బలాద్ ఆకృష్టకర్ణానాం ధనుషాం శరవర్షిణామ్ । బృహతాం మత్తమత్తానాం కుఞ్జరాణాం తరస్వినామ్
బలంగా వంగిన విల్లు నుండి బాణాలు వర్షంలా వర్షించాయి. అదే సమయంలో, పెద్ద పెద్ద మత్తులో ఉన్న గజాలు గట్టిగా అరుస్తూ పరుగులు తీస్తున్నాయి.
పురే చటచటాస్ఫోటైర్ వేల్లతాం జాతవేదసామ్ । పౌరాణాం దగ్ధదారాణాం మహాహలహలారవైః
పట్టణంలో ఎగిసిపడుతున్న అగ్నికీలకల చటచట శబ్దాలతో పాటు, భార్యలు కాలిపోయిన పౌరులు తీవ్ర వేదనతో పెద్ద అరుపులు వేస్తున్నారు.
తరతామ్ అగ్నిఖణ్డానాం ష్వక్కారకఠినారవమ్ । జ్వలన్తీనాం పరిస్పన్దాద్ ధ్వగధ్వగితి చార్చిషామ్
అగ్నికణాలు గట్టిగా చప్పట్లు కొడుతూ, మంటలు 'ధ్వగ-ధ్వగ' అని శబ్దం చేస్తూ ఎగిసిపడుతున్నాయి.
అథ వాతాయనాద్ దేవ్యౌ మన్త్రీ రాజా విదూరథః । దదృశుః ప్రోన్నమన్నాదం మహానిశి మహాపురమ్
ఆ సమయంలో, ఆ ఇద్దరు రాణులు, మంత్రి, రాజు విదూరథుడు—all వాతాయనంలోంచి చూస్తూ, ఆ మహానగరం అర్థరాత్రి సమయంలో గొప్ప అరుపుతో పైకి లేచినట్టు చూశారు.
ప్రలయానిలసఙ్క్షుబ్ధపూర్ణైకార్ణవరంహసా । పూర్ణం పరబలేనోగ్రహేతిమేఘతరఙ్గిణా
ఆ నగరం, ప్రళయకాలపు గాలులతో కదిలిన ఒకటే పెద్ద సముద్రం శక్తితో నిండిపోయి, దట్టమైన మేఘాల అలలతో ఉప్పొంగుతూ, పరమశక్తి చేత నడిపించబడుతున్నట్టు కనిపించింది.
కల్పాన్తవహ్నివిగలన్దేహభూధరభాసురైః । దహ్యమానం మహాజ్వాలాజాలైర్ అమ్బరపూరకైః
కల్పాంతంలో అగ్నిలో కరిగిపోతున్న పర్వతాల్లా ప్రకాశించే అగ్ని జ్వాలలు ఆకాశాన్ని నింపుతూ, ఆ మహానగరాన్ని పూర్తిగా కాల్చేస్తున్నాయి.
ముష్టిగ్రాహ్యమహామేఘగర్జసన్తర్జనోర్జితైః । ఘోరం కలకలారావైర్ మాంసలైర్ మన్త్రిజల్పితైః
పట్టుకోగలిగినంత దగ్గరగా ఉన్న భారీ మేఘాల మోగులు, భయంకరంగా ఉప్పొంగిన అరుపులు, మాంసంతో కూడిన మంత్రజపాల మర్మరాలు కలిసిపోయి అక్కడ గంభీరంగా వినిపించాయి.
పుష్కరావర్తసఙ్కాశధూమాభ్రపిహితామ్బరమ్ । ప్రోడ్డీనహేమాభ్రనిభజ్వాలాపుఞ్జైర్ నిరన్తరమ్
పుష్కరిణిలో అలలు తిరిగినట్టు పొగమబ్బులు ఆకాశాన్ని కప్పేశాయి. అలా ఎప్పుడూ ఆకాశంలో బంగారు మేఘాల్లా మెరుస్తూ అగ్నిజ్వాలలు వెలిగిపోతున్నాయి.
