అవ్యుత్పన్నస్య కనకే కానకే కటకే యథా । కటకజ్ఞప్తిర్ ఏవాస్తి న మనాగ్ అపి హేమధీః
బంగారం గురించి తెలియని వాడికి బంగారు కడలి చూసినప్పుడు, అది కడలిగా మాత్రమే అనిపిస్తుంది; బంగారం ఉన్నదన్న భావన మాత్రం అతనికి అసలు ఉండదు.
యథాజ్ఞస్య పురాగారనగనాగేన్ద్రకల్పనా । ఇయం దృశ్యదృగ్ ఏవాస్తి న త్వ్ అన్యా పరమార్థదృక్
అజ్ఞానుడు నగరం, కొండ, రాజప్రాసాదం చూసినప్పుడు, అవి కనిపించేదే అని మాత్రమే భావిస్తాడు; వాటి అసలైన తత్వాన్ని తెలుసుకోడు.
యథా నభసి ముక్తాలీపిఞ్ఛకేశోణ్డుకాదయః । అసత్యాస్ సత్యతాం యాతా తథేదం దుర్దృశాం జగత్
ఆకాశంలో ముత్యాల హారం, నెమలి పింఛం, బంతులు వగైరా నిజంగా లేనప్పటికీ ఉన్నట్టుగా కనబడతాయి. అలాగే, ఈ మాయా ప్రపంచం కూడా నిజమైనదిగా అనిపిస్తుంది.
దీర్ఘస్వప్నమ్ ఇదమ్ విశ్వం విద్ధ్య్ అహన్తాదిసంయుతమ్ । అత్రాన్యే స్వప్నపురుషా యథా సత్యాస్ తథా శృణు
ఈ విశ్వం 'నేను' అనే భావనతో కూడిన పొడవైన కల అని తెలుసుకో. ఇందులో కలలో కనిపించే మనుషులు నిజమైనవారిలా అనిపిస్తారు. ఇది ఎలా జరుగుతుందో విను.
అస్తి సర్వగతం శాన్తం పరమార్థఘనం శుచి । అచేత్యచిన్మాత్రవపుః పరమాకాశమ్ ఆతతమ్
ప్రపంచమంతటా వ్యాపించి, శాంతంగా, పవిత్రంగా, పరమార్థంతో నిండిన, ఆలోచనలకు అందని, కేవలం చైతన్యమే స్వరూపంగా ఉన్న పరమాకాశం ఉంది.
తత్ సర్వగం సర్వశక్తి సర్వం సర్వాత్మకం స్వయమ్ । యత్ర యత్ర యథోదేతి తథాస్తే తత్ర తత్ర వై
అది అన్నింటిలోను వ్యాపించి, అన్నివిధాలా శక్తి కలిగి, అన్నిటిలోను ఉన్నది. అది ఎక్కడ ఎలా కనిపిస్తే అక్కడ అలా ఉంటుంది.
తేన స్వప్నపురే ద్రష్టా యాన్ వేత్తి పురవాసినః । నరాన్ ఇతి నరా ఏవ క్షణాత్ తస్య భవన్తి తే
కనిపించే కలలో, కలగన్నవాడు అక్కడ ఉండే ప్రజలను చూస్తాడు. అతను వారిని మనుషులుగా భావిస్తే, వెంటనే వారు నిజంగా మనుషులవారిగా మారిపోతారు.
యద్ ద్రష్టుశ్ చిత్స్వరూపం తత్ స్వప్నాకాశాన్తరస్థితమ్ । స్వప్నాకాశచితాహం హి నరో ఽనేనేతి భావితమ్
కలగన్నవాడి మనస్సు స్వరూపం ఆ కలలోని అంతరంగస్థలంలో ఉంటుంది. 'నేను ఈ కలలో ఉన్న మనస్సే, నేను మనిషినే' అని భావిస్తే, అది అలా ఏర్పడుతుంది.
చిత్పక్షతైక్యవశతో నరతైవావబుధ్యతే । ఆత్మన్య్ అతో దిగ్ద్వయేన ద్వయోర్ అప్య్ ఏతి సత్యతా
మనస్సు మరియు ఊహ కలిసిపోయినందువల్ల, మనిషిగా ఉండటం అనుభూతి అవుతుంది. అందువల్ల, ఆత్మలో రెండు దిశల ద్వారా రెండింటికీ నిజమైన స్థితి కలుగుతుంది.
స్వప్నే తే స్వప్నపురుషా న సత్యాస్ స్యుర్ మునే యదా । వద తత్ కో భవేద్ దోషో మాయామాత్రశరీరిణి
ఓ మునివరా, కలలో ఉన్న ఆ కలప్రజలు నిజంగా లేరు అనుకుంటే, కేవలం మాయతో ఉన్న శరీరానికి ఏమి తప్పు ఉండగలదు? చెప్పండి.
