కృశానుకణనారాచనిరన్తరతరామ్బరమ్ । బృహదగ్నిశిఖాజాలలుఠద్దగ్ధపురోత్కరమ్
నిరంతరం ఎగురుతున్న బాణాలతో ఆకాశం నిండిపోయింది. అగ్నిలో కాలిపోతున్న అడవి లాగ, ఎక్కడ చూసినా మంటలు ఎగసిపడుతున్నాయి. ఆ మంటలు పడి, ఇళ్ళ వరుసలు పూర్తిగా కాలిపోతూ, నేలపై ఎక్కడికక్కడ అగ్నిశిఖలు చెలరేగిపోయాయి.
రణద్ద్విరదసఙ్ఘట్టకుట్టితోద్భటసద్భటమ్ । విద్రవత్తస్కరచ్ఛేదమార్గకీర్ణమహాధనమ్
పోరులో ఏనుగులు ఢీకొని పడేసిన వీరులు అక్కడక్కడా చనిపోయి పడి ఉన్నారు. దొంగలు పారిపోతూ కొట్టబడి, వారి దారుల్లో గొప్ప ధనం చెల్లాచెదురుగా పడిపోయింది.
అఙ్గారరాశినిపతన్నరనార్యుగ్రరోదనమ్ । స్ఫుటచ్చటచటాశబ్దప్రలుఠత్ప్లుష్టకాష్టకమ్
ఎక్కడికక్కడ అంగారాలు కురుస్తుండగా, పురుషులు స్త్రీలు భయంకరంగా ఏడుస్తున్నారు. మంటల్లో కాలిపోతున్న దిండ్ల చప్పుడు చుట్టూ వినిపిస్తూ, అగ్నిలో అన్నీ కాలిపోతున్నాయి.
విపులాలాతచక్రౌఘశతసూర్యనభస్తలమ్ । అఙ్గారశిఖరాకీర్ణసమస్తవసుధాతలమ్
ఆకాశం అంతా అనేక రథచక్రాలతో, వందలాది సూర్యులతో నిండిపోయింది. భూమి మొత్తం అంగారాల కొండలతో కప్పబడిపోయింది.
దగ్ధాగ్నికాష్ఠక్రేఙ్కారరణజ్జ్వలనవైణికమ్ । దగ్ధజన్తుపరాక్రన్దరుదత్సకలసైరిభమ్
అక్కడ మంటల్లో కాలిపోతున్న మంటల కట్టెలు చిటపట మోగుతూ, ఆ శబ్దం వీణ వాయిద్యంలా వినిపించేది. ఆ మంటల్లో కాలిపోతున్న జంతువులన్నీ, ఏనుగులతో సహా, బాధతో అరుస్తూ, వారి విలాపాలు అక్కడ అంతటా వినిపించాయి.
పటవిశ్రాన్తరాజస్త్రీవృద్ధోత్సన్నహృతాశనమ్ । సకలగ్రసనారమ్భసోద్యోగాగ్నిమహాశిఖమ్
అక్కడ పరుపులపై విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న రాజులు, రాణులు, వృద్ధుల భోజనం అంతా మంటల్లో కాలిపోయింది. ఆ అగ్ని పెద్ద పెద్ద జ్వాలలతో, దారిలో ఉన్న ప్రతిదాన్ని మింగేందుకు ఉత్సాహంగా ముందుకు సాగింది.
కటచ్ఛాక్కారదుక్కారకఠినాగ్నిరణద్గృహమ్ । అనన్తజన్తుభోజ్యాన్నవహ్నిముక్తేన్ధనస్పృహమ్
ఆ ఇంట్లో మంటలు చిటపట మోగుతూ, గట్టిగా గర్జించాయి. ఆ మంటలు దాహం తీరక, ఇంకా ఎన్నో జంతువుల ఆహారాన్ని మింగాలని తహతహలాడుతూ, దావానలం లా వ్యాపించాయి.
అథ శుశ్రావ తత్రాసౌ గిరో రాజా విదూరథః । యోధానాం దహ్యమానానాం పశ్యతామ్ అభిధావతామ్
అప్పుడు అక్కడ రాజు విదూరథుడు తన సైనికుల అరుపులు విన్నాడు. వారు కాలిపోతూ, పరుగు తీస్తూ, చూస్తూ ఉండగానే, వారి బాధతో అరుస్తున్నారు.
హా మత్తమరుద్ ఊర్ధ్వస్థాన్ అఙ్గారగృహపాదపాన్ । రణత్ఖగవరలీనజ్వలనాన్ పాతయన్ స్థితః
అయ్యో! పిచ్చిగా వీసే గాలి, ఇళ్ల పైకప్పుల మీద నుంచి, చెట్ల మీద నుంచి, మంటలు ఎగిసిపడే నిప్పురవ్వలను క్రిందకు జారవిడుస్తోంది. యుద్ధంలో ఖడ్గాల మోగుడు శబ్దంతో ఆ మంటలు మరింత భయంకరంగా ఉన్నాయి.