తరదుల్ముకఖణ్డోఘతారాతరలితామ్బరమ్ । అన్యోఽన్యదేహసద్మౌఘప్రజ్వలజ్జ్వాలనాకులమ్
విద్యుత్ మెరుపులు, ఉల్కలు ఆకాశంలో మెరిసిపోతుండగా, ఒకరినొకరు తగిలిన శరీరాల గుంపులు అగ్నిజ్వాలల్లో మండిపోతూ ఆకాశాన్ని వెలిగించాయి.
హతసైన్యపురాపాతధూతాఙ్గారాభ్రకోటరమ్ । కర్కశాక్రన్దనిర్దగ్ధలోకపూరోగ్రగర్జితమ్
పడి పోయిన సైన్యంతో నగరం బూడిదమయి, అంగారపు మబ్బులతో నిండిపోయింది. అక్కడ కఠినమైన అరుపులు, భయంకరమైన రోదనలు, లోకాలు కాలిపోతున్న ఘోరమైన గర్జనలు ప్రతిధ్వనించాయి.
కృశానుకణనారాచనిరన్తరతరామ్బరమ్ । బృహదగ్నిశిఖాజాలలుఠద్దగ్ధపురోత్కరమ్
నిరంతరం ఎగురుతున్న బాణాలతో ఆకాశం నిండిపోయింది. అగ్నిలో కాలిపోతున్న అడవి లాగ, ఎక్కడ చూసినా మంటలు ఎగసిపడుతున్నాయి. ఆ మంటలు పడి, ఇళ్ళ వరుసలు పూర్తిగా కాలిపోతూ, నేలపై ఎక్కడికక్కడ అగ్నిశిఖలు చెలరేగిపోయాయి.
రణద్ద్విరదసఙ్ఘట్టకుట్టితోద్భటసద్భటమ్ । విద్రవత్తస్కరచ్ఛేదమార్గకీర్ణమహాధనమ్
పోరులో ఏనుగులు ఢీకొని పడేసిన వీరులు అక్కడక్కడా చనిపోయి పడి ఉన్నారు. దొంగలు పారిపోతూ కొట్టబడి, వారి దారుల్లో గొప్ప ధనం చెల్లాచెదురుగా పడిపోయింది.
అఙ్గారరాశినిపతన్నరనార్యుగ్రరోదనమ్ । స్ఫుటచ్చటచటాశబ్దప్రలుఠత్ప్లుష్టకాష్టకమ్
ఎక్కడికక్కడ అంగారాలు కురుస్తుండగా, పురుషులు స్త్రీలు భయంకరంగా ఏడుస్తున్నారు. మంటల్లో కాలిపోతున్న దిండ్ల చప్పుడు చుట్టూ వినిపిస్తూ, అగ్నిలో అన్నీ కాలిపోతున్నాయి.
విపులాలాతచక్రౌఘశతసూర్యనభస్తలమ్ । అఙ్గారశిఖరాకీర్ణసమస్తవసుధాతలమ్
ఆకాశం అంతా అనేక రథచక్రాలతో, వందలాది సూర్యులతో నిండిపోయింది. భూమి మొత్తం అంగారాల కొండలతో కప్పబడిపోయింది.
దగ్ధాగ్నికాష్ఠక్రేఙ్కారరణజ్జ్వలనవైణికమ్ । దగ్ధజన్తుపరాక్రన్దరుదత్సకలసైరిభమ్
అక్కడ మంటల్లో కాలిపోతున్న మంటల కట్టెలు చిటపట మోగుతూ, ఆ శబ్దం వీణ వాయిద్యంలా వినిపించేది. ఆ మంటల్లో కాలిపోతున్న జంతువులన్నీ, ఏనుగులతో సహా, బాధతో అరుస్తూ, వారి విలాపాలు అక్కడ అంతటా వినిపించాయి.
