ఆలోలమాల్యవసనాభరణాఙ్గరాగా ఈర్ష్యాకులాననచలాలకవల్లరీకాః । ఆనన్దసున్దరనిరఙ్కుశమథ్యమానాత్ కామార్ణవాత్ సముదితా ఇవ రాజలక్ష్మ్యః
పుష్పహారాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, అంగరాగాలు అన్నీ అల్లకల్లోలంగా, ముఖాలు అసూయతో కలవరంగా, జుట్టు అలలు వలె ఊగుతూ, ఆ రాజమహిళలు ఆనందభరితమైన అందం అనే నియంత్రణలేని దండతో మథించబడుతున్న కోరిక సముద్రం నుంచి పుట్టినవారిలా కనిపించారు.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే రాజమహిషీ మత్తయౌవనా । తద్ వివేశ గృహం లక్ష్మీర్ ఇవ పఙ్కజకోటరమ్
అంతలో, యవ్వన మత్తుతో ఉన్న రాజమహిషి, పద్మం గుండ్రంగా లోపలికి లక్ష్మీ ప్రవేశించినట్లు, ఆ రాజభవనంలోకి ప్రవేశించింది.
ఆలోలమాల్యవసనా చ్ఛిన్నహారలతాకులా । అనుయాతా వయస్యాభిర్ దాసీభిర్ భయవిహ్వలా
ఆమె పుష్పహారాలు, వస్త్రాలు అల్లకల్లోలంగా, హారాలు తెగిపోయి గజ్జెలు చిక్కుకొని, స్నేహితురాళ్లు, దాసులతో కలిసి, భయంతో వణుకుతూ అక్కడికి వచ్చారు.
చన్ద్రాననావదాతాఙ్గీ శ్వాసోత్కమ్పిపయోధరా । తారకాకారదశనా స్థితా ద్యౌర్ ఇవ రూపిణీ
ఆమె ముఖం చంద్రబింబంలా, అవయవాలు ముద్దుగా, ఊపిరి వేగంగా పీల్చడంతో వక్షోజాలు పైకి కదులుతూ, పళ్లన్నీ నక్షత్రాల్లా మెరిసిపోతూ, ఆకాశం రూపంలో నిలిచిన దేవతలా నిలబడి ఉంది.
అథ తస్యా వయస్యైకా రాజానం తం వ్యజిజ్ఞపత్ । వృత్రసఙ్గ్రామసంరభ్దమ్ అమరేన్ద్రమ్ ఇవాప్సరాః
అప్పుడు ఆమె స్నేహితులలో ఒకరు, యుద్ధంలో ఉత్సాహంగా ఉన్న ఇంద్రుడికి అప్సరసు వార్త చెప్పినట్టు, ఆ రాజుకు ఈ విషయం తెలియజేసింది.
దేవ దేవీ సహాస్మాభిః పలాయ్యాన్తఃపురాన్తరాత్ । శరణం దేవమ్ ఆయాతా వాతార్తేవ లతా ద్రుమమ్
ప్రభూ, రాణి మేము అందరం కలిసి అంతఃపురం నుండి పారిపోయి, మీ ఆశ్రయాన్ని కోరుతూ వచ్చారు. గాలి తాకిన వెంట్రుక వృక్షాన్ని ఆశ్రయించినట్టు ఆమె మీ వద్దకు వచ్చారు.
రాజదారా హృతాస్ స్తేనైర్ బలవద్భిర్ ఉదాయుధైః । ఊర్మిజాలైర్ మహాబ్ధీనాం తీరే ద్రుమలతా ఇవ
రాజు భార్యలను బలమైన ఆయుధాలతో ఉన్న దొంగలు పట్టుకున్నారు. ఇది మహాసముద్ర తీరంలో అలల వలలో చిక్కుకున్న వృక్షలతల వలె ఉంది.