స్వప్నే ఽన్యపురవాస్తవ్యా వస్తుతస్ సత్యరూపిణః । ప్రమాణమ్ అత్ర శృణు మే ప్రత్యక్షం నామ నేతరత్
కలలో వేరే ఊరిలో నివసించే వారు నిజంగా ఉన్నట్టు కనిపిస్తారు, కానీ వాస్తవానికి వారు కేవలం నిజానికి రూపమే. దీనిలో నిజంగా నమ్మదగినది కేవలం ప్రత్యక్షమే, ఇంకొకటి కాదు. నా మాట విను.
సర్గాదావ్ ఆత్మభూర్ భాతి స్వప్నాభో ఽనుభవాత్మకః । తత్సఙ్కల్పకలా విశ్వమ్ ఏవం స్వప్నాభమ్ ఏవ తత్
సృష్టి ఆరంభంలో ఆత్మభూతుడు అనుభూతి స్వరూపంగా, కలలాంటిదిగా ప్రకాశిస్తాడు. ఆయన సంకల్ప బలంతో ఈ జగత్తు కలగానే వెలిసింది.
ఏవం విశ్వమ్ ఇదం స్వప్నస్ తత్ర సత్యం భవాన్ మమ । యథైవ త్వం తథైవాన్యే స్వప్నే స్వప్నం తథా నృణామ్
ఈ విధంగా ఈ జగత్తు ఒక కల మాత్రమే. ఇందులో నువ్వు నాకు నిజమైనవాడివి, అలాగే కలలో ఉన్నవారు కూడా నిజమైనవారే. మనిషికి కలలో కలలు వచ్చినట్టు, ఇదీ అంతే.
స్వప్నే నగరవాస్తవ్యాస్ సత్యా న స్యుర్ ఇమే యది । తద్ ఇహాపి తదాకారే న సత్యం మే భవాన్ అపి
కలలో నగరంలో నివసించే వారు నిజంగా లేకపోతే, ఇదే రూపంలో ఉన్న ఈ లోకంలో కూడా నువ్వు నాకు నిజమైనవాడివి కావు.
యథాహం తవ సత్యాత్మా సత్యమ్ ఏవం భవాన్ మమ । స్వప్నోపలమ్భే సంసారే మిథస్ సిద్ధ్యై ప్రథేదృశీ
నేను నీకు నిజమైనవాడినట్లే, నువ్వు కూడా నాకు నిజమైనవాడివి. కలలలోనూ, ఈ లోకజీవితంలోనూ మనిద్దరికీ ఈ పరస్పర సత్యత్వం నిలిచినదే.
సంసారవిపులే స్వప్నే యథా సత్యమ్ అహం తవ । తథా త్వమ్ అపి మే సత్యం సర్వస్వప్నేష్వ్ ఇతి క్రమః
ఈ విస్తారమైన సంసారమనే కలలో నేను నీకు నిజమైనవాడినట్లే, నువ్వు కూడా నాకు నిజమైనవాడివి. అన్ని కలలలో ఇదే క్రమం కొనసాగుతుంది.
స్వప్నద్రష్టరి నిర్నిద్రే తద్ దృష్టం స్వప్నపత్తనమ్ । సద్రూపత్వాత్ తథైవాస్తే మమైవం భగవన్ మతిః
నిద్ర లేని కలగన్నవాడికి, కలలో కనిపించిన పట్టణం నిజమైనదిగా మిగిలిపోతుంది. ప్రభూ! ఇదే నా భావన.
ఏవమ్ ఏతత్ తథైవాస్తే సత్యత్వాత్ స్వప్నపత్తనమ్ । స్వప్నద్రష్టరి నిర్నిద్రే ఽప్య్ ఆకాశవిషదాకృతిః
అవును, ఇదే సత్యం. కలగన్నవాడు నిద్రలేనప్పటికీ, ఆ కలలో కనిపించిన పట్టణం ఆకాశంలా స్పష్టంగా, నిజంగా ఉండిపోతుంది.
ఏతద్ ఆస్తామ్ ఇదం తావద్ యజ్ జాగ్రద్ ఇతి మన్యసే । విద్ధి తత్ స్వప్నమ్ ఏవాన్తర్ దేశకాలాద్యపూరకమ్
ఇది ఇలా ఉండనివ్వు; నీవు మేల్కొన్నావని భావించే ఈ జాగ్రత్త స్థితి కూడా, లోపల దేశం, కాలం మొదలైన వాటితో కూడిన ఒక కల మాత్రమేనని తెలుసుకో.
ఏవం సర్వమ్ ఇదం భాతి న సత్యం సత్యవత్ స్థితమ్ । రఞ్జయత్య్ అపి మిథ్యైవ స్వప్నస్త్రీసురతోపమమ్
ఇలా ఈ జగత్తు అంతా కనిపిస్తుంది గానీ, నిజంగా సత్యం కాదు; అది సత్యంలా నిలిచినట్టు అనిపించినా, కలలోని స్త్రీ సుఖం లాగానే, తప్పుడు మాయతో మనసును ఆకర్షిస్తుంది.