పటవిశ్రాన్తరాజస్త్రీవృద్ధోత్సన్నహృతాశనమ్ । సకలగ్రసనారమ్భసోద్యోగాగ్నిమహాశిఖమ్
అక్కడ పరుపులపై విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న రాజులు, రాణులు, వృద్ధుల భోజనం అంతా మంటల్లో కాలిపోయింది. ఆ అగ్ని పెద్ద పెద్ద జ్వాలలతో, దారిలో ఉన్న ప్రతిదాన్ని మింగేందుకు ఉత్సాహంగా ముందుకు సాగింది.
కటచ్ఛాక్కారదుక్కారకఠినాగ్నిరణద్గృహమ్ । అనన్తజన్తుభోజ్యాన్నవహ్నిముక్తేన్ధనస్పృహమ్
ఆ ఇంట్లో మంటలు చిటపట మోగుతూ, గట్టిగా గర్జించాయి. ఆ మంటలు దాహం తీరక, ఇంకా ఎన్నో జంతువుల ఆహారాన్ని మింగాలని తహతహలాడుతూ, దావానలం లా వ్యాపించాయి.
అథ శుశ్రావ తత్రాసౌ గిరో రాజా విదూరథః । యోధానాం దహ్యమానానాం పశ్యతామ్ అభిధావతామ్
అప్పుడు అక్కడ రాజు విదూరథుడు తన సైనికుల అరుపులు విన్నాడు. వారు కాలిపోతూ, పరుగు తీస్తూ, చూస్తూ ఉండగానే, వారి బాధతో అరుస్తున్నారు.
హా మత్తమరుద్ ఊర్ధ్వస్థాన్ అఙ్గారగృహపాదపాన్ । రణత్ఖగవరలీనజ్వలనాన్ పాతయన్ స్థితః
అయ్యో! పిచ్చిగా వీసే గాలి, ఇళ్ల పైకప్పుల మీద నుంచి, చెట్ల మీద నుంచి, మంటలు ఎగిసిపడే నిప్పురవ్వలను క్రిందకు జారవిడుస్తోంది. యుద్ధంలో ఖడ్గాల మోగుడు శబ్దంతో ఆ మంటలు మరింత భయంకరంగా ఉన్నాయి.
హా ఖడ్గధారా ప్రాలేయశీతా దేహేషు దన్తినామ్ । లగ్నా మనస్సు మహతామ్ ఇవ విజ్ఞానసూక్తయః
అయ్యో! మంచు తాకినంత చల్లగా ఉన్న ఖడ్గాల అంచులు, ఏనుగుల శరీరాల్లో కూరుకుపోయాయి. అవి మహానుభావుల మనసుల్లో జ్ఞానవాక్యాలు బలంగా నిలిచినట్లుగా ఉన్నాయి.
హా తాత హేతయో లగ్నాస్ తరుణీకవరీతృణే । జ్వలన్తి శుష్కపర్ణౌఘా ఇవ వీరానలేరితాః
అయ్యో నాన్న! మరణానికి కారణాలు, యవ్వనపు మృదువైన పుల్లల్లోనే దాగున్నాయి. అవి వీరుల మంటతో మండుతున్న పొడిపొదల మాదిరిగా దహించేస్తున్నాయి.
ఆవర్తవర్తినీ దీర్ఘా వహత్య్ ఊర్ధ్వం తరఙ్గినీ । పశ్యేయం ధూమయమునా వ్యోమగఙ్గాం ప్రధావతి
పొగతో నిండిన పొడవైన నదిలా, పైకి పైకి తిరుగుతూ వేగంగా పరుగెడుతోంది. ఆకాశంలో పొగతో నిండిన గంగా ప్రవహిస్తున్నట్లుగా నేను చూస్తున్నాను.
