పరివారవిలాసిన్యో దేవ్య ఆహృత్య మూర్ధజైః । ఆక్రన్దన్త్యో బలాన్ నీతాః కురర్య ఇవ ధీవరైః
మన ఇంటి గౌరవనీయ మహిళలు, వారి జుట్టు అల్లకల్లోలంగా, శత్రు సైనికుల చేత పట్టుబడి, ఆర్తిగా ఏడుస్తూ, మత్స్యకారులు కొంగలను పట్టుకుపోయినట్టు బలవంతంగా తీసుకుపోయారు.
ఇతి నో యేయమ్ ఆయాతా శాఖా ప్రసరశాలినీ । ఆపత్ తామ్ అలమ్ ఉద్ధర్తుం దేవస్యైవాస్తి శక్తితా
ఇలాంటి విపత్తు, తన శాఖలను విస్తరించుకుంటూ మన మీద పడింది. ఇలాంటి దుస్థితి నుంచి మనల్ని రక్షించగల శక్తి దేవుడికే ఉంది.
ఇత్య్ ఆకర్ణ్యావలోక్యాసౌ దేవ్యౌ యుద్ధాయ యామ్య్ అహమ్ । క్షమ్యతాం మమ భార్యేయం యుష్మత్పాదాబ్జషట్పదీ
ఇది విని, చూచి, ఓ దేవీ! నేను యుద్ధానికి వెళ్తున్నాను. దయచేసి నన్ను క్షమించు. ఈ భార్య నా, మీ పాదకమలాల చుట్టూ తేనెటీగలా ఉంది.
ఇత్య్ ఉక్త్వా నిర్యయౌ రాజా కోపాకులితచేతనః । మత్తేభనిర్భిన్నవనః కన్దరాద్ ఇవ కేశరీ
అలా చెప్పి, రాజు కోపంతో మనస్సు కలవరపడి బయటకు వెళ్లాడు. మత్తులో ఉన్న ఏనుగు అడవిని చీల్చిన తర్వాత, గుహలో నుంచి బయటకు వచ్చే సింహంలా ఆయన నడిచాడు.
లీలా లీలాం దదర్శాథ స్వాకారసదృశాకృతిమ్ । ప్రతిబిమ్బమ్ ఇవాయాతామ్ ఆదర్శే చారుదర్శనామ్
ఆ సమయంలో లీల, తనే తానే, తన రూపంతో సమానంగా ఉన్న మరొక లీలను చూచింది. అది అద్దంలో కనిపించే అందమైన ప్రతిబింబంలా ఆమెకు కనిపించింది.
కిమ్ ఇదం దేవి మే బ్రూహి కస్మాద్ ఇయమ్ అహం స్థితా । యా సాభవమ్ అహం పూర్వం కథం సేయమ్ ఇహ స్థితా
ఇది ఏమిటి దేవీ? నాకు చెప్పు. ఎందుకు నేను ఇక్కడ ఇలా నిలబడి ఉన్నాను? నేను ముందుగా ఎక్కడో ఉన్నాను, ఇప్పుడు ఎలా ఇక్కడ ఉన్నాను?
మన్త్రిప్రభృతయః పౌరా యోధాస్ సబలవాహనాః । సర్వ ఏవ త ఏవేమే స్థితాస్ తత్ర తథైవ యే
అక్కడ ఉన్న మంత్రులు, ప్రజలు, యోధులు, వారి సైన్యాలు, రథాలు — ఇవన్నీ కూడా ఇక్కడ ఉన్నవాళ్లే, అవే వ్యక్తులు అక్కడ కూడా అలాగే ఉన్నారు.
తత్రాపీదమ్ అయం దేవి సర్వే కథమ్ ఇహ స్థితాః । బహిర్ అన్తశ్ చ మకుర ఇవైతే కిం ప్రచేతనాః
అమ్మా, ఇక్కడ కూడా వీళ్లంతా ఎలా ఉన్నారు? వీళ్లు అద్దంలో ప్రతిబింబాల్లా బయటపట్టీ లోపలపట్టీ తెలుసుకునే వారు కాదా?
యథా జ్ఞప్తిర్ ఉదేత్య్ అన్తస్ తథానుభవతి క్షణాత్ । చితిశ్ చేత్యార్థతామ్ ఏతి చిత్తం చిత్తార్థతామ్ ఇవ
మనసులో జ్ఞానం ఎలా పుట్టుతుందో, అలా అది క్షణంలోనే అనుభవమవుతుంది. మనసు విషయాన్ని ఎలా స్వీకరిస్తుందో, అచ్చంగా అదేలా చైతన్యం కూడా తెలిసిన విషయాన్ని స్వీకరిస్తుంది.
యాదృగ్భావన ఏవాన్తశ్చేతనస్ తనుతే స్మృతిమ్ । తాదృగర్థజగద్రూపస్ తత్రైవోదేతి తత్క్షణాత్
మనసులో ఎలాంటి ఊహ కలిగితే, ఆ చైతన్యమే ఆ జ్ఞాపకాన్ని విస్తరించుతుంది. అదే క్షణంలో, ఆ ఊహకు తగిన ప్రపంచం అక్కడే కనిపిస్తుంది.
