స్వప్నే ఽన్యపురవాస్తవ్యా వస్తుతస్ సత్యరూపిణః । ప్రమాణమ్ అత్ర శృణు మే ప్రత్యక్షం నామ నేతరత్
కలలో వేరే ఊరిలో నివసించే వారు నిజంగా ఉన్నట్టు కనిపిస్తారు, కానీ వాస్తవానికి వారు కేవలం నిజానికి రూపమే. దీనిలో నిజంగా నమ్మదగినది కేవలం ప్రత్యక్షమే, ఇంకొకటి కాదు. నా మాట విను.
సర్గాదావ్ ఆత్మభూర్ భాతి స్వప్నాభో ఽనుభవాత్మకః । తత్సఙ్కల్పకలా విశ్వమ్ ఏవం స్వప్నాభమ్ ఏవ తత్
సృష్టి ఆరంభంలో ఆత్మభూతుడు అనుభూతి స్వరూపంగా, కలలాంటిదిగా ప్రకాశిస్తాడు. ఆయన సంకల్ప బలంతో ఈ జగత్తు కలగానే వెలిసింది.
ఏవం విశ్వమ్ ఇదం స్వప్నస్ తత్ర సత్యం భవాన్ మమ । యథైవ త్వం తథైవాన్యే స్వప్నే స్వప్నం తథా నృణామ్
ఈ విధంగా ఈ జగత్తు ఒక కల మాత్రమే. ఇందులో నువ్వు నాకు నిజమైనవాడివి, అలాగే కలలో ఉన్నవారు కూడా నిజమైనవారే. మనిషికి కలలో కలలు వచ్చినట్టు, ఇదీ అంతే.
స్వప్నే నగరవాస్తవ్యాస్ సత్యా న స్యుర్ ఇమే యది । తద్ ఇహాపి తదాకారే న సత్యం మే భవాన్ అపి
కలలో నగరంలో నివసించే వారు నిజంగా లేకపోతే, ఇదే రూపంలో ఉన్న ఈ లోకంలో కూడా నువ్వు నాకు నిజమైనవాడివి కావు.
యథాహం తవ సత్యాత్మా సత్యమ్ ఏవం భవాన్ మమ । స్వప్నోపలమ్భే సంసారే మిథస్ సిద్ధ్యై ప్రథేదృశీ
నేను నీకు నిజమైనవాడినట్లే, నువ్వు కూడా నాకు నిజమైనవాడివి. కలలలోనూ, ఈ లోకజీవితంలోనూ మనిద్దరికీ ఈ పరస్పర సత్యత్వం నిలిచినదే.
సంసారవిపులే స్వప్నే యథా సత్యమ్ అహం తవ । తథా త్వమ్ అపి మే సత్యం సర్వస్వప్నేష్వ్ ఇతి క్రమః
ఈ విస్తారమైన సంసారమనే కలలో నేను నీకు నిజమైనవాడినట్లే, నువ్వు కూడా నాకు నిజమైనవాడివి. అన్ని కలలలో ఇదే క్రమం కొనసాగుతుంది.
స్వప్నద్రష్టరి నిర్నిద్రే తద్ దృష్టం స్వప్నపత్తనమ్ । సద్రూపత్వాత్ తథైవాస్తే మమైవం భగవన్ మతిః
నిద్ర లేని కలగన్నవాడికి, కలలో కనిపించిన పట్టణం నిజమైనదిగా మిగిలిపోతుంది. ప్రభూ! ఇదే నా భావన.
ఏవమ్ ఏతత్ తథైవాస్తే సత్యత్వాత్ స్వప్నపత్తనమ్ । స్వప్నద్రష్టరి నిర్నిద్రే ఽప్య్ ఆకాశవిషదాకృతిః
అవును, ఇదే సత్యం. కలగన్నవాడు నిద్రలేనప్పటికీ, ఆ కలలో కనిపించిన పట్టణం ఆకాశంలా స్పష్టంగా, నిజంగా ఉండిపోతుంది.
ఏతద్ ఆస్తామ్ ఇదం తావద్ యజ్ జాగ్రద్ ఇతి మన్యసే । విద్ధి తత్ స్వప్నమ్ ఏవాన్తర్ దేశకాలాద్యపూరకమ్
ఇది ఇలా ఉండనివ్వు; నీవు మేల్కొన్నావని భావించే ఈ జాగ్రత్త స్థితి కూడా, లోపల దేశం, కాలం మొదలైన వాటితో కూడిన ఒక కల మాత్రమేనని తెలుసుకో.
ఏవం సర్వమ్ ఇదం భాతి న సత్యం సత్యవత్ స్థితమ్ । రఞ్జయత్య్ అపి మిథ్యైవ స్వప్నస్త్రీసురతోపమమ్
ఇలా ఈ జగత్తు అంతా కనిపిస్తుంది గానీ, నిజంగా సత్యం కాదు; అది సత్యంలా నిలిచినట్టు అనిపించినా, కలలోని స్త్రీ సుఖం లాగానే, తప్పుడు మాయతో మనసును ఆకర్షిస్తుంది.
