాకాశంలో ధూళికణాల్లా విహరిస్తుంటాయి.
యథా వాయౌ స్థితస్ స్పన్ద ఆమోదశ్ శైత్యమ్ అమ్బరే । పిణ్డగ్రహవినిర్ముక్తం తథా విశ్వం స్థితమ్ పరే
ఎలా గాలిలో అలజడి, వాసన, ఆకాశంలో చల్లదనం ఉంటాయో, అలాగే ఈ విశ్వం పరమాత్మలో రూపరహితంగా స్థితమై ఉంటుంది.
భావాభావగ్రహోత్సర్గస్థూలసూక్ష్మచరాచరాః । వివర్జితస్యావయవైర్ భావా బ్రహ్మణ ఈదృశైః
ఉండటం, ఉండకపోవటం, పట్టుకోవటం, వదిలిపెట్టటం, స్థూలం, సూక్ష్మం, జడం, చలనం — ఇవన్నీ అవయవాలు లేని బ్రహ్మకు మాత్రమే చెందుతాయి.
సాకారస్యేవ బోధాయ విజ్ఞేయా భవతాధునా । అనన్యాస్ స్వాత్మనస్ తే స్యుస్ తరోర్ అవయవా ఇవ
ఎలా చెట్టు భాగాలు దాని రూపానికి అవసరమవుతాయో, అలాగే ఈ అన్నీ కూడా నీ స్వరూపానికి వేరుగా లేవని, అవన్నీ నీకే చెందినవిగా తెలుసుకో.
యథాస్థితమ్ ఇదం విశ్వం నిజభావక్రమోదితమ్ । రిక్తం తద్ విశ్వశబ్దార్థైర్ అనన్యద్ బ్రహ్మణి స్థితమ్
ఈ విశ్వం, ఇది ఉన్నట్టుగా, మన స్వభావపు క్రమానుసారం ఉద్భవించింది. ఇది ఖాళీగా ఉంది. 'విశ్వం' అనే పదానికి అర్థాలు అన్నీ బ్రహ్మంలోనే లయమై ఉంటాయి, వేరుగా లేవు.
న తత్ సత్యం న చాసత్యం రజ్జ్వాం సర్పభ్రమోపమమ్ । మిథ్యానుభూతితస్ సత్యమ్ అసత్యం తత్ పరీక్షణాత్
ఇది నిజమూ కాదు, అబద్ధమూ కాదు. అది కట్టెలో పాము కనిపించినట్టు మాయ. మన అనుభవంలో అబద్ధంగా కనిపించినది, పరిశీలిస్తే అది నిజమా, అబద్ధమా అనిపిస్తుంది.
పరమం కారణం విత్త్వాజ్ జీవత్వమ్ ఇవ వేత్త్య్ అలమ్ । అతస్ తద్ ఏవానుభవఞ్ జీవత్వం విన్దతే స్ఫుటమ్
పరమ కారణాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, జీవితం ఎలా ఉందో అలా అర్థం చేసుకుంటాడు. కేవలం దానినే అనుభవిస్తూ, జీవించడాన్ని స్పష్టంగా గ్రహిస్తాడు.
సత్యం భవత్య్ అసత్యం వా ఖే ఽపి భాతమ్ ఇదం జగత్ । రఞ్జయత్య్ ఏవ జీవాణుం స్వోత్థాభిర్ అనుభూతిభిః
ఈ జగత్తు నిజమా, అబద్ధమా అనే విషయం పక్కనపెడితే, ఇది ఖాళీ ఆకాశంలో కనిపిస్తూ, జీవరాశిని తన అనుభవాలతో రంగు మార్చుతుంది.
అనుభూతయ ఏతాస్ తు కాశ్చిత్ పూర్వానుభూతితః । అపూర్వానుభవాః కాశ్చిత్ సమాశ్ చైవాసమాశ్ చ తాః
ఈ అనుభవాల్లో కొన్ని మునుపటి అనుభవాలవల్ల వస్తాయి, మరికొన్ని కొత్తగా కలుగుతాయి. ఇవి కొన్ని సమానంగా ఉంటే, మరికొన్ని అసమానంగా ఉంటాయి.
క్వచిత్ కదాచిత్ తా ఏవ క్వచిద్ ఏవ సమా అపి । కచన్త్య్ అసత్యాస్ సత్యాభా జీవాకాశే ఽనుభూతయః
ఎక్కడో, ఎప్పుడో, అవే అనుభవాలు కొన్ని సమానంగా ఉంటాయి, మరికొన్ని అసమానంగా ఉంటాయి. జీవుని మనస్సులో ఈ అనుభవాలు నిజమైనవిగా లేదా అబద్ధమైనవిగా సంచరిస్తుంటాయి.
తత్కులాస్ తత్సమాచారాస్ తజ్జన్మానస్ తదీహితాః । త ఏవ మన్త్రిణః పౌరాః ప్రతిభానే భవన్తి వః
ఆ కుటుంబాలు, ఆ ఆచారాలు, ఆ జన్మలు, ఆ సంకల్పాలు—అవి అన్నీ మీ బుద్ధిలో మంత్రులు, ప్రజలుగా మారిపోతాయి.
తే చైవాత్మన్య్ అలం సత్యా దేశకాలేహితైస్ సమాః । సర్వగాత్మస్వరూపాయాః ప్రతిభాయా ఇతి స్థితిః
ఆత్మస్వరూపంలో స్థిరంగా ఉన్న వారు, దేశకాలానికి సంబంధించిన పనుల వల్ల ఏ మాత్రం ప్రభావితులు కాకుండా, పూర్తిగా తృప్తిగా ఉంటారు. వారు సర్వవ్యాప్తమైన చైతన్య ప్రకాశంలో నిలిచి ఉంటారు.
యథా రాజాత్మని వ్యోమ్ని ప్రతిభోదేతి సన్మయీ । తథాన్వ్ అగగ్రగోదేతి సత్యైవ ప్రతిభాస్వరే
ఎలా ఆకాశంలో ఉన్న రాజదర్పణంలో స్వచ్ఛమైన రూపం ప్రతిఫలించునో, అలాగే నిజమైన సత్యం కూడా చైతన్య ప్రకాశంలో ప్రతిబింబంలా ఉద్భవిస్తుంది.