హా ఖడ్గధారా ప్రాలేయశీతా దేహేషు దన్తినామ్ । లగ్నా మనస్సు మహతామ్ ఇవ విజ్ఞానసూక్తయః
అయ్యో! మంచు తాకినంత చల్లగా ఉన్న ఖడ్గాల అంచులు, ఏనుగుల శరీరాల్లో కూరుకుపోయాయి. అవి మహానుభావుల మనసుల్లో జ్ఞానవాక్యాలు బలంగా నిలిచినట్లుగా ఉన్నాయి.
హా తాత హేతయో లగ్నాస్ తరుణీకవరీతృణే । జ్వలన్తి శుష్కపర్ణౌఘా ఇవ వీరానలేరితాః
అయ్యో నాన్న! మరణానికి కారణాలు, యవ్వనపు మృదువైన పుల్లల్లోనే దాగున్నాయి. అవి వీరుల మంటతో మండుతున్న పొడిపొదల మాదిరిగా దహించేస్తున్నాయి.
ఆవర్తవర్తినీ దీర్ఘా వహత్య్ ఊర్ధ్వం తరఙ్గినీ । పశ్యేయం ధూమయమునా వ్యోమగఙ్గాం ప్రధావతి
పొగతో నిండిన పొడవైన నదిలా, పైకి పైకి తిరుగుతూ వేగంగా పరుగెడుతోంది. ఆకాశంలో పొగతో నిండిన గంగా ప్రవహిస్తున్నట్లుగా నేను చూస్తున్నాను.
వహదుల్ముకకాష్టౌర్ధ్వగామినీ ధూమనిమ్నగా । వైమానికాన్ అన్ధయతి పశ్యాగ్నికణబుద్బుదా
పొగతో కూడిన నది, మండుతున్న దారులతో పైకి ఎగురుతోంది. ఆ పొగలో దేవతలు కూడా కనబడకుండా పోతున్నారు. చూడండి, అందులో అగ్నికణాలు, బుడగలు కనిపిస్తున్నాయి.
అస్య మాతా పితా భ్రాతా జామాతా తనయస్ సుతా । అస్మిన్ సద్మని నిర్దగ్ధా దగ్ధైషామ్ అన్తమ్ ఇచ్ఛతి
ఈ ఇంట్లో అతని తల్లి, తండ్రి, అన్న, మరిది, కుమారుడు, కుమార్తె — అందరూ కాలిపోయారు. ఇప్పుడు మిగిలినవారిని కూడా ఈ అగ్ని పూర్తిగా దహించాలనే చూస్తోంది.
హా హా హా గచ్ఛ భోశ్ శీఘ్రమ్ ఏతద్ అఙ్గారమన్దిరమ్ । ఇతః ప్రవృత్తం పతితుం సుమేరోశ్ శిఖరం యథా
అయ్యో! అయ్యో! అయ్యో! ఈ అంగారాల గృహాన్ని వెంటనే వదిలి వెళ్లండి ప్రభూ! ఇది సుమేరు శిఖరం కూలిపోవడంలా, ఏ క్షణమైనా కూలిపోతుంది.
అహో శరశిలాశక్తికున్తప్రాసాసిహేతయః । జ్వాలాసన్ధ్యభ్రపటలం విశన్తి శలభా ఇవ
విల్లు బాణాలు, రాళ్లు, కటారులు, కుళ్లులు, ఖడ్గాలు — ఇవన్నీ అగ్నిజ్వాలలతో పొగలు కమ్మిన మేఘపు గూడలో, పురుగు మంటలోకి దూకినట్టు లోపలికి దూసుకుపోతున్నాయి.
హేతిప్రవాహా జ్వలనం నభస్ సర్వే విశన్త్య్ అహో । వడవానలమ్ ఉజ్జ్వాలమ్ అర్ణఃపూరా ఇవార్ణవాత్
ఆకాశంలో మండుతున్న అగ్నిలోకి అన్ని గాలులు కలిసిపోతున్నాయి, సముద్రపు అలలు ఉప్పెనగా వచ్చి అగ్నిలో లీనమయ్యేలా.
ధూమాయన్తే మహాభ్రాణి జ్వాలాశిఖరకోటిషు । సరసాన్య్ అపి శుష్యన్తి హృదయానీవ రాగినామ్
మంటల జ్వాలల అంచుల్లో గొప్ప మేఘాలు పొగగా మారిపోతున్నాయి; సరస్సులు కూడా ఎండిపోతున్నాయి, కామానికి లోనైనవారి హృదయాలు ఎండిపోవడంలా.
ఆలానత్వరుషైవైతా దన్తిభిర్ వృక్షపఙ్క్తయః । స్ఫుటత్కటకటారావం పాత్యన్తే కృతపీత్కృతైః
కోపంతో మండుతున్న చెట్ల వరుసలను, తినిపూరితమైన ఏనుగులు విరిగిపడేలా కొడుతున్నాయి; వాటి కొమ్మలు పగిలిపడుతూ పెద్ద శబ్దం చేస్తున్నాయి.