సర్వత్ర వర్తతే సర్వం దేహస్యాన్తర్ బహిస్ తథా । యత్ తు వేత్తి యథా సంవిత్ తత్ తథాశ్వ్ ఏవ పశ్యతి
ప్రపంచం అంతా, శరీరంలోనూ బయటనూ, ఎక్కడైనా ఉంది; కానీ మనసు ఎంత తెలుసుకుంటుందో, ఆ అవగాహన మేరకే ప్రతి ఒక్కరు చూస్తారు.
యత్ కోశే విద్యతే ద్రవ్యం తద్ దృష్ట్వా లభ్యతే యథా । తథాస్తి సర్వం చిద్వ్యోమ్ని లభ్యతే యత్ ప్రచేత్యతే
ఏ పాత్రలో ఏ వస్తువు ఉంటే, దాన్ని చూడగానే దొరుకుతుంది; అలాగే, మనసు అనే ఆకాశంలో మనం గ్రహించేది అంతా అక్కడే దొరుకుతుంది.
అనన్తరమ్ ఉవాచేదం దేవీ జ్ఞప్తిర్ విదూరథమ్ । కృత్వా బోధామృతాసేకైర్ వివేకాఙ్కురసున్దరమ్
ఆ తరువాత జ్ఞానమూర్తి అయిన దేవి, విద్యూరథుని దగ్గరికి వచ్చి, మేల్కొలుపు అమృతంతో, వివేకం మొలకతో ఆ మాటలు ఎంతో అందంగా పలికింది.
తద్ ఏవమ్ ఏష రాజంస్ త్వం లీలార్థమ్ ఉపవర్ణితః । స్వస్తి తే ఽస్తు గమిష్యావో దృష్టా దృష్టాన్తదృష్టయః
రాజా! ఈ విధంగా నీ కథను వినోదార్థంగా వివరించాను. నీకు శుభం కలగాలి. మేము చూడవలసిన దృశ్యాలను చూశాము. ఇప్పుడు బయలుదేరతాము.
ఇతి ప్రోక్తం సరస్వత్యా గిరా మధురవర్ణయా । ఉవాచ వచనం ధీమాన్ భూమిపాలో విదూరథః
సరస్వతి తీయని మాటలతో ఇలా చెప్పిన తరువాత, ధీమంతుడు అయిన భూమిపాలకుడు విద్యూరథుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
మమాపి దర్శనం దేవి మోఘం భవతి నార్థిని । మహాఫలప్రదాయాస్ తు కథం తవ భవిష్యతి
దేవీ! నేను అవసరంలో ఉన్నప్పుడు నిన్ను చూడటం కూడా నిష్ఫలమవుతోంది. కానీ నీవు గొప్ప ఫలితాలు ఇచ్చేవాడివి కదా, నీ దర్శనం ఎలా వ్యర్థమవుతుంది?
అహం దేహం సముత్సృజ్య లోకాన్తరమ్ ఇతః పరమ్ । నిజమ్ ఆయామి హే దేవి స్వప్నాత్ స్వప్నాన్తరం యథా
ఓ దేవీ! నేను ఈ శరీరాన్ని వదిలి, ఇంకొక లోకానికి వెళ్తాను. మనిషి ఒక కల నుండి మరొక కలలోకి వెళ్లినట్టు, నేను నా స్వస్థానానికి తిరిగి పోతాను.
అత్రాదిశాశు మాం మాతః ప్రపన్నం శరణాగతమ్ । భక్తే ఽవహేలా వరదే మహతాం న విరాజతే
తల్లి! నేను నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను. భక్తుడిని నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు, వరాలిచ్చే తల్లీ! గొప్పవారు ఆశ్రయానికి వచ్చినవారిని ఎప్పుడూ తక్కువగా చూడరు.
యం ప్రదేశమ్ అహమ్ యామి తమ్ ఏవాయాత్వ్ అయం మమ । మన్త్రీ కుమారీ చైవేయం బాలేతి కురు మే దయామ్
నేను ఎక్కడికి వెళ్ళినా, నా మంత్రి, ఈ చిన్న రాజకుమార్తె ఇద్దరూ నాతో పాటు రావాలి. దయచేసి నాపై దయ చూపించు.
ఆగచ్ఛ రాజ్యమ్ ఉచితాఙ్గవిచారచారు ప్రాగ్జన్మమణ్డలవరే కురు నిర్విశఙ్కమ్ । అస్మాభిర్ అర్థిజనకామనిరాకృతిర్ హి దృష్టా న కాచన కదాచిద్ అపీతి విద్ధి
రా, నీకు తగిన వివేచనతో, అందంతో రాజ్యం పాలించు. నీవు గతజన్మలో కూడా దీనికే యోగ్యురాలివి. ఏమాత్రం సందేహించకుండా ముందుకు సాగు. మనం ఎప్పుడూ సహాయం కోరినవారి కోరికను తిరస్కరించినవారిని చూడలేదు అని తెలుసుకో.
