అస్మిన్ రణవరే రాజన్ మృతవ్యం భవతాధునా । ప్రాప్తవ్యం ప్రాక్తనం రాజ్యమ్ ఏతత్ ప్రత్యక్షమ్ ఏవ మే
ఓ రాజా, ఈ గొప్ప యుద్ధంలో నువ్వు ఇప్పుడు మరణించాల్సిందే. నీ పూర్వ రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందాలి. ఇది నాకు స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
కుమార్యా మన్త్రిణా చైవ త్వయా చ ప్రాక్తనం పురమ్ । ఆగన్తవ్యం శవీభూతం ప్రాప్తవ్యం తచ్ఛరీరకమ్
ఆ యువరాణి, మంత్రి, నువ్వు — మీరు మునుపటి పట్టణానికి మృతదేహాలుగా వెళ్లి, అక్కడ మీ శరీరాలను తిరిగి పొందాలి.
ఆవాం యావో యథాయాతం వాతరూపేణ చ త్వయా । ఆగన్తవ్యశ్ చ తద్దేశః కుమార్యా మన్త్రిణాపి చ
మేమిద్దరం ఎలా వచ్చామో అలాగే వచ్చాము. నువ్వు గాలిలా వచ్చావు. ఆ ప్రదేశానికి యువరాణి, మంత్రి కూడా చేరాలి.
అన్యైవ గతిర్ అశ్వస్య గతిర్ అన్యా ఖరోష్ట్రయోః । మదక్లిన్నకపోలస్య గతిర్ అన్యైవ దన్తినః
గుర్రానికి ఒక దారి, ఒంటెకు, గాడిదకు మరో దారి, మదంతో చెంబులు తడిచిన ఏనుగుకు ఇంకొక దారి ఉంటాయి.
ప్రస్తుతేతి కథా యావన్ మిథో మధురభాషిణోః । తావద్ ప్రవిశ్య సమ్భ్రాన్త ఉవాచోర్ధ్వం స్థితో నరః
ఆ ఇద్దరూ మధురంగా పరస్పరం మాట్లాడుకుంటుండగా, ఒకడు తొందరగా లోపలికి వచ్చి, పైభాగంలో నిలబడి ఇలా అన్నాడు.
దేవ సాయకచక్రాసిగదాపరిఘవృష్టిమత్ । మహత్ పరబలం ప్రాప్తమ్ ఏకార్ణవ ఇవోద్ధతః
ప్రభూ! శత్రువుల గొప్ప సేన బాణాలు, చక్రాలు, ఖడ్గాలు, గదలు, ఇనుప దండాలు వర్షంలా కురిపిస్తూ, ఒక్క సముద్రంలా ఉప్పొంగిపొంగి వచ్చేసింది.
కల్పకాలానిలోద్ధూతకులాచలశిలోపమః । గదాశక్తిభుసుణ్డీనాం వృష్టీన్ ముఞ్చతి వృష్టివత్
యుగాంతపు గాలికి కొండరాళ్లు ఎగిరిపడినట్టు, గదలు, శక్తులు, భుసుండిల వర్షం వానపాటిలా కురుస్తోంది.
నగరే నగసఙ్కాశే లగ్నో ఽగ్నిర్ వ్యాప్తదిక్తటః । దహంశ్ చటచటాస్ఫోటైః పాతయత్య్ ఉత్తమాః పురీః
పర్వతంలా ఉన్న ఈ నగరంలో అగ్ని వ్యాపించి, దిక్కులన్నీ నిండిపోయింది; దాని చటచట మంటలతో గొప్ప భవనాలు కూలిపోతున్నాయి.
కల్పామ్బుదఘటాతుల్యా వ్యోమ్ని ధూమమహాద్రయః । బలాత్ ప్రోడ్డయనం కర్తుం ప్రవృత్తా గరుడా ఇవ
ఆకాశంలో, కల్పకాల మేఘాలు ఢీకొని ఏర్పడిన మహత్తర పర్వతాల్లా పొగలు పైకి ఎగసిపోతున్నాయి. అవి గరుడుల్లా బలంగా పైకి ఎగరడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి.
ససమ్భ్రమం వదన్త్య్ ఏవం పురుషే పరుషారవే । ఉదభూత్ పూరయన్న్ ఆశా బహిః కోలాహలో మహాన్
మనుషుల గట్టిపలుకులతో కలిసిన కలవరంతో, ప్రజలు ఇలా మాట్లాడుతున్నారు. బయట పెద్ద కోలాహలం ఏర్పడి, దిక్కులన్నీ ఆ శబ్దంతో నిండిపోయాయి.
బలాద్ ఆకృష్టకర్ణానాం ధనుషాం శరవర్షిణామ్ । బృహతాం మత్తమత్తానాం కుఞ్జరాణాం తరస్వినామ్
బలంగా వంగిన విల్లు నుండి బాణాలు వర్షంలా వర్షించాయి. అదే సమయంలో, పెద్ద పెద్ద మత్తులో ఉన్న గజాలు గట్టిగా అరుస్తూ పరుగులు తీస్తున్నాయి.
పురే చటచటాస్ఫోటైర్ వేల్లతాం జాతవేదసామ్ । పౌరాణాం దగ్ధదారాణాం మహాహలహలారవైః
పట్టణంలో ఎగిసిపడుతున్న అగ్నికీలకల చటచట శబ్దాలతో పాటు, భార్యలు కాలిపోయిన పౌరులు తీవ్ర వేదనతో పెద్ద అరుపులు వేస్తున్నారు.
తరతామ్ అగ్నిఖణ్డానాం ష్వక్కారకఠినారవమ్ । జ్వలన్తీనాం పరిస్పన్దాద్ ధ్వగధ్వగితి చార్చిషామ్
అగ్నికణాలు గట్టిగా చప్పట్లు కొడుతూ, మంటలు 'ధ్వగ-ధ్వగ' అని శబ్దం చేస్తూ ఎగిసిపడుతున్నాయి.
అథ వాతాయనాద్ దేవ్యౌ మన్త్రీ రాజా విదూరథః । దదృశుః ప్రోన్నమన్నాదం మహానిశి మహాపురమ్
ఆ సమయంలో, ఆ ఇద్దరు రాణులు, మంత్రి, రాజు విదూరథుడు—all వాతాయనంలోంచి చూస్తూ, ఆ మహానగరం అర్థరాత్రి సమయంలో గొప్ప అరుపుతో పైకి లేచినట్టు చూశారు.
ప్రలయానిలసఙ్క్షుబ్ధపూర్ణైకార్ణవరంహసా । పూర్ణం పరబలేనోగ్రహేతిమేఘతరఙ్గిణా
ఆ నగరం, ప్రళయకాలపు గాలులతో కదిలిన ఒకటే పెద్ద సముద్రం శక్తితో నిండిపోయి, దట్టమైన మేఘాల అలలతో ఉప్పొంగుతూ, పరమశక్తి చేత నడిపించబడుతున్నట్టు కనిపించింది.
కల్పాన్తవహ్నివిగలన్దేహభూధరభాసురైః । దహ్యమానం మహాజ్వాలాజాలైర్ అమ్బరపూరకైః
కల్పాంతంలో అగ్నిలో కరిగిపోతున్న పర్వతాల్లా ప్రకాశించే అగ్ని జ్వాలలు ఆకాశాన్ని నింపుతూ, ఆ మహానగరాన్ని పూర్తిగా కాల్చేస్తున్నాయి.
ముష్టిగ్రాహ్యమహామేఘగర్జసన్తర్జనోర్జితైః । ఘోరం కలకలారావైర్ మాంసలైర్ మన్త్రిజల్పితైః
పట్టుకోగలిగినంత దగ్గరగా ఉన్న భారీ మేఘాల మోగులు, భయంకరంగా ఉప్పొంగిన అరుపులు, మాంసంతో కూడిన మంత్రజపాల మర్మరాలు కలిసిపోయి అక్కడ గంభీరంగా వినిపించాయి.
పుష్కరావర్తసఙ్కాశధూమాభ్రపిహితామ్బరమ్ । ప్రోడ్డీనహేమాభ్రనిభజ్వాలాపుఞ్జైర్ నిరన్తరమ్
పుష్కరిణిలో అలలు తిరిగినట్టు పొగమబ్బులు ఆకాశాన్ని కప్పేశాయి. అలా ఎప్పుడూ ఆకాశంలో బంగారు మేఘాల్లా మెరుస్తూ అగ్నిజ్వాలలు వెలిగిపోతున్నాయి.
తరదుల్ముకఖణ్డోఘతారాతరలితామ్బరమ్ । అన్యోఽన్యదేహసద్మౌఘప్రజ్వలజ్జ్వాలనాకులమ్
విద్యుత్ మెరుపులు, ఉల్కలు ఆకాశంలో మెరిసిపోతుండగా, ఒకరినొకరు తగిలిన శరీరాల గుంపులు అగ్నిజ్వాలల్లో మండిపోతూ ఆకాశాన్ని వెలిగించాయి.
హతసైన్యపురాపాతధూతాఙ్గారాభ్రకోటరమ్ । కర్కశాక్రన్దనిర్దగ్ధలోకపూరోగ్రగర్జితమ్
పడి పోయిన సైన్యంతో నగరం బూడిదమయి, అంగారపు మబ్బులతో నిండిపోయింది. అక్కడ కఠినమైన అరుపులు, భయంకరమైన రోదనలు, లోకాలు కాలిపోతున్న ఘోరమైన గర్జనలు ప్రతిధ్వనించాయి.
కృశానుకణనారాచనిరన్తరతరామ్బరమ్ । బృహదగ్నిశిఖాజాలలుఠద్దగ్ధపురోత్కరమ్
నిరంతరం ఎగురుతున్న బాణాలతో ఆకాశం నిండిపోయింది. అగ్నిలో కాలిపోతున్న అడవి లాగ, ఎక్కడ చూసినా మంటలు ఎగసిపడుతున్నాయి. ఆ మంటలు పడి, ఇళ్ళ వరుసలు పూర్తిగా కాలిపోతూ, నేలపై ఎక్కడికక్కడ అగ్నిశిఖలు చెలరేగిపోయాయి.
