సర్వత్ర వర్తతే సర్వం దేహస్యాన్తర్ బహిస్ తథా । యత్ తు వేత్తి యథా సంవిత్ తత్ తథాశ్వ్ ఏవ పశ్యతి
ప్రపంచం అంతా, శరీరంలోనూ బయటనూ, ఎక్కడైనా ఉంది; కానీ మనసు ఎంత తెలుసుకుంటుందో, ఆ అవగాహన మేరకే ప్రతి ఒక్కరు చూస్తారు.
యత్ కోశే విద్యతే ద్రవ్యం తద్ దృష్ట్వా లభ్యతే యథా । తథాస్తి సర్వం చిద్వ్యోమ్ని లభ్యతే యత్ ప్రచేత్యతే
ఏ పాత్రలో ఏ వస్తువు ఉంటే, దాన్ని చూడగానే దొరుకుతుంది; అలాగే, మనసు అనే ఆకాశంలో మనం గ్రహించేది అంతా అక్కడే దొరుకుతుంది.
అనన్తరమ్ ఉవాచేదం దేవీ జ్ఞప్తిర్ విదూరథమ్ । కృత్వా బోధామృతాసేకైర్ వివేకాఙ్కురసున్దరమ్
ఆ తరువాత జ్ఞానమూర్తి అయిన దేవి, విద్యూరథుని దగ్గరికి వచ్చి, మేల్కొలుపు అమృతంతో, వివేకం మొలకతో ఆ మాటలు ఎంతో అందంగా పలికింది.
తద్ ఏవమ్ ఏష రాజంస్ త్వం లీలార్థమ్ ఉపవర్ణితః । స్వస్తి తే ఽస్తు గమిష్యావో దృష్టా దృష్టాన్తదృష్టయః
రాజా! ఈ విధంగా నీ కథను వినోదార్థంగా వివరించాను. నీకు శుభం కలగాలి. మేము చూడవలసిన దృశ్యాలను చూశాము. ఇప్పుడు బయలుదేరతాము.
ఇతి ప్రోక్తం సరస్వత్యా గిరా మధురవర్ణయా । ఉవాచ వచనం ధీమాన్ భూమిపాలో విదూరథః
సరస్వతి తీయని మాటలతో ఇలా చెప్పిన తరువాత, ధీమంతుడు అయిన భూమిపాలకుడు విద్యూరథుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
మమాపి దర్శనం దేవి మోఘం భవతి నార్థిని । మహాఫలప్రదాయాస్ తు కథం తవ భవిష్యతి
దేవీ! నేను అవసరంలో ఉన్నప్పుడు నిన్ను చూడటం కూడా నిష్ఫలమవుతోంది. కానీ నీవు గొప్ప ఫలితాలు ఇచ్చేవాడివి కదా, నీ దర్శనం ఎలా వ్యర్థమవుతుంది?
అహం దేహం సముత్సృజ్య లోకాన్తరమ్ ఇతః పరమ్ । నిజమ్ ఆయామి హే దేవి స్వప్నాత్ స్వప్నాన్తరం యథా
ఓ దేవీ! నేను ఈ శరీరాన్ని వదిలి, ఇంకొక లోకానికి వెళ్తాను. మనిషి ఒక కల నుండి మరొక కలలోకి వెళ్లినట్టు, నేను నా స్వస్థానానికి తిరిగి పోతాను.
అత్రాదిశాశు మాం మాతః ప్రపన్నం శరణాగతమ్ । భక్తే ఽవహేలా వరదే మహతాం న విరాజతే
తల్లి! నేను నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను. భక్తుడిని నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు, వరాలిచ్చే తల్లీ! గొప్పవారు ఆశ్రయానికి వచ్చినవారిని ఎప్పుడూ తక్కువగా చూడరు.
యం ప్రదేశమ్ అహమ్ యామి తమ్ ఏవాయాత్వ్ అయం మమ । మన్త్రీ కుమారీ చైవేయం బాలేతి కురు మే దయామ్
నేను ఎక్కడికి వెళ్ళినా, నా మంత్రి, ఈ చిన్న రాజకుమార్తె ఇద్దరూ నాతో పాటు రావాలి. దయచేసి నాపై దయ చూపించు.
ఆగచ్ఛ రాజ్యమ్ ఉచితాఙ్గవిచారచారు ప్రాగ్జన్మమణ్డలవరే కురు నిర్విశఙ్కమ్ । అస్మాభిర్ అర్థిజనకామనిరాకృతిర్ హి దృష్టా న కాచన కదాచిద్ అపీతి విద్ధి
రా, నీకు తగిన వివేచనతో, అందంతో రాజ్యం పాలించు. నీవు గతజన్మలో కూడా దీనికే యోగ్యురాలివి. ఏమాత్రం సందేహించకుండా ముందుకు సాగు. మనం ఎప్పుడూ సహాయం కోరినవారి కోరికను తిరస్కరించినవారిని చూడలేదు అని తెలుసుకో.