అస్మిన్ రణవరే రాజన్ మృతవ్యం భవతాధునా । ప్రాప్తవ్యం ప్రాక్తనం రాజ్యమ్ ఏతత్ ప్రత్యక్షమ్ ఏవ మే
ఓ రాజా, ఈ గొప్ప యుద్ధంలో నువ్వు ఇప్పుడు మరణించాల్సిందే. నీ పూర్వ రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందాలి. ఇది నాకు స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
కుమార్యా మన్త్రిణా చైవ త్వయా చ ప్రాక్తనం పురమ్ । ఆగన్తవ్యం శవీభూతం ప్రాప్తవ్యం తచ్ఛరీరకమ్
ఆ యువరాణి, మంత్రి, నువ్వు — మీరు మునుపటి పట్టణానికి మృతదేహాలుగా వెళ్లి, అక్కడ మీ శరీరాలను తిరిగి పొందాలి.
ఆవాం యావో యథాయాతం వాతరూపేణ చ త్వయా । ఆగన్తవ్యశ్ చ తద్దేశః కుమార్యా మన్త్రిణాపి చ
మేమిద్దరం ఎలా వచ్చామో అలాగే వచ్చాము. నువ్వు గాలిలా వచ్చావు. ఆ ప్రదేశానికి యువరాణి, మంత్రి కూడా చేరాలి.
అన్యైవ గతిర్ అశ్వస్య గతిర్ అన్యా ఖరోష్ట్రయోః । మదక్లిన్నకపోలస్య గతిర్ అన్యైవ దన్తినః
గుర్రానికి ఒక దారి, ఒంటెకు, గాడిదకు మరో దారి, మదంతో చెంబులు తడిచిన ఏనుగుకు ఇంకొక దారి ఉంటాయి.
ప్రస్తుతేతి కథా యావన్ మిథో మధురభాషిణోః । తావద్ ప్రవిశ్య సమ్భ్రాన్త ఉవాచోర్ధ్వం స్థితో నరః
ఆ ఇద్దరూ మధురంగా పరస్పరం మాట్లాడుకుంటుండగా, ఒకడు తొందరగా లోపలికి వచ్చి, పైభాగంలో నిలబడి ఇలా అన్నాడు.
దేవ సాయకచక్రాసిగదాపరిఘవృష్టిమత్ । మహత్ పరబలం ప్రాప్తమ్ ఏకార్ణవ ఇవోద్ధతః
ప్రభూ! శత్రువుల గొప్ప సేన బాణాలు, చక్రాలు, ఖడ్గాలు, గదలు, ఇనుప దండాలు వర్షంలా కురిపిస్తూ, ఒక్క సముద్రంలా ఉప్పొంగిపొంగి వచ్చేసింది.
కల్పకాలానిలోద్ధూతకులాచలశిలోపమః । గదాశక్తిభుసుణ్డీనాం వృష్టీన్ ముఞ్చతి వృష్టివత్
యుగాంతపు గాలికి కొండరాళ్లు ఎగిరిపడినట్టు, గదలు, శక్తులు, భుసుండిల వర్షం వానపాటిలా కురుస్తోంది.
నగరే నగసఙ్కాశే లగ్నో ఽగ్నిర్ వ్యాప్తదిక్తటః । దహంశ్ చటచటాస్ఫోటైః పాతయత్య్ ఉత్తమాః పురీః
పర్వతంలా ఉన్న ఈ నగరంలో అగ్ని వ్యాపించి, దిక్కులన్నీ నిండిపోయింది; దాని చటచట మంటలతో గొప్ప భవనాలు కూలిపోతున్నాయి.
కల్పామ్బుదఘటాతుల్యా వ్యోమ్ని ధూమమహాద్రయః । బలాత్ ప్రోడ్డయనం కర్తుం ప్రవృత్తా గరుడా ఇవ
ఆకాశంలో, కల్పకాల మేఘాలు ఢీకొని ఏర్పడిన మహత్తర పర్వతాల్లా పొగలు పైకి ఎగసిపోతున్నాయి. అవి గరుడుల్లా బలంగా పైకి ఎగరడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి.
ససమ్భ్రమం వదన్త్య్ ఏవం పురుషే పరుషారవే । ఉదభూత్ పూరయన్న్ ఆశా బహిః కోలాహలో మహాన్
మనుషుల గట్టిపలుకులతో కలిసిన కలవరంతో, ప్రజలు ఇలా మాట్లాడుతున్నారు. బయట పెద్ద కోలాహలం ఏర్పడి, దిక్కులన్నీ ఆ శబ్దంతో నిండిపోయాయి.