వహదుల్ముకకాష్టౌర్ధ్వగామినీ ధూమనిమ్నగా । వైమానికాన్ అన్ధయతి పశ్యాగ్నికణబుద్బుదా
పొగతో కూడిన నది, మండుతున్న దారులతో పైకి ఎగురుతోంది. ఆ పొగలో దేవతలు కూడా కనబడకుండా పోతున్నారు. చూడండి, అందులో అగ్నికణాలు, బుడగలు కనిపిస్తున్నాయి.
అస్య మాతా పితా భ్రాతా జామాతా తనయస్ సుతా । అస్మిన్ సద్మని నిర్దగ్ధా దగ్ధైషామ్ అన్తమ్ ఇచ్ఛతి
ఈ ఇంట్లో అతని తల్లి, తండ్రి, అన్న, మరిది, కుమారుడు, కుమార్తె — అందరూ కాలిపోయారు. ఇప్పుడు మిగిలినవారిని కూడా ఈ అగ్ని పూర్తిగా దహించాలనే చూస్తోంది.
హా హా హా గచ్ఛ భోశ్ శీఘ్రమ్ ఏతద్ అఙ్గారమన్దిరమ్ । ఇతః ప్రవృత్తం పతితుం సుమేరోశ్ శిఖరం యథా
అయ్యో! అయ్యో! అయ్యో! ఈ అంగారాల గృహాన్ని వెంటనే వదిలి వెళ్లండి ప్రభూ! ఇది సుమేరు శిఖరం కూలిపోవడంలా, ఏ క్షణమైనా కూలిపోతుంది.
అహో శరశిలాశక్తికున్తప్రాసాసిహేతయః । జ్వాలాసన్ధ్యభ్రపటలం విశన్తి శలభా ఇవ
విల్లు బాణాలు, రాళ్లు, కటారులు, కుళ్లులు, ఖడ్గాలు — ఇవన్నీ అగ్నిజ్వాలలతో పొగలు కమ్మిన మేఘపు గూడలో, పురుగు మంటలోకి దూకినట్టు లోపలికి దూసుకుపోతున్నాయి.
హేతిప్రవాహా జ్వలనం నభస్ సర్వే విశన్త్య్ అహో । వడవానలమ్ ఉజ్జ్వాలమ్ అర్ణఃపూరా ఇవార్ణవాత్
ఆకాశంలో మండుతున్న అగ్నిలోకి అన్ని గాలులు కలిసిపోతున్నాయి, సముద్రపు అలలు ఉప్పెనగా వచ్చి అగ్నిలో లీనమయ్యేలా.
ధూమాయన్తే మహాభ్రాణి జ్వాలాశిఖరకోటిషు । సరసాన్య్ అపి శుష్యన్తి హృదయానీవ రాగినామ్
మంటల జ్వాలల అంచుల్లో గొప్ప మేఘాలు పొగగా మారిపోతున్నాయి; సరస్సులు కూడా ఎండిపోతున్నాయి, కామానికి లోనైనవారి హృదయాలు ఎండిపోవడంలా.
ఆలానత్వరుషైవైతా దన్తిభిర్ వృక్షపఙ్క్తయః । స్ఫుటత్కటకటారావం పాత్యన్తే కృతపీత్కృతైః
కోపంతో మండుతున్న చెట్ల వరుసలను, తినిపూరితమైన ఏనుగులు విరిగిపడేలా కొడుతున్నాయి; వాటి కొమ్మలు పగిలిపడుతూ పెద్ద శబ్దం చేస్తున్నాయి.
ప్లుష్టపుష్పఫలస్కన్ధగన్ధశ్రీకా గృహద్రుమాః । గతా నిర్దగ్ధసర్వస్వా గృహస్థా ఇవ దీనతామ్
పువ్వులు, పండ్లు, సువాసనతో నిండిన ఇంటి చెట్లు ఇప్పుడు పూర్తిగా కాలిపోయి, అన్నీ కోల్పోయిన గృహస్థుల్లా విషాదంగా మారిపోయాయి.