అస్మిన్ రణవరే రాజన్ మృతవ్యం భవతాధునా । ప్రాప్తవ్యం ప్రాక్తనం రాజ్యమ్ ఏతత్ ప్రత్యక్షమ్ ఏవ మే
ఓ రాజా, ఈ గొప్ప యుద్ధంలో నువ్వు ఇప్పుడు మరణించాల్సిందే. నీ పూర్వ రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందాలి. ఇది నాకు స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
కుమార్యా మన్త్రిణా చైవ త్వయా చ ప్రాక్తనం పురమ్ । ఆగన్తవ్యం శవీభూతం ప్రాప్తవ్యం తచ్ఛరీరకమ్
ఆ యువరాణి, మంత్రి, నువ్వు — మీరు మునుపటి పట్టణానికి మృతదేహాలుగా వెళ్లి, అక్కడ మీ శరీరాలను తిరిగి పొందాలి.
ఆవాం యావో యథాయాతం వాతరూపేణ చ త్వయా । ఆగన్తవ్యశ్ చ తద్దేశః కుమార్యా మన్త్రిణాపి చ
మేమిద్దరం ఎలా వచ్చామో అలాగే వచ్చాము. నువ్వు గాలిలా వచ్చావు. ఆ ప్రదేశానికి యువరాణి, మంత్రి కూడా చేరాలి.
అన్యైవ గతిర్ అశ్వస్య గతిర్ అన్యా ఖరోష్ట్రయోః । మదక్లిన్నకపోలస్య గతిర్ అన్యైవ దన్తినః
గుర్రానికి ఒక దారి, ఒంటెకు, గాడిదకు మరో దారి, మదంతో చెంబులు తడిచిన ఏనుగుకు ఇంకొక దారి ఉంటాయి.
ప్రస్తుతేతి కథా యావన్ మిథో మధురభాషిణోః । తావద్ ప్రవిశ్య సమ్భ్రాన్త ఉవాచోర్ధ్వం స్థితో నరః
ఆ ఇద్దరూ మధురంగా పరస్పరం మాట్లాడుకుంటుండగా, ఒకడు తొందరగా లోపలికి వచ్చి, పైభాగంలో నిలబడి ఇలా అన్నాడు.
దేవ సాయకచక్రాసిగదాపరిఘవృష్టిమత్ । మహత్ పరబలం ప్రాప్తమ్ ఏకార్ణవ ఇవోద్ధతః
ప్రభూ! శత్రువుల గొప్ప సేన బాణాలు, చక్రాలు, ఖడ్గాలు, గదలు, ఇనుప దండాలు వర్షంలా కురిపిస్తూ, ఒక్క సముద్రంలా ఉప్పొంగిపొంగి వచ్చేసింది.
కల్పకాలానిలోద్ధూతకులాచలశిలోపమః । గదాశక్తిభుసుణ్డీనాం వృష్టీన్ ముఞ్చతి వృష్టివత్
యుగాంతపు గాలికి కొండరాళ్లు ఎగిరిపడినట్టు, గదలు, శక్తులు, భుసుండిల వర్షం వానపాటిలా కురుస్తోంది.
నగరే నగసఙ్కాశే లగ్నో ఽగ్నిర్ వ్యాప్తదిక్తటః । దహంశ్ చటచటాస్ఫోటైః పాతయత్య్ ఉత్తమాః పురీః
పర్వతంలా ఉన్న ఈ నగరంలో అగ్ని వ్యాపించి, దిక్కులన్నీ నిండిపోయింది; దాని చటచట మంటలతో గొప్ప భవనాలు కూలిపోతున్నాయి.
కల్పామ్బుదఘటాతుల్యా వ్యోమ్ని ధూమమహాద్రయః । బలాత్ ప్రోడ్డయనం కర్తుం ప్రవృత్తా గరుడా ఇవ
ఆకాశంలో, కల్పకాల మేఘాలు ఢీకొని ఏర్పడిన మహత్తర పర్వతాల్లా పొగలు పైకి ఎగసిపోతున్నాయి. అవి గరుడుల్లా బలంగా పైకి ఎగరడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి.
ససమ్భ్రమం వదన్త్య్ ఏవం పురుషే పరుషారవే । ఉదభూత్ పూరయన్న్ ఆశా బహిః కోలాహలో మహాన్
మనుషుల గట్టిపలుకులతో కలిసిన కలవరంతో, ప్రజలు ఇలా మాట్లాడుతున్నారు. బయట పెద్ద కోలాహలం ఏర్పడి, దిక్కులన్నీ ఆ శబ్దంతో నిండిపోయాయి.
