ప్రాప్యం సమ్ప్రాప్యతే యేన భూయో యేన న శోచ్యతే । పరాయా నిర్వృతేస్ స్థానం యత్ తజ్ జీవితమ్ ఉచ్యతే
ఏది పొందదగినదో, అది లభించిన తర్వాత ఇక బాధ ఉండదో, అదే పరమ సంతృప్తి స్థానం. అదే నిజమైన జీవితం అంటారు.
తరవో ఽపి హి జీవన్తి జీవన్తి మృగపక్షిణః । స జీవతి మనో యస్య మననేన న జీవతి
చెట్లు కూడా బ్రతుకుతాయి, మృగాలు, పక్షులు కూడా బ్రతుకుతాయి. కానీ నిజంగా బ్రతికినవాడు ఎవరో అంటే, మనసు కేవలం ఆలోచనలతో కాకుండా బ్రతికినవాడే.
జాతాస్ త ఏవ జగతి జన్తవస్ సాధుజీవితాః । యే పునర్ నేహ జాయన్తే శేషా జానీత గర్దభాః
ఈ లోకంలో నిజంగా జన్మించినవారు, సద్జీవితం గడిపేవారే. మరి, ఇక్కడ జన్మించని మిగతావారు, వాళ్లను గాడిదలుగా భావించాలి.
భారో ఽవివేకినశ్ శాస్త్రం భారో జ్ఞానం చ రాగిణః । అశాన్తం చ మనో భారో భారో ఽనాత్మవిదో వపుః
వివేకం లేనివారికి శాస్త్రాలు భారంగా ఉంటాయి; రాగభావం ఉన్నవారికి జ్ఞానం భారంగా ఉంటుంది; మనస్సు శాంతించకపోతే అది కూడా భారమే; ఆత్మజ్ఞానం లేనివారికి ఈ శరీరమే భారంగా ఉంటుంది.
రూపమ్ ఆయుర్ మనో బుద్ధిర్ అహఙ్కారస్ తథేహితమ్ । భారో భారధరస్యేవ సర్వం దుఃఖాయ దుర్ధియః
రూపం, ఆయువు, మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, క్రియ—all ఇవన్నీ మూర్ఖులకు భారంగా ఉంటాయి. భారాన్ని మోయు వ్యక్తికి అది ఎలా బాధ కలిగిస్తుందో, ఇవన్నీ కూడా దుర్బుద్ధులకు దుఃఖాన్ని కలిగిస్తాయి.
అవిశ్రాన్తమనఃపూర్ణమ్ ఆపదాం పరమాస్పదమ్ । నీడో రోగవిహఙ్గానామ్ ఆయుర్ ఆయాసనం దృఢమ్
శాంతి లేని మనస్సు ఎప్పుడూ అపాయాలకు నిలయంగా ఉంటుంది. ఆయువు అనేది వ్యాధులకు బలమైన ఆసనంగా, రోగాల పక్షులకు గూళ్లా ఉంటుంది.
ప్రత్యహం ఖేదమ్ ఉత్సృజ్య శనైర్ అలమ్ అనారతమ్ । ఆశ్వ్ ఏవ జన్మనశ్ శ్వభ్రం కాలేన వినిఖన్యతే
ప్రతి రోజు అలసటను వదిలేసి, నెమ్మదిగా, ఆగకుండా, మన జన్మ గోతిని కాలం తవ్వుతూనే ఉంటుంది; ఇది గుర్రం గోతిని తవ్వినట్టు.
శరీరబిలవిశ్రాన్తైర్ విషదాహప్రదాయిభిః । రోగైర్ నిపీయతే రౌద్రైర్ వ్యాలైర్ ఇవ వనానిలః
ఈ శరీరం లోపల దాగి ఉన్న, మంటను కలిగించే తీవ్రమైన వ్యాధులతో నెమ్మదిగా క్షీణించిపోతుంది; అది అడవి గాలిని విషపూరిత సర్పాలు మింగినట్టు.
ప్రసువానైర్ అవచ్ఛేదం తుచ్ఛైర్ అన్తరవాసిభిః । దుఃఖైర్ ఆకృష్యతే క్రూరైర్ ఘుణైర్ ఇవ జరద్ద్రుమః
లోపలే దాగి ఉండే, చిన్నదైనా కఠినమైన బాధలు ఈ శరీరాన్ని లాగేస్తుంటాయి; అది పాత చెట్టును గుళికలు కొరికినట్టు.
నూనం నిగిరణాయాశు ఘనగర్వమ్ అనారతమ్ । ఆఖుర్ మార్జారకేణేవ మరణేనావలోక్యతే
ఎప్పుడూ గర్వంతో ఉప్పొంగిపోయిన ఎలుకను, మృత్యువు ఎప్పటికైనా తినేయాలనే దృష్టితో, పిల్లి చూస్తున్నట్టు చూస్తూ ఉంటుంది.