అన్తఃపురాధిపాస్ సర్వే పిష్టాశ్ శత్రుభిర్ ఉద్ధతైః । అశఙ్కితాభిపతితైర్ వాతైర్ ఇవ వనద్రుమాః
అంతఃపురాధిపతులందరిని ధైర్యంగా వచ్చిన శత్రువులు ఊహించని విధంగా దెబ్బతీశారు. ఇది అకస్మాత్తుగా వచ్చిన గాలికి అడవి చెట్లు కూలిపోయినట్టు ఉంది.
పూరేణాశఙ్కమ్ ఆయాతైః పరైర్ నః పురమ్ ఆహృతమ్ । రాత్రౌ వర్షాస్వ్ ఇవోద్గారైర్ ఉదకప్లవవారిభిః
మన ఊరిని అనుకోని విదేశీయులు అకస్మాత్తుగా వచ్చి ఆక్రమించారు. వర్షపు రాత్రిలో ఊపిరాడనివ్వని వరద నీళ్ళు ఊరిని ముంచినట్టు, వారు ఊరిని పూర్తిగా స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
ధూమ్రవర్మభిర్ ఉన్నాదైర్ లేలిహానాగ్రహేతిభిః । వహ్నిభిర్ నః పురం వ్యాప్తం పరయోధైశ్ చ భూరిభిః
పలుచటి పొగతో కప్పబడిన, గర్జించే అగ్నిజ్వాలలు, పదునైన అంచులతో చెలరేగుతూ, శత్రు సైనికులు పెద్ద సంఖ్యలో వచ్చి మన ఊరిని చుట్టుముట్టారు.
పరివారవిలాసిన్యో దేవ్య ఆహృత్య మూర్ధజైః । ఆక్రన్దన్త్యో బలాన్ నీతాః కురర్య ఇవ ధీవరైః
మన ఇంటి గౌరవనీయ మహిళలు, వారి జుట్టు అల్లకల్లోలంగా, శత్రు సైనికుల చేత పట్టుబడి, ఆర్తిగా ఏడుస్తూ, మత్స్యకారులు కొంగలను పట్టుకుపోయినట్టు బలవంతంగా తీసుకుపోయారు.
ఇతి నో యేయమ్ ఆయాతా శాఖా ప్రసరశాలినీ । ఆపత్ తామ్ అలమ్ ఉద్ధర్తుం దేవస్యైవాస్తి శక్తితా
ఇలాంటి విపత్తు, తన శాఖలను విస్తరించుకుంటూ మన మీద పడింది. ఇలాంటి దుస్థితి నుంచి మనల్ని రక్షించగల శక్తి దేవుడికే ఉంది.
ఇత్య్ ఆకర్ణ్యావలోక్యాసౌ దేవ్యౌ యుద్ధాయ యామ్య్ అహమ్ । క్షమ్యతాం మమ భార్యేయం యుష్మత్పాదాబ్జషట్పదీ
ఇది విని, చూచి, ఓ దేవీ! నేను యుద్ధానికి వెళ్తున్నాను. దయచేసి నన్ను క్షమించు. ఈ భార్య నా, మీ పాదకమలాల చుట్టూ తేనెటీగలా ఉంది.
ఇత్య్ ఉక్త్వా నిర్యయౌ రాజా కోపాకులితచేతనః । మత్తేభనిర్భిన్నవనః కన్దరాద్ ఇవ కేశరీ
అలా చెప్పి, రాజు కోపంతో మనస్సు కలవరపడి బయటకు వెళ్లాడు. మత్తులో ఉన్న ఏనుగు అడవిని చీల్చిన తర్వాత, గుహలో నుంచి బయటకు వచ్చే సింహంలా ఆయన నడిచాడు.
లీలా లీలాం దదర్శాథ స్వాకారసదృశాకృతిమ్ । ప్రతిబిమ్బమ్ ఇవాయాతామ్ ఆదర్శే చారుదర్శనామ్
ఆ సమయంలో లీల, తనే తానే, తన రూపంతో సమానంగా ఉన్న మరొక లీలను చూచింది. అది అద్దంలో కనిపించే అందమైన ప్రతిబింబంలా ఆమెకు కనిపించింది.