ప్లుష్టపుష్పఫలస్కన్ధగన్ధశ్రీకా గృహద్రుమాః । గతా నిర్దగ్ధసర్వస్వా గృహస్థా ఇవ దీనతామ్
పువ్వులు, పండ్లు, సువాసనతో నిండిన ఇంటి చెట్లు ఇప్పుడు పూర్తిగా కాలిపోయి, అన్నీ కోల్పోయిన గృహస్థుల్లా విషాదంగా మారిపోయాయి.
మాతాపితృవినిర్ముక్తా బాలకాస్ తిమిరావలీః । మథ్నన్తో ఽఙ్గేషు రథ్యాసు కుడ్యపాతేన హా హతాః
తల్లిదండ్రులు లేని చిన్నపిల్లలు చీకటిలో తడబడుతూ, వీధుల్లో గోడలు కూలిపోవడంతో గాయపడి, నాశనం అవుతున్నారు.
వత విద్రావితాన్ధస్య కరిణో రణమూర్ధని । పతదఙ్గారకాగారభారిణః కటుకూజితమ్
కురుడు వ్యక్తులు తరిమివేసిన ఏనుగులు యుద్ధమధ్యంలో గట్టిగా అరుస్తూ, మీద పడుతున్న అగ్ని మంటలతో తమ శరీరాలు భారంగా మారాయి.
హా కష్ఠమ్ అసినిర్భిన్నస్కన్ధే సన్నదృఢోల్ముకే । పతితో యన్త్రపాషాణః పురుషస్యాశనిర్ యథా
ఓహో, ఖడ్గంతో చీలిపోయి భుజంలో బలంగా ఇరుక్కున్న రాయి, యంత్రం నుంచి పడే మLightning లా ఒక మనిషిపై పడింది.
గవాశ్వమహిషాజోష్ట్రశ్వశృగాలవృకైర్ అహో । ఘోరో రణ ఇహారబ్ధో మార్గరోధక ఆకులైః
ఆవులు, గుర్రాలు, ఎద్దులు, ఒంటెలు, కుక్కలు, నక్కలు — వీరంతా మార్గాన్ని అడ్డగించి కలవరపడి, ఇక్కడ భయంకరమైన యుద్ధాన్ని మొదలుపెట్టారు.
పటైః పటపటాశబ్దైర్ జ్వలజ్జ్వాలాలిమారుతైః । ఆక్రన్దిన్యస్ స్త్రియో యాన్తి స్థలపద్మాచితా ఇవ
పొగలు పుట్టే బట్టల మంటల చప్పుళ్లు, అగ్ని జ్వాలల గాలులతో, విలపిస్తున్న ఆడవారు నేలపై కమలాలతో అలంకరించబడినవారిలా ముందుకు వెళ్తున్నారు.
స్త్రీణాం జ్వాలాలవాః పశ్య లిహన్త్య్ అలకవల్లరీః । కుర్వన్తో ఽశోకపుష్పాభాం కరభా ఇవ పన్నగీః
ఆడవారి జుట్టు వాల్లను అగ్ని జ్వాలలు తాకుతూ, అవి అశోకపుష్పాల్లా కనిపిస్తున్నాయి; అది ఏనుగులు పాములతో ఆడుకున్నట్టు ఉంది.
హా హా హరిణశావాక్ష్యాః పక్ష్మలేక్షణపక్ష్మసు । కుశాగ్రేష్వ్ ఇవ విశ్రాన్తిమ్ ఏతి కార్షాణవీ శిఖా
హాయ్! మృగనేత్రాలైన ఆడవారి కళ్ల పొడవైన రెప్పలపై, దువ్వెనలపై మంట నిదానంగా ఆగిపోతూ ఉంది.
దహ్యమానో ఽపి నిర్యాతి న కలత్రం వినా నరః । అహో బత దురుచ్ఛేదాః ప్రాణినాం స్నేహవాగురాః
తన భార్య లేకుండా పురుషుడు మంటలోనైనా బయటకు వెళ్లడు; ప్రాణులకు ప్రేమ బంధాలు ఎంత విడదీయలేనివో చూడండి.
కరీ రభసనిర్భిన్నజ్వలదఙ్గారపాదపైః । ప్లుష్టపుష్కరకః కోపాన్ మథ్నాత్య్ ఉత్పుష్కరం సరః
ఆ enraged ఏనుగు, మంటలతో మండుతున్న చెట్లను బలంగా విరిచేస్తూ, కోపంతో, ఎప్పుడో ఎండిపోయిన తామరలతో నిండిన చెరువును తన సొంకుతో కలిపేస్తోంది.
ధూమోఽమ్బుదపదం ప్రాప్య లోలాలాతతడిల్లతమ్ । జ్వలదఙ్గారనారాచనికరం పరివర్షతి
పొగ, మేఘాల దగ్గరికి చేరి, తన అలజడి గల వెడల్పైన మెరుపులతో, మండుతున్న అగ్ని బాణాల వర్షాన్ని కురిపిస్తోంది.