గర్వాదిగుణగర్భిణ్యా శూన్యయాశక్తివశ్యయా । అన్నం మహాశనేనేవ జరసా పరిజీర్యతే
అహంకారం మొదలైన లక్షణాలతో నిండినప్పటికీ, లోపల శూన్యంగా, బలహీనంగా ఉన్న ఈ శరీరం, పెద్ద ఆకలి, వృద్ధాప్యం ఆహారాన్ని ఎలా మెల్లగా తినేస్తాయో, అలాగే క్రమంగా క్షీణిస్తుంది.
దినైః కతిపయైర్ ఏవ పరిజ్ఞాయ గతాదరమ్ । దుర్జనస్ సజ్జనేనేవ యౌవనేనావముచ్యతే
కొన్ని రోజుల్లోనే అందం తగ్గిపోతుందని తెలుసుకున్న వెంటనే, మంచి వారు చెడు వారిని వదిలిపెట్టినట్టు, యవ్వనం కూడా మనల్ని వదిలిపెడుతుంది.
వినాశసుహృదా నిత్యం జరామరణబన్ధునా । రూపం శిడ్గవరేణేవ కృతాన్తేనాభిలష్యతే
వినాశానికి మిత్రుడైన మరణం, ఎప్పుడూ వృద్ధాప్యానికి తోడుగా ఉండి, మన రూపాన్ని ఎప్పుడూ కోరుకుంటుంది. అది, నిపుణుడైన పక్షివాడు పక్షిని ఎలా పట్టుకోవాలని చూస్తాడో, అలాగే.
స్థిరతయా సుఖహారితయా తయా సతతమ్ ఉజ్ఝితమ్ ఉత్తమ ఫల్గు చ । జగతి నాస్తి తథా గుణవర్జితం మరణమార్జితమ్ ఆయుర్ ఇదం యథా
ఈ జీవితం స్థిరంగా ఉండదు, వృద్ధాప్యం ఆనందాన్ని దోచుకుపోతుంది. అందుకే, ఉత్తములైనా, సాధారణులైనా ఎప్పుడూ దీన్ని వదిలిపెడతారు. ఈ లోకంలో మరణం పట్టుకున్న, గుణాలు లేని జీవితం లాంటి మరొకటి లేదు.
ముధైవాభ్యుత్థితో మోహాన్ ముధైవ పరివర్ధతే । మిథ్యామయేన భీతో ఽస్మి దురహఙ్కారశత్రుణా
అజ్ఞానం వృథాగా పుట్టి, వృథాగా పెరుగుతుంది. ఈ అబద్ధమైన, మాయలోని అహంకారమనే శత్రువు నాకు భయంకరంగా ఉంది.
అహఙ్కారవశాద్ ఏవ దోషకోశః కదర్థనామ్ । దదాతి దీనదీనానాం సంసారో వివిధాకృతిః
అహంకారమే కారణంగా, పాపాల గుట్టు దురదృష్టపాలైనవారిని బాధిస్తుంది. అదే అహంకారం వల్లే ఈ జనన మరణాల ప్రపంచం ఎన్నో రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.
అహఙ్కారవశాద్ ఆపద్ అహఙ్కారాద్ దురాధయః । అహఙ్కారవశాద్ ఈహాప్య్ అహఙ్కారో మహామయః
అహంకారమే అనర్థాలకు మూలం, అహంకారమే వ్యాధులకు కారణం. మన ప్రయత్నం కూడా అహంకారంతోనే జరుగుతుంది. అహంకారమే గొప్ప మాయ.
తమ్ అహఙ్కారమ్ ఆశ్రిత్య పరమం చిరవైరిణమ్ । న భుఞ్జే న పిబామ్య్ అమ్భః కిమ్ ఉ భోగాన్ భజే మునే
ఆ అహంకారాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, ఆ ప్రాచీన శత్రువును నమ్మి, నేను తినను, నీళ్లు కూడా తాగను. ఆనందాలను అనుభవించడమైతే మాటే మానండి, మునివరా!
సంసారరజ్జుర్ ఆదీర్ఘా మమ చేతసి మోహినీ । తతాహఙ్కారదోషేణ కిరాతేనేవ వాగురా
ఈ ప్రపంచ జీవనరూపమైన పొడవైన కట్టె నా మనసును మాయలో పడేస్తోంది. ఇది నా అహంకార దోషంతో, వేటగాడు ఉంచే ఉయ్యాలపట్టె లాగానే, నన్ను బంధిస్తోంది.
