రాజన్ విదితవేద్యేషు శుద్ధబోధైకరూపిషు । న కిఞ్చిద్ ఏతత్ సద్రూపం చిద్వ్యోమాత్మసు జాగతమ్
ఓ రాజా, తెలిసినవారిలో, స్వరూపంగా నిర్మలమైన బోధతో ఉన్నవారిలో, ఈ లోకంలో ఏదీ ఆ చైతన్యాకాశ స్వరూపానికి పోలికగా ఉండదు.
శుద్ధబోధాత్మనో భాతి కుతో నామ జగద్భ్రమః । రజ్జ్వాం సర్పభ్రమే శాన్తే పునస్ సర్పభ్రమః కుతః
శుద్ధబోధ స్వరూపుడైనవాడికి ఈ లోకమంతా మాయగా ఎలా కనిపించగలదు? కట్టు మీద పాము అని భ్రమ పోయిన తర్వాత, మళ్లీ ఆ భ్రమ ఎలా కలుగుతుంది?
అసద్భాతే పరిజ్ఞాతే కుతస్ సత్తా జగద్భ్రమే । పరిజ్ఞాతే మరుజలే పునర్ జలమతిః కుతః
అసత్యమని తెలిసిన తర్వాత, ఈ జగత్ మాయకు ఎలా వాస్తవం ఉంటుంది? ఎడారి మిరాజ్ నీరు కాదని తెలిసినవాడు, మళ్లీ నీరు ఉందని ఎలా నమ్మగలడు?
స్వప్నకాలే పరిజ్ఞాతే స్వే స్వప్నమరణే కుతః । స్వస్వప్నే స్వప్నమృతిభీర్ అమృతస్యైవ జాయతే
తన స్వప్నం అని తెలిసినవాడు, ఆ స్వప్నంలో మరణం ఎలా భయపెడుతుంది? తన స్వప్నంలో, స్వప్న మరణ భయం, అమరుడికి మాత్రమే కలుగుతుంది.
బుద్ధస్య శుద్ధస్య శరన్నభశ్శ్రీస్వచ్ఛావదాతస్య ఘనాశయస్య । అహం జగచ్ చేతి కుశబ్దకార్థవర్జం యద్ అస్త్య్ అఙ్గనవాచికం తత్
పరిశుద్ధమైన, బుద్ధి కలిగిన, మలినతలేని, నిర్మలమైన మనస్సులో 'నేను', 'ప్రపంచం' అనే మాటలు తప్ప ఇంకేం మిగిలితే, అదే నిజంగా జ్ఞానులు సూచించే తత్త్వం.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
మహర్షి ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ రోజు సాయంత్రం సమీపించింది; సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు. సభలోని వారు నమస్కారం చేసి, సూర్యకిరణాలతో కలిసి స్నానం చేయడానికి వెళ్లారు.
యస్ త్వ్ అబుద్ధమతిర్ మూఢో రూఢో న వితతే పదే । వజ్రసారమ్ ఇదం తస్య జగద్ అస్త్య్ అసద్ ఏవ సత్
ఎవరికి మనస్సు మూర్ఖత్వంలో, అజ్ఞానంలో మునిగిపోయిందో, వారికీ ఈ ప్రపంచం అసలు స్థిరమైనదికాదు అయినా, వజ్రంలా దృఢంగా, నిజమైనదిగా కనిపిస్తుంది.
యథా బాలస్య వేతాలో మృతిపర్యన్తదుఃఖదః । అసద్ ఏవ సదాకారం తథా మూఢమతేర్ జగత్
ఎలా ఒక చిన్నపిల్లవాడికి పిశాచం మరణం వరకూ బాధలు మాత్రమే ఇస్తుందో, అలాగే మూర్ఖమనస్సుకు ఈ అసత్యమైన ప్రపంచం నిజమైన రూపంలో కనిపిస్తుంది.
తాప ఏవ యథా వారి మృగాణాం భ్రమకారణమ్ । అసత్యమ్ ఏవ సత్యాభం తథా మూఢధియాం జగత్
ఎలాగైతే మృగాలకు మాయాజలాన్ని చూసి దాహం కలుగుతుందో, అలాగే మూర్ఖుల మనస్సుకు ఈ అసత్యమైన ప్రపంచం నిజమైనదిగా కనిపిస్తుంది.
యథా స్వప్నే మృతిర్ జన్తోర్ అసత్యా సత్యరూపిణీ । నార్థక్రియాకరీ భాతి తథేదం దుర్విదాం జగత్
ఒకవేళ కలలో మరణం జరిగినట్టు కనిపించినా, అది నిజంగా ఏ ప్రభావం చూపించదుగా, అలాగే అజ్ఞానులకు ఈ ప్రపంచం నిజమైనదిగా అనిపించినా, దాని వల్ల వాస్తవమైన ఫలితం ఏదీ ఉండదు.
అవ్యుత్పన్నస్య కనకే కానకే కటకే యథా । కటకజ్ఞప్తిర్ ఏవాస్తి న మనాగ్ అపి హేమధీః
బంగారం గురించి తెలియని వాడికి బంగారు కడలి చూసినప్పుడు, అది కడలిగా మాత్రమే అనిపిస్తుంది; బంగారం ఉన్నదన్న భావన మాత్రం అతనికి అసలు ఉండదు.
యథాజ్ఞస్య పురాగారనగనాగేన్ద్రకల్పనా । ఇయం దృశ్యదృగ్ ఏవాస్తి న త్వ్ అన్యా పరమార్థదృక్
అజ్ఞానుడు నగరం, కొండ, రాజప్రాసాదం చూసినప్పుడు, అవి కనిపించేదే అని మాత్రమే భావిస్తాడు; వాటి అసలైన తత్వాన్ని తెలుసుకోడు.
యథా నభసి ముక్తాలీపిఞ్ఛకేశోణ్డుకాదయః । అసత్యాస్ సత్యతాం యాతా తథేదం దుర్దృశాం జగత్
ఆకాశంలో ముత్యాల హారం, నెమలి పింఛం, బంతులు వగైరా నిజంగా లేనప్పటికీ ఉన్నట్టుగా కనబడతాయి. అలాగే, ఈ మాయా ప్రపంచం కూడా నిజమైనదిగా అనిపిస్తుంది.
దీర్ఘస్వప్నమ్ ఇదమ్ విశ్వం విద్ధ్య్ అహన్తాదిసంయుతమ్ । అత్రాన్యే స్వప్నపురుషా యథా సత్యాస్ తథా శృణు
ఈ విశ్వం 'నేను' అనే భావనతో కూడిన పొడవైన కల అని తెలుసుకో. ఇందులో కలలో కనిపించే మనుషులు నిజమైనవారిలా అనిపిస్తారు. ఇది ఎలా జరుగుతుందో విను.
అస్తి సర్వగతం శాన్తం పరమార్థఘనం శుచి । అచేత్యచిన్మాత్రవపుః పరమాకాశమ్ ఆతతమ్
ప్రపంచమంతటా వ్యాపించి, శాంతంగా, పవిత్రంగా, పరమార్థంతో నిండిన, ఆలోచనలకు అందని, కేవలం చైతన్యమే స్వరూపంగా ఉన్న పరమాకాశం ