ఇహ ధూమస్ స్ఫురద్వహ్నికణ ఆవర్తవృత్తిమాన్ । స్థిత ఆపీడవాన్ వ్యోమ్ని రత్నపూర ఇవామ్బరే
ఇక్కడ పొగ, మెరుస్తున్న అగ్ని రేణువులతో, వలయాల్లా తిరుగుతూ, ఆకాశంలో ఒక రత్నపు గుట్టలా పేరుకుపోయి నిలిచింది.
గౌరమ్ అమ్బరమ్ ఆభాతి జ్వాలాశిఖరతేజసా । మృత్యోర్ ఇవోత్సవే దత్తః కుఙ్కుమాఙ్కః కదర్థకః
మంటల తలపుల వెలుగుతో ఆకాశం తెల్లగా మెరిసిపోతుంది; అది మరణోత్సవానికి కుంకుమతో గుర్తు పెట్టిన విధంగా, వినాశనానికి సంకేతంగా కనిపిస్తోంది.
అహో ను విషమం వైరం వర్తతే వృత్తివర్జితమ్ । హ్రియన్తే రాజనార్యో ఽపి వరవీరైర్ ఉదాయుధైః
అయ్యో! ఎంత భయంకరంగా, అన్యాయంగా ఉన్నది ఈ శత్రుత్వం. ఎలాంటి మంచితనం లేకుండా, గొప్ప ఆయుధాలు పట్టుకున్న వీరుల చేతిలో, మంచి రాజులు కూడా చంపబడుతున్నారు.
లోలస్రగ్దామకుసుమైర్ మార్గప్రకరకారికాః । అర్ధనిర్దగ్ధకవరీకీర్ణవక్షస్స్థలామ్బరాః
రాజమార్గాల్లో అలంకరణగా ఉన్న ఆడవాళ్ల పూలమాలలు, ఆభరణాలు ఊడిపడి, పూలు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి. వాళ్ల వస్త్రాలు అర్థం తగిలినట్టు కాలిపోయి, ఛాతీ మీద బూడిద పడి ఉంది.
ఆలోలామ్బరసంలక్ష్యనితమ్బజఘనస్థలాః । పతన్మాణిక్యవలయా వలితావనిమణ్డలాః
వాళ్ల వస్త్రాలు ఊగిపోతూ, నడుము, కడుపు బయటపడుతున్నాయి. చేతుల నుంచి మాణిక్య కంకణాలు జారిపడి నేలపై పడుతున్నాయి. వాళ్ల శరీరం వంగి భూమిని తాకుతోంది.
ఛిన్నహారలతాజాలవికీర్ణామలమౌక్తికాః । దృష్టాదృష్టస్తనశ్రోణిపార్శ్వోద్యత్కనకప్రభాః
హారం, ముత్యాల దండలు తెగిపడి చెల్లాచెదురైపోయాయి. కొంత భాగం కనిపించేలా, మరికొంత దాచినట్లుగా, వాళ్ల వక్షోజాలు, నడుము, ప్రక్కల నుంచి బంగారు వెలుగు మెరిసిపోతోంది.
కురరీకర్కశాక్రన్దమన్దీకృతరణారవాః । ధారాపాత్యస్రునారాచభిన్నపార్శ్వస్థచేతనాః
పొడవాటి పక్షులు గట్టిగా అరవడం వలన యుద్ధధ్వని మెల్లగా మారింది. బాణాలు గుచ్చి, రక్తం కారుతున్న యోధులు, చైతన్యం కోల్పోయి నేలపై పడి ఉన్నారు.
రక్తకర్దమబాష్పామ్బుక్లిన్నగ్రథితవాససః । భుజమూలార్పితభుజైర్ నీయమానా బలాన్ నృభిః
వారివస్త్రాలు కన్నీళ్లు, రక్తం, మట్టితో తడిసిపోయాయి. చేతులు మిత్రుల భుజాలపై వేసుకుని, ఇతర సైనికులు వారిని నడిపిస్తున్నారు.
క ఇవాస్మత్పరిత్రాతా స్యాద్ ఇత్య్ ఆదీనవీక్షితైః । ఉత్పలైర్ ఇవ వర్షద్భిః పరిరోదితసైనికాః
'ఇప్పుడు మనలను ఎవరు కాపాడతారు?' అనే ఆందోళనతో, సైనికులు కన్నీళ్లు కారుస్తున్నారు. ఆ కన్నీళ్లు వర్షంలా జారిపడుతున్న పద్మాల్లా కనిపిస్తున్నాయి.
మృణాలకోమలాచ్ఛోరుమూలజాలైస్ సునిర్మలైః । స్వచ్ఛామ్బరతలాలక్ష్యైర్ ఆకాశనలినీనిభాః
వారికి తేనెపూల కాండంలా మృదువైన తొడలు, స్వచ్చమైన మెత్తని గజ్జెలు, స్ఫటికంలా పారదర్శకమైన వస్త్రాలు ఉన్నాయి. వారు ఆకాశంలో వికసించిన పద్మాల్లా కనబడుతున్నారు.
ఆలోలమాల్యవసనాభరణాఙ్గరాగా ఈర్ష్యాకులాననచలాలకవల్లరీకాః । ఆనన్దసున్దరనిరఙ్కుశమథ్యమానాత్ కామార్ణవాత్ సముదితా ఇవ రాజలక్ష్మ్యః
పుష్పహారాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, అంగరాగాలు అన్నీ అల్లకల్లోలంగా, ముఖాలు అసూయతో కలవరంగా, జుట్టు అలలు వలె ఊగుతూ, ఆ రాజమహిళలు ఆనందభరితమైన అందం అనే నియంత్రణలేని దండతో మథించబడుతున్న కోరిక సముద్రం నుంచి పుట్టినవారిలా కనిపించారు.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే రాజమహిషీ మత్తయౌవనా । తద్ వివేశ గృహం లక్ష్మీర్ ఇవ పఙ్కజకోటరమ్
అంతలో, యవ్వన మత్తుతో ఉన్న రాజమహిషి, పద్మం గుండ్రంగా లోపలికి లక్ష్మీ ప్రవేశించినట్లు, ఆ రాజభవనంలోకి ప్రవేశించింది.
ఆలోలమాల్యవసనా చ్ఛిన్నహారలతాకులా । అనుయాతా వయస్యాభిర్ దాసీభిర్ భయవిహ్వలా
ఆమె పుష్పహారాలు, వస్త్రాలు అల్లకల్లోలంగా, హారాలు తెగిపోయి గజ్జెలు చిక్కుకొని, స్నేహితురాళ్లు, దాసులతో కలిసి, భయంతో వణుకుతూ అక్కడికి వచ్చారు.
చన్ద్రాననావదాతాఙ్గీ శ్వాసోత్కమ్పిపయోధరా । తారకాకారదశనా స్థితా ద్యౌర్ ఇవ రూపిణీ
ఆమె ముఖం చంద్రబింబంలా, అవయవాలు ముద్దుగా, ఊపిరి వేగంగా పీల్చడంతో వక్షోజాలు పైకి కదులుతూ, పళ్లన్నీ నక్షత్రాల్లా మెరిసిపోతూ, ఆకాశం రూపంలో నిలిచిన దేవతలా నిలబడి ఉంది.
అథ తస్యా వయస్యైకా రాజానం తం వ్యజిజ్ఞపత్ । వృత్రసఙ్గ్రామసంరభ్దమ్ అమరేన్ద్రమ్ ఇవాప్సరాః
అప్పుడు ఆమె స్నేహితులలో ఒకరు, యుద్ధంలో ఉత్సాహంగా ఉన్న ఇంద్రుడికి అప్సరసు వార్త చెప్పినట్టు, ఆ రాజుకు ఈ విషయం తెలియజేసింది.
దేవ దేవీ సహాస్మాభిః పలాయ్యాన్తఃపురాన్తరాత్ । శరణం దేవమ్ ఆయాతా వాతార్తేవ లతా ద్రుమమ్
ప్రభూ, రాణి మేము అందరం కలిసి అంతఃపురం నుండి పారిపోయి, మీ ఆశ్రయాన్ని కోరుతూ వచ్చారు. గాలి తాకిన వెంట్రుక వృక్షాన్ని ఆశ్రయించినట్టు ఆమె మీ వద్దకు వచ్చారు.
రాజదారా హృతాస్ స్తేనైర్ బలవద్భిర్ ఉదాయుధైః । ఊర్మిజాలైర్ మహాబ్ధీనాం తీరే ద్రుమలతా ఇవ
రాజు భార్యలను బలమైన ఆయుధాలతో ఉన్న దొంగలు పట్టుకున్నారు. ఇది మహాసముద్ర తీరంలో అలల వలలో చిక్కుకున్న వృక్షలతల వలె ఉంది.
అన్తఃపురాధిపాస్ సర్వే పిష్టాశ్ శత్రుభిర్ ఉద్ధతైః । అశఙ్కితాభిపతితైర్ వాతైర్ ఇవ వనద్రుమాః
అంతఃపురాధిపతులందరిని ధైర్యంగా వచ్చిన శత్రువులు ఊహించని విధంగా దెబ్బతీశారు. ఇది అకస్మాత్తుగా వచ్చిన గాలికి అడవి చెట్లు కూలిపోయినట్టు ఉంది.
పూరేణాశఙ్కమ్ ఆయాతైః పరైర్ నః పురమ్ ఆహృతమ్ । రాత్రౌ వర్షాస్వ్ ఇవోద్గారైర్ ఉదకప్లవవారిభిః
మన ఊరిని అనుకోని విదేశీయులు అకస్మాత్తుగా వచ్చి ఆక్రమించారు. వర్షపు రాత్రిలో ఊపిరాడనివ్వని వరద నీళ్ళు ఊరిని ముంచినట్టు, వారు ఊరిని పూర్తిగా స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
ధూమ్రవర్మభిర్ ఉన్నాదైర్ లేలిహానాగ్రహేతిభిః । వహ్నిభిర్ నః పురం వ్యాప్తం పరయోధైశ్ చ భూరిభిః
పలుచటి పొగతో కప్పబడిన, గర్జించే అగ్నిజ్వాలలు, పదునైన అంచులతో చెలరేగుతూ, శత్రు సైనికులు పెద్ద సంఖ్యలో వచ్చి మన ఊరిని చుట్టుముట్టారు.
పరివారవిలాసిన్యో దేవ్య ఆహృత్య మూర్ధజైః । ఆక్రన్దన్త్యో బలాన్ నీతాః కురర్య ఇవ ధీవరైః
మన ఇంటి గౌరవనీయ మహిళలు, వారి జుట్టు అల్లకల్లోలంగా, శత్రు సైనికుల చేత పట్టుబడి, ఆర్తిగా ఏడుస్తూ, మత్స్యకారులు కొంగలను పట్టుకుపోయినట్టు బలవంతంగా తీసుకుపోయారు.
ఇతి నో యేయమ్ ఆయాతా శాఖా ప్రసరశాలినీ । ఆపత్ తామ్ అలమ్ ఉద్ధర్తుం దేవస్యైవాస్తి శక్తితా
ఇలాంటి విపత్తు, తన శాఖలను విస్తరించుకుంటూ మన మీద పడింది. ఇలాంటి దుస్థితి నుంచి మనల్ని రక్షించగల శక్తి దేవుడికే ఉంది.
ఇత్య్ ఆకర్ణ్యావలోక్యాసౌ దేవ్యౌ యుద్ధాయ యామ్య్ అహమ్ । క్షమ్యతాం మమ భార్యేయం యుష్మత్పాదాబ్జషట్పదీ
ఇది విని, చూచి, ఓ దేవీ! నేను యుద్ధానికి వెళ్తున్నాను. దయచేసి నన్ను క్షమించు. ఈ భార్య నా, మీ పాదకమలాల చుట్టూ తేనెటీగలా ఉంది.
ఇత్య్ ఉక్త్వా నిర్యయౌ రాజా కోపాకులితచేతనః । మత్తేభనిర్భిన్నవనః కన్దరాద్ ఇవ కేశరీ
అలా చెప్పి, రాజు కోపంతో మనస్సు కలవరపడి బయటకు వెళ్లాడు. మత్తులో ఉన్న ఏనుగు అడవిని చీల్చిన తర్వాత, గుహలో నుంచి బయటకు వచ్చే సింహంలా ఆయన నడిచాడు.
లీలా లీలాం దదర్శాథ స్వాకారసదృశాకృతిమ్ । ప్రతిబిమ్బమ్ ఇవాయాతామ్ ఆదర్శే చారుదర్శనామ్
ఆ సమయంలో లీల, తనే తానే, తన రూపంతో సమానంగా ఉన్న మరొక లీలను చూచింది. అది అద్దంలో కనిపించే అందమైన ప్రతిబింబంలా ఆమెకు కనిపించింది.
కిమ్ ఇదం దేవి మే బ్రూహి కస్మాద్ ఇయమ్ అహం స్థితా । యా సాభవమ్ అహం పూర్వం కథం సేయమ్ ఇహ స్థితా
ఇది ఏమిటి దేవీ? నాకు చెప్పు. ఎందుకు నేను ఇక్కడ ఇలా నిలబడి ఉన్నాను? నేను ముందుగా ఎక్కడో ఉన్నాను, ఇప్పుడు ఎలా ఇక్కడ ఉన్నాను?
మన్త్రిప్రభృతయః పౌరా యోధాస్ సబలవాహనాః । సర్వ ఏవ త ఏవేమే స్థితాస్ తత్ర తథైవ యే
అక్కడ ఉన్న మంత్రులు, ప్రజలు, యోధులు, వారి సైన్యాలు, రథాలు — ఇవన్నీ కూడా ఇక్కడ ఉన్నవాళ్లే, అవే వ్యక్తులు అక్కడ కూడా అలాగే ఉన్నారు.
తత్రాపీదమ్ అయం దేవి సర్వే కథమ్ ఇహ స్థితాః । బహిర్ అన్తశ్ చ మకుర ఇవైతే కిం ప్రచేతనాః
అమ్మా, ఇక్కడ కూడా వీళ్లంతా ఎలా ఉన్నారు? వీళ్లు అద్దంలో ప్రతిబింబాల్లా బయటపట్టీ లోపలపట్టీ తెలుసుకునే వారు కాదా?
యథా జ్ఞప్తిర్ ఉదేత్య్ అన్తస్ తథానుభవతి క్షణాత్ । చితిశ్ చేత్యార్థతామ్ ఏతి చిత్తం చిత్తార్థతామ్ ఇవ
మనసులో జ్ఞానం ఎలా పుట్టుతుందో, అలా అది క్షణంలోనే అనుభవమవుతుంది. మనసు విషయాన్ని ఎలా స్వీకరిస్తుందో, అచ్చంగా అదేలా చైతన్యం కూడా తెలిసిన విషయాన్ని స్వీకరిస్తుంది.
యాదృగ్భావన ఏవాన్తశ్చేతనస్ తనుతే స్మృతిమ్ । తాదృగర్థజగద్రూపస్ తత్రైవోదేతి తత్క్షణాత్
మనసులో ఎలాంటి ఊహ కలిగితే, ఆ చైతన్యమే ఆ జ్ఞాపకాన్ని విస్తరించుతుంది. అదే క్షణంలో, ఆ ఊహకు తగిన ప్రపంచం అక్కడే కనిపిస్తుంది.