రణద్ద్విరదసఙ్ఘట్టకుట్టితోద్భటసద్భటమ్ । విద్రవత్తస్కరచ్ఛేదమార్గకీర్ణమహాధనమ్
పోరులో ఏనుగులు ఢీకొని పడేసిన వీరులు అక్కడక్కడా చనిపోయి పడి ఉన్నారు. దొంగలు పారిపోతూ కొట్టబడి, వారి దారుల్లో గొప్ప ధనం చెల్లాచెదురుగా పడిపోయింది.
అఙ్గారరాశినిపతన్నరనార్యుగ్రరోదనమ్ । స్ఫుటచ్చటచటాశబ్దప్రలుఠత్ప్లుష్టకాష్టకమ్
ఎక్కడికక్కడ అంగారాలు కురుస్తుండగా, పురుషులు స్త్రీలు భయంకరంగా ఏడుస్తున్నారు. మంటల్లో కాలిపోతున్న దిండ్ల చప్పుడు చుట్టూ వినిపిస్తూ, అగ్నిలో అన్నీ కాలిపోతున్నాయి.
విపులాలాతచక్రౌఘశతసూర్యనభస్తలమ్ । అఙ్గారశిఖరాకీర్ణసమస్తవసుధాతలమ్
ఆకాశం అంతా అనేక రథచక్రాలతో, వందలాది సూర్యులతో నిండిపోయింది. భూమి మొత్తం అంగారాల కొండలతో కప్పబడిపోయింది.
దగ్ధాగ్నికాష్ఠక్రేఙ్కారరణజ్జ్వలనవైణికమ్ । దగ్ధజన్తుపరాక్రన్దరుదత్సకలసైరిభమ్
అక్కడ మంటల్లో కాలిపోతున్న మంటల కట్టెలు చిటపట మోగుతూ, ఆ శబ్దం వీణ వాయిద్యంలా వినిపించేది. ఆ మంటల్లో కాలిపోతున్న జంతువులన్నీ, ఏనుగులతో సహా, బాధతో అరుస్తూ, వారి విలాపాలు అక్కడ అంతటా వినిపించాయి.
పటవిశ్రాన్తరాజస్త్రీవృద్ధోత్సన్నహృతాశనమ్ । సకలగ్రసనారమ్భసోద్యోగాగ్నిమహాశిఖమ్
అక్కడ పరుపులపై విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న రాజులు, రాణులు, వృద్ధుల భోజనం అంతా మంటల్లో కాలిపోయింది. ఆ అగ్ని పెద్ద పెద్ద జ్వాలలతో, దారిలో ఉన్న ప్రతిదాన్ని మింగేందుకు ఉత్సాహంగా ముందుకు సాగింది.
కటచ్ఛాక్కారదుక్కారకఠినాగ్నిరణద్గృహమ్ । అనన్తజన్తుభోజ్యాన్నవహ్నిముక్తేన్ధనస్పృహమ్
ఆ ఇంట్లో మంటలు చిటపట మోగుతూ, గట్టిగా గర్జించాయి. ఆ మంటలు దాహం తీరక, ఇంకా ఎన్నో జంతువుల ఆహారాన్ని మింగాలని తహతహలాడుతూ, దావానలం లా వ్యాపించాయి.
అథ శుశ్రావ తత్రాసౌ గిరో రాజా విదూరథః । యోధానాం దహ్యమానానాం పశ్యతామ్ అభిధావతామ్
అప్పుడు అక్కడ రాజు విదూరథుడు తన సైనికుల అరుపులు విన్నాడు. వారు కాలిపోతూ, పరుగు తీస్తూ, చూస్తూ ఉండగానే, వారి బాధతో అరుస్తున్నారు.
హా మత్తమరుద్ ఊర్ధ్వస్థాన్ అఙ్గారగృహపాదపాన్ । రణత్ఖగవరలీనజ్వలనాన్ పాతయన్ స్థితః
అయ్యో! పిచ్చిగా వీసే గాలి, ఇళ్ల పైకప్పుల మీద నుంచి, చెట్ల మీద నుంచి, మంటలు ఎగిసిపడే నిప్పురవ్వలను క్రిందకు జారవిడుస్తోంది. యుద్ధంలో ఖడ్గాల మోగుడు శబ్దంతో ఆ మంటలు మరింత భయంకరంగా ఉన్నాయి.
హా ఖడ్గధారా ప్రాలేయశీతా దేహేషు దన్తినామ్ । లగ్నా మనస్సు మహతామ్ ఇవ విజ్ఞానసూక్తయః
అయ్యో! మంచు తాకినంత చల్లగా ఉన్న ఖడ్గాల అంచులు, ఏనుగుల శరీరాల్లో కూరుకుపోయాయి. అవి మహానుభావుల మనసుల్లో జ్ఞానవాక్యాలు బలంగా నిలిచినట్లుగా ఉన్నాయి.