సర్వత్ర వర్తతే సర్వం దేహస్యాన్తర్ బహిస్ తథా । యత్ తు వేత్తి యథా సంవిత్ తత్ తథాశ్వ్ ఏవ పశ్యతి
ప్రపంచం అంతా, శరీరంలోనూ బయటనూ, ఎక్కడైనా ఉంది; కానీ మనసు ఎంత తెలుసుకుంటుందో, ఆ అవగాహన మేరకే ప్రతి ఒక్కరు చూస్తారు.
యత్ కోశే విద్యతే ద్రవ్యం తద్ దృష్ట్వా లభ్యతే యథా । తథాస్తి సర్వం చిద్వ్యోమ్ని లభ్యతే యత్ ప్రచేత్యతే
ఏ పాత్రలో ఏ వస్తువు ఉంటే, దాన్ని చూడగానే దొరుకుతుంది; అలాగే, మనసు అనే ఆకాశంలో మనం గ్రహించేది అంతా అక్కడే దొరుకుతుంది.
అనన్తరమ్ ఉవాచేదం దేవీ జ్ఞప్తిర్ విదూరథమ్ । కృత్వా బోధామృతాసేకైర్ వివేకాఙ్కురసున్దరమ్
ఆ తరువాత జ్ఞానమూర్తి అయిన దేవి, విద్యూరథుని దగ్గరికి వచ్చి, మేల్కొలుపు అమృతంతో, వివేకం మొలకతో ఆ మాటలు ఎంతో అందంగా పలికింది.
తద్ ఏవమ్ ఏష రాజంస్ త్వం లీలార్థమ్ ఉపవర్ణితః । స్వస్తి తే ఽస్తు గమిష్యావో దృష్టా దృష్టాన్తదృష్టయః
రాజా! ఈ విధంగా నీ కథను వినోదార్థంగా వివరించాను. నీకు శుభం కలగాలి. మేము చూడవలసిన దృశ్యాలను చూశాము. ఇప్పుడు బయలుదేరతాము.
ఇతి ప్రోక్తం సరస్వత్యా గిరా మధురవర్ణయా । ఉవాచ వచనం ధీమాన్ భూమిపాలో విదూరథః
సరస్వతి తీయని మాటలతో ఇలా చెప్పిన తరువాత, ధీమంతుడు అయిన భూమిపాలకుడు విద్యూరథుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
మమాపి దర్శనం దేవి మోఘం భవతి నార్థిని । మహాఫలప్రదాయాస్ తు కథం తవ భవిష్యతి
దేవీ! నేను అవసరంలో ఉన్నప్పుడు నిన్ను చూడటం కూడా నిష్ఫలమవుతోంది. కానీ నీవు గొప్ప ఫలితాలు ఇచ్చేవాడివి కదా, నీ దర్శనం ఎలా వ్యర్థమవుతుంది?
అహం దేహం సముత్సృజ్య లోకాన్తరమ్ ఇతః పరమ్ । నిజమ్ ఆయామి హే దేవి స్వప్నాత్ స్వప్నాన్తరం యథా
ఓ దేవీ! నేను ఈ శరీరాన్ని వదిలి, ఇంకొక లోకానికి వెళ్తాను. మనిషి ఒక కల నుండి మరొక కలలోకి వెళ్లినట్టు, నేను నా స్వస్థానానికి తిరిగి పోతాను.
అత్రాదిశాశు మాం మాతః ప్రపన్నం శరణాగతమ్ । భక్తే ఽవహేలా వరదే మహతాం న విరాజతే
తల్లి! నేను నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను. భక్తుడిని నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు, వరాలిచ్చే తల్లీ! గొప్పవారు ఆశ్రయానికి వచ్చినవారిని ఎప్పుడూ తక్కువగా చూడరు.
యం ప్రదేశమ్ అహమ్ యామి తమ్ ఏవాయాత్వ్ అయం మమ । మన్త్రీ కుమారీ చైవేయం బాలేతి కురు మే దయామ్
నేను ఎక్కడికి వెళ్ళినా, నా మంత్రి, ఈ చిన్న రాజకుమార్తె ఇద్దరూ నాతో పాటు రావాలి. దయచేసి నాపై దయ చూపించు.
ఆగచ్ఛ రాజ్యమ్ ఉచితాఙ్గవిచారచారు ప్రాగ్జన్మమణ్డలవరే కురు నిర్విశఙ్కమ్ । అస్మాభిర్ అర్థిజనకామనిరాకృతిర్ హి దృష్టా న కాచన కదాచిద్ అపీతి విద్ధి
రా, నీకు తగిన వివేచనతో, అందంతో రాజ్యం పాలించు. నీవు గతజన్మలో కూడా దీనికే యోగ్యురాలివి. ఏమాత్రం సందేహించకుండా ముందుకు సాగు. మనం ఎప్పుడూ సహాయం కోరినవారి కోరికను తిరస్కరించినవారిని చూడలేదు అని తెలుసుకో.