కిమ్ ఇదం దేవి మే బ్రూహి కస్మాద్ ఇయమ్ అహం స్థితా । యా సాభవమ్ అహం పూర్వం కథం సేయమ్ ఇహ స్థితా
ఇది ఏమిటి దేవీ? నాకు చెప్పు. ఎందుకు నేను ఇక్కడ ఇలా నిలబడి ఉన్నాను? నేను ముందుగా ఎక్కడో ఉన్నాను, ఇప్పుడు ఎలా ఇక్కడ ఉన్నాను?
మన్త్రిప్రభృతయః పౌరా యోధాస్ సబలవాహనాః । సర్వ ఏవ త ఏవేమే స్థితాస్ తత్ర తథైవ యే
అక్కడ ఉన్న మంత్రులు, ప్రజలు, యోధులు, వారి సైన్యాలు, రథాలు — ఇవన్నీ కూడా ఇక్కడ ఉన్నవాళ్లే, అవే వ్యక్తులు అక్కడ కూడా అలాగే ఉన్నారు.
తత్రాపీదమ్ అయం దేవి సర్వే కథమ్ ఇహ స్థితాః । బహిర్ అన్తశ్ చ మకుర ఇవైతే కిం ప్రచేతనాః
అమ్మా, ఇక్కడ కూడా వీళ్లంతా ఎలా ఉన్నారు? వీళ్లు అద్దంలో ప్రతిబింబాల్లా బయటపట్టీ లోపలపట్టీ తెలుసుకునే వారు కాదా?
యథా జ్ఞప్తిర్ ఉదేత్య్ అన్తస్ తథానుభవతి క్షణాత్ । చితిశ్ చేత్యార్థతామ్ ఏతి చిత్తం చిత్తార్థతామ్ ఇవ
మనసులో జ్ఞానం ఎలా పుట్టుతుందో, అలా అది క్షణంలోనే అనుభవమవుతుంది. మనసు విషయాన్ని ఎలా స్వీకరిస్తుందో, అచ్చంగా అదేలా చైతన్యం కూడా తెలిసిన విషయాన్ని స్వీకరిస్తుంది.
యాదృగ్భావన ఏవాన్తశ్చేతనస్ తనుతే స్మృతిమ్ । తాదృగర్థజగద్రూపస్ తత్రైవోదేతి తత్క్షణాత్
మనసులో ఎలాంటి ఊహ కలిగితే, ఆ చైతన్యమే ఆ జ్ఞాపకాన్ని విస్తరించుతుంది. అదే క్షణంలో, ఆ ఊహకు తగిన ప్రపంచం అక్కడే కనిపిస్తుంది.
న దేశకాలదీర్ఘత్వం న వైచిత్ర్యం పదార్థజమ్ । బాహ్యమ్ అస్త్య్ అన్తరం భాతి స్వప్నార్థో ఽత్ర నిదర్శనమ్
దేశం, కాలం ఎంత పొడవైనట్టు కనిపించినా, వస్తువుల వల్ల వేరే వేరే విధాలుగా ఉన్నట్టు అనిపించినా, అవన్నీ బయట ఉన్నవి కావు. మనకు బయటగా కనిపించేది అంతా మనలోనే ఉంది. కలలో వస్తువులు కనిపించడమే దీనికి ఉదాహరణ.
యద్ అన్తస్ స్వప్నసఙ్కల్పపురవత్ కచనం చితేః । తద్ ఏతద్ బాహ్యనామ్నైవ స్వాభ్యాసాత్ సుస్ఫుటం స్థితమ్
మనసులో కలలో ఊహించిన నగరంలా ఏదైనా మన లోపల నిర్మించబడితే, అదే మనకు పదే పదే అలవాటుతో బయట ఉన్నదిగా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
యాదృగ్భావో మృతో భర్తా తవ తస్మింస్ తదా పురే । తాదృగ్భావస్ తమ్ ఏవార్థం తత్రైవ సముపాగతః
ఆ నగరంలో నీ భర్త చనిపోయినప్పుడు అతనికి ఎలాంటి స్థితి ఉందో, అదే స్థితి అక్కడ ఆ వస్తువుకూ వచ్చి చేరింది.