యాని దుఃఖాని దీర్ఘాణి విషమాణి మహాన్తి చ । అహఙ్కారాత్ ప్రసూతాని తాన్య్ అగాత్ ఖదిరా ఇవ
ఎన్ని దీర్ఘమైన, కఠినమైన, పెద్ద బాధలు వచ్చినా, అవన్నీ అహంకారంలోంచే పుట్టినవే. అవి ఖదిర వృక్షపు ఆకులు ఎలా రాలిపోతాయో, అలాగే అంతరించిపోతాయి.
శమేన్దోస్ సైంహికేయాస్యం గుణపద్మమహాశనిమ్ । జ్ఞానమేఘశరత్కాలమ్ అహఙ్కారం త్యజామ్య్ అహమ్
శాంతి చంద్రుని వెలుతురుతో, గుణాల సింహ ముఖమైన మెరుపుతో, జ్ఞానమేఘపు శరదృతువుతో, నేను నా అహంకారాన్ని పూర్తిగా వదిలేస్తున్నాను.
నాహం రామో న మే వాఞ్ఛా భావేషు చ న మే మనః । శాన్త ఆసితుమ్ ఇచ్ఛామి స్వాత్మన్య్ ఏవ జినో యథా
నేను రాముడు కాదు, నాకు ఆశలు లేవు, విషయాలలో నా మనసు లేదు. జినుడు లాగానే, నా స్వంత ఆత్మలోనే శాంతిగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను.
అహఙ్కారవశాద్ యద్ యన్ మయా భుక్తం కృతం హృతమ్ । సర్వం తు తద్ అవస్త్వ్ ఏవ వస్త్వ్ అహఙ్కారరిక్తతా
అహంకారానికి లోనై నేను అనుభవించినది, చేసినది, తీసుకున్నది అన్నీ నిజంగా అసత్యమే. నిజమైనది అహంకారం లేని స్థితి మాత్రమే.
అహమ్ ఇత్య్ అస్తి చేద్ బ్రహ్మన్న్ అహమ్ ఆపది దుఃఖితః । సమ్పత్సు సుఖితస్ తస్మాద్ అనహఙ్కారితాధనః
బ్రహ్మన్, 'నేను' అనే భావన ఉంటే, కష్టంలో నేను బాధపడతాను, సుఖంలో ఆనందిస్తాను. అందుకే, అహంకారం లేనిదే నిజమైన ధనం.
అహఙ్కారం పరిత్యజ్య మునే శాన్తమనాస్ తథా । అవతిష్ఠే గతోద్వేగో భోగౌఘే ఽభఙ్గురాస్పదమ్
మహర్షీ, అహంకారాన్ని వదిలి, మనస్సు శాంతిగా ఉంచితే, అనేక అనుభవాల మధ్య కూడా నేను కలవరంలేకుండా నిలబడగలను.
బ్రహ్మన్ యావద్ అహఙ్కారవారిదః ప్రవిజృమ్భతే । తావద్ వికాసమ్ ఆయాతి తృష్ణాకుటజమఞ్జరీ
బ్రహ్మన్, అహంకారం అనే మేఘం పెరుగుతున్నంత వరకు, వాంఛ అనే పుష్పగుచ్ఛం కూడా విరుస్తూనే ఉంటుంది.
అహఙ్కారఘనే శాన్తే తృష్ణానవతడిల్లతా । శాన్తదీపశిఖావృత్త్యా క్వాపి యాస్యతి సత్వరమ్
ఘనమైన అహంకారం శాంతమైపోయినప్పుడు, దానికి ఆధారమైన తృష్ణ అనే వల్లి, ఆ ధూపం ఆగిపోయిన దీపం మంటలా, వెంటనే కనుమరుగవుతుంది.
అహఙ్కారమహావిన్ధ్యే మనోమత్తమతఙ్గజః । విస్ఫూర్జతి ఘనాస్ఫోటైస్ స్తనితైర్ ఇవ వారిదః
అహంకార అనే మహా పర్వతంలో, మనస్సు మత్తులో ఉన్న ఏనుగులా, గాఢంగా గర్జిస్తూ, మేఘాలు మోగే మ్రోగులా శబ్దం చేస్తుంది.
ఇహ దేహమహాదర్యాం ఘనాహఙ్కారకేసరీ । యో ఽయమ్ ఉల్లసతి స్ఫారం తేనేదం జగద్ ఆతతమ్
ఈ శరీరమనే విస్తారమైన గుహలో, ఘనమైన అహంకారం సింహంలా గట్టిగా గర్జిస్తుంది; దాని వల్లే ఈ లోకం అంతటా వ్యాపించింది.
తృష్ణాతన్తులవప్రోతా బహుజన్మపరమ్పరా । అహఙ్కారోగ్రశిడ్గేన కణ్ఠే ముక్తావలీ కృతా
తృష్ణ అనే దారాలతో అనేక జన్మలుగా పోసిన ముత్యాల హారాన్ని, అహంకారం అనే ఉగ్రమైన గొడవతో మెడలో ధరించబడింది.