బలాద్ ఆకృష్టకర్ణానాం ధనుషాం శరవర్షిణామ్ । బృహతాం మత్తమత్తానాం కుఞ్జరాణాం తరస్వినామ్
బలంగా వంగిన విల్లు నుండి బాణాలు వర్షంలా వర్షించాయి. అదే సమయంలో, పెద్ద పెద్ద మత్తులో ఉన్న గజాలు గట్టిగా అరుస్తూ పరుగులు తీస్తున్నాయి.
పురే చటచటాస్ఫోటైర్ వేల్లతాం జాతవేదసామ్ । పౌరాణాం దగ్ధదారాణాం మహాహలహలారవైః
పట్టణంలో ఎగిసిపడుతున్న అగ్నికీలకల చటచట శబ్దాలతో పాటు, భార్యలు కాలిపోయిన పౌరులు తీవ్ర వేదనతో పెద్ద అరుపులు వేస్తున్నారు.
తరతామ్ అగ్నిఖణ్డానాం ష్వక్కారకఠినారవమ్ । జ్వలన్తీనాం పరిస్పన్దాద్ ధ్వగధ్వగితి చార్చిషామ్
అగ్నికణాలు గట్టిగా చప్పట్లు కొడుతూ, మంటలు 'ధ్వగ-ధ్వగ' అని శబ్దం చేస్తూ ఎగిసిపడుతున్నాయి.
అథ వాతాయనాద్ దేవ్యౌ మన్త్రీ రాజా విదూరథః । దదృశుః ప్రోన్నమన్నాదం మహానిశి మహాపురమ్
ఆ సమయంలో, ఆ ఇద్దరు రాణులు, మంత్రి, రాజు విదూరథుడు—all వాతాయనంలోంచి చూస్తూ, ఆ మహానగరం అర్థరాత్రి సమయంలో గొప్ప అరుపుతో పైకి లేచినట్టు చూశారు.
ప్రలయానిలసఙ్క్షుబ్ధపూర్ణైకార్ణవరంహసా । పూర్ణం పరబలేనోగ్రహేతిమేఘతరఙ్గిణా
ఆ నగరం, ప్రళయకాలపు గాలులతో కదిలిన ఒకటే పెద్ద సముద్రం శక్తితో నిండిపోయి, దట్టమైన మేఘాల అలలతో ఉప్పొంగుతూ, పరమశక్తి చేత నడిపించబడుతున్నట్టు కనిపించింది.
కల్పాన్తవహ్నివిగలన్దేహభూధరభాసురైః । దహ్యమానం మహాజ్వాలాజాలైర్ అమ్బరపూరకైః
కల్పాంతంలో అగ్నిలో కరిగిపోతున్న పర్వతాల్లా ప్రకాశించే అగ్ని జ్వాలలు ఆకాశాన్ని నింపుతూ, ఆ మహానగరాన్ని పూర్తిగా కాల్చేస్తున్నాయి.
ముష్టిగ్రాహ్యమహామేఘగర్జసన్తర్జనోర్జితైః । ఘోరం కలకలారావైర్ మాంసలైర్ మన్త్రిజల్పితైః
పట్టుకోగలిగినంత దగ్గరగా ఉన్న భారీ మేఘాల మోగులు, భయంకరంగా ఉప్పొంగిన అరుపులు, మాంసంతో కూడిన మంత్రజపాల మర్మరాలు కలిసిపోయి అక్కడ గంభీరంగా వినిపించాయి.
పుష్కరావర్తసఙ్కాశధూమాభ్రపిహితామ్బరమ్ । ప్రోడ్డీనహేమాభ్రనిభజ్వాలాపుఞ్జైర్ నిరన్తరమ్
పుష్కరిణిలో అలలు తిరిగినట్టు పొగమబ్బులు ఆకాశాన్ని కప్పేశాయి. అలా ఎప్పుడూ ఆకాశంలో బంగారు మేఘాల్లా మెరుస్తూ అగ్నిజ్వాలలు వెలిగిపోతున్నాయి.
తరదుల్ముకఖణ్డోఘతారాతరలితామ్బరమ్ । అన్యోఽన్యదేహసద్మౌఘప్రజ్వలజ్జ్వాలనాకులమ్
విద్యుత్ మెరుపులు, ఉల్కలు ఆకాశంలో మెరిసిపోతుండగా, ఒకరినొకరు తగిలిన శరీరాల గుంపులు అగ్నిజ్వాలల్లో మండిపోతూ ఆకాశాన్ని వెలిగించాయి.
హతసైన్యపురాపాతధూతాఙ్గారాభ్రకోటరమ్ । కర్కశాక్రన్దనిర్దగ్ధలోకపూరోగ్రగర్జితమ్
పడి పోయిన సైన్యంతో నగరం బూడిదమయి, అంగారపు మబ్బులతో నిండిపోయింది. అక్కడ కఠినమైన అరుపులు, భయంకరమైన రోదనలు, లోకాలు కాలిపోతున్న ఘోరమైన గర్జనలు ప్రతిధ్వనించాయి.