అన్య ఏవ హ్య్ అమీ భృత్యాస్ తేభ్యస్ తత్సదృశా అపి । సద్రూపా ఏవ చైతస్య స్వప్నసఙ్కల్పసైన్యవత్
ఈ పనివాళ్లు, అప్పుడు ఉన్నవాళ్లకంటే వేరే వారు. వారు ఒకేలా కనిపించినా, ఇవాళ్టివారు ఈమె ఊహలో కలిగిన రూపాలే. కలలో సైన్యం కనిపించినట్టు ఇవి కూడా ఊహలో ఏర్పడినవే.
అవిసంవాది సర్వార్థరూపం యద్ అనుభూయతే । తస్య తావద్ వద కథం కీదృశీ వాప్య్ అసత్యతా
ఏది ఎప్పుడూ తప్పకుండా అనుభవానికి వస్తుందో, అన్ని విషయాల రూపంలో కనిపిస్తుందో, అందులో అసత్యం ఎలా ఉండగలదు? లేదా అది ఎలా అసత్యంగా మారుతుంది? చెప్పు.
అథవోత్తరకాలే తు భఙ్గురత్వాన్ న వస్తుసత్ । తద్ ఈదృక్ సర్వమ్ ఏవేదం తత్ర కా నాస్తికాధికా
లేదా, తర్వాతి క్షణంలో అది నశించిపోతే, అది నిజమైన వస్తువు కాదు. అలా అయితే, ఇది అన్నీ అంతే. ఇలాంటి విషయాల్లో అసత్యాన్ని ఎలా చెప్పగలం?
స్వప్నో జాగ్రత్య్ అసద్రూపస్ స్వప్నే జాగ్రద్ అసద్వపుః । మృతిర్ జన్మన్య్ అసద్రూపా మృతౌ జన్మాప్య్ అసన్మయమ్
కలలో ఉన్నది మేలులో అసత్యమే, మేలులో ఉన్నది కలలో అసత్యమే. మరణం జననంలో అసత్యమే, జననం మరణంలో అసత్యమే.
విచారవిశరారుత్వాద్ అనుభూతేశ్ చ సున్దరి । ఏవం న సన్ నాసద్ ఇదం భ్రాన్తిమాత్రం విభాసతే
విచారణలోని సూక్ష్మత వల్ల, అనుభవ స్వభావం వల్ల, ఓ సుందరీ, ఇది ఉన్నదీ కాదు, లేనిదీ కాదు—ఇది కేవలం మాయలా కనిపిస్తోంది.
మహాకల్పాన్తసమ్పత్తావ్ అప్య్ అద్యాన్యయుగే ఽథవా । న కదాచన యన్ నాశి తద్ బ్రహ్మైవాస్తి తజ్ జగత్
ఎంతటి మహాకల్పాంతమొచ్చినా, లేదా ఈ రోజు అయినా, లేక మరొక యుగంలో అయినా, ఎప్పుడూ నశించని దానికే బ్రహ్మం అంటారు. అదే ఈ లోకం.
తస్మిన్ మధ్యే కచన్తీమా భ్రాన్తయస్ సృష్టినామికాః । వ్యోమ్ని కేశోణ్డుకానీవ న కచన్తి తు వస్తుతః
ఆ బ్రహ్మంలో, సృష్టి అనే మాయా భ్రమలు మధ్యలో తేలుతున్నట్టు కనిపిస్తాయి. అవి ఆకాశంలో వెంట్రుకలు లేదా బంతులు తేలినట్టు ఉంటాయి గానీ, నిజంగా ఏమాత్రం కదలవు.