న దేశకాలదీర్ఘత్వం న వైచిత్ర్యం పదార్థజమ్ । బాహ్యమ్ అస్త్య్ అన్తరం భాతి స్వప్నార్థో ఽత్ర నిదర్శనమ్
దేశం, కాలం ఎంత పొడవైనట్టు కనిపించినా, వస్తువుల వల్ల వేరే వేరే విధాలుగా ఉన్నట్టు అనిపించినా, అవన్నీ బయట ఉన్నవి కావు. మనకు బయటగా కనిపించేది అంతా మనలోనే ఉంది. కలలో వస్తువులు కనిపించడమే దీనికి ఉదాహరణ.
యద్ అన్తస్ స్వప్నసఙ్కల్పపురవత్ కచనం చితేః । తద్ ఏతద్ బాహ్యనామ్నైవ స్వాభ్యాసాత్ సుస్ఫుటం స్థితమ్
మనసులో కలలో ఊహించిన నగరంలా ఏదైనా మన లోపల నిర్మించబడితే, అదే మనకు పదే పదే అలవాటుతో బయట ఉన్నదిగా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
యాదృగ్భావో మృతో భర్తా తవ తస్మింస్ తదా పురే । తాదృగ్భావస్ తమ్ ఏవార్థం తత్రైవ సముపాగతః
ఆ నగరంలో నీ భర్త చనిపోయినప్పుడు అతనికి ఎలాంటి స్థితి ఉందో, అదే స్థితి అక్కడ ఆ వస్తువుకూ వచ్చి చేరింది.
అన్య ఏవ హ్య్ అమీ భృత్యాస్ తేభ్యస్ తత్సదృశా అపి । సద్రూపా ఏవ చైతస్య స్వప్నసఙ్కల్పసైన్యవత్
ఈ పనివాళ్లు, అప్పుడు ఉన్నవాళ్లకంటే వేరే వారు. వారు ఒకేలా కనిపించినా, ఇవాళ్టివారు ఈమె ఊహలో కలిగిన రూపాలే. కలలో సైన్యం కనిపించినట్టు ఇవి కూడా ఊహలో ఏర్పడినవే.
అవిసంవాది సర్వార్థరూపం యద్ అనుభూయతే । తస్య తావద్ వద కథం కీదృశీ వాప్య్ అసత్యతా
ఏది ఎప్పుడూ తప్పకుండా అనుభవానికి వస్తుందో, అన్ని విషయాల రూపంలో కనిపిస్తుందో, అందులో అసత్యం ఎలా ఉండగలదు? లేదా అది ఎలా అసత్యంగా మారుతుంది? చెప్పు.
అథవోత్తరకాలే తు భఙ్గురత్వాన్ న వస్తుసత్ । తద్ ఈదృక్ సర్వమ్ ఏవేదం తత్ర కా నాస్తికాధికా
లేదా, తర్వాతి క్షణంలో అది నశించిపోతే, అది నిజమైన వస్తువు కాదు. అలా అయితే, ఇది అన్నీ అంతే. ఇలాంటి విషయాల్లో అసత్యాన్ని ఎలా చెప్పగలం?
స్వప్నో జాగ్రత్య్ అసద్రూపస్ స్వప్నే జాగ్రద్ అసద్వపుః । మృతిర్ జన్మన్య్ అసద్రూపా మృతౌ జన్మాప్య్ అసన్మయమ్
కలలో ఉన్నది మేలులో అసత్యమే, మేలులో ఉన్నది కలలో అసత్యమే. మరణం జననంలో అసత్యమే, జననం మరణంలో అసత్యమే.
విచారవిశరారుత్వాద్ అనుభూతేశ్ చ సున్దరి । ఏవం న సన్ నాసద్ ఇదం భ్రాన్తిమాత్రం విభాసతే
విచారణలోని సూక్ష్మత వల్ల, అనుభవ స్వభావం వల్ల, ఓ సుందరీ, ఇది ఉన్నదీ కాదు, లేనిదీ కాదు—ఇది కేవలం మాయలా కనిపిస్తోంది.
మహాకల్పాన్తసమ్పత్తావ్ అప్య్ అద్యాన్యయుగే ఽథవా । న కదాచన యన్ నాశి తద్ బ్రహ్మైవాస్తి తజ్ జగత్
ఎంతటి మహాకల్పాంతమొచ్చినా, లేదా ఈ రోజు అయినా, లేక మరొక యుగంలో అయినా, ఎప్పుడూ నశించని దానికే బ్రహ్మం అంటారు. అదే ఈ లోకం.
తస్మిన్ మధ్యే కచన్తీమా భ్రాన్తయస్ సృష్టినామికాః । వ్యోమ్ని కేశోణ్డుకానీవ న కచన్తి తు వస్తుతః
ఆ బ్రహ్మంలో, సృష్టి అనే మాయా భ్రమలు మధ్యలో తేలుతున్నట్టు కనిపిస్తాయి. అవి ఆకాశంలో వెంట్రుకలు లేదా బంతులు తేలినట్టు ఉంటాయి గానీ, నిజంగా ఏమాత్రం కదలవు.
యథా తరఙ్గా జలధౌ తథేమాస్ సృష్టయః పరే । ఉత్పత్యోత్పత్య లీయన్తే రజాంసీవ మహానిలే
ఎలా సముద్రంలో అలలు పుట్టి కలిసిపోతాయో, అలాగే ఈ సృష్టులు పరబ్రహ్మంలో పుట్టి, మళ్లీ కలిసిపోతుంటాయి. ఇవి పెద్ద గాలిలో దుమ్ము మాయమయ్యేలా అంతే.
తస్మాద్ భ్రాన్తిమయాభాసే మిథ్యాత్వమ్ అహమాత్మకే । మృగతృష్ణాజలరయే కేవాస్థా సర్గభస్మని
కాబట్టి మాయతో కనిపించే ఈ భ్రమలో, 'నేను' అనే భావన కూడా అబద్ధమే. మృగతృష్ణలో నీటిపై, లేక సృష్టి బూడిదపై ఎంత ఆధారం పెట్టగలమో, అంతే ఇది కూడా.
భ్రాన్తయశ్ చ న తత్రాన్యాస్ తాస్ తా ఏవ పరం పదమ్ । ఘనే తమసి యక్షాభా తమ ఏవ న యక్షకాః
అక్కడ వేరే మాయలు లేవు; అవే పరమ స్థితి. మబ్బుగా ఉన్న చీకటిలో యక్షులాంటి ఆకారాలు కనిపించినా, నిజంగా అక్కడ చీకటే తప్ప యక్షులు లేరు.
తస్మాజ్ జన్మ మృతిర్ మోహో వ్యోమాహం త్వమ్ ఇదం తతమ్ । సర్వం తచ్ చ మహాకల్పశాన్తౌ యద్ అవశిష్యతే
కాబట్టి, జననం, మరణం, మాయ, ఆకాశం, నేను, నువ్వు, ఇవన్నీ — మహాకల్పాంతంలో మిగిలేది ఏదైతే ఉందో, అదే అన్నీ.
నాతస్ సత్యమ్ ఇదం దృష్టం న చాసత్యం కదాచన । ద్వయమ్ ఏవైతద్ అథ వా బ్రహ్మ తత్రైవ సమ్భవత్
అందువల్ల, ఇది కనిపించేది నిజమూ కాదు, అసత్యమూ కాదు; రెండూ కలిసినట్టే, లేదా బ్రహ్మమే ఇలా కనిపిస్తోంది.
ఆకాశపరమాణ్వన్తర్ ద్రవ్యాదేర్ అణుకే ఽపి వా । జీవాణుర్ యత్ర తత్రేదం జగద్ వేత్తి నిజం వపుః
ఆకాశపు అత్యంత సూక్ష్మ కణంలోనైనా, పదార్థపు అణువులోనైనా, జీవాత్మ ఈ జగత్తును తన రూపంగా అనుభవిస్తుంది.
అగ్నిర్ ఔష్ణ్యం యథా వేత్తి నిజభావక్రమోదితమ్ । పశ్యతీదం తథైవాత్మా స్వాత్మభూతం విశుద్ధచిత్
ఎలా అగ్ని తన సహజమైన వేడిని తెలుసుకుంటుందో, అలాగే శుద్ధమైన చైతన్యం ఈ లోకాన్ని తన స్వరూపంగా అనుభవిస్తుంది.
యథా సూర్యాతపే గేహే భ్రమన్తి త్రసరేణవః । తథేమే పరమాకాశే బ్రహ్మాణ్డత్రసరేణవః
ఎలా సూర్యకాంతిలో ఇంట్లో ధూళికణాలు తిరుగుతాయో, అలాగే ఈ బ్రహ్మాండాలు పరమాకాశంలో ధూళికణాల్లా విహరిస్తుంటాయి.
యథా వాయౌ స్థితస్ స్పన్ద ఆమోదశ్ శైత్యమ్ అమ్బరే । పిణ్డగ్రహవినిర్ముక్తం తథా విశ్వం స్థితమ్ పరే
ఎలా గాలిలో అలజడి, వాసన, ఆకాశంలో చల్లదనం ఉంటాయో, అలాగే ఈ విశ్వం పరమాత్మలో రూపరహితంగా స్థితమై ఉంటుంది.
భావాభావగ్రహోత్సర్గస్థూలసూక్ష్మచరాచరాః । వివర్జితస్యావయవైర్ భావా బ్రహ్మణ ఈదృశైః
ఉండటం, ఉండకపోవటం, పట్టుకోవటం, వదిలిపెట్టటం, స్థూలం, సూక్ష్మం, జడం, చలనం — ఇవన్నీ అవయవాలు లేని బ్రహ్మకు మాత్రమే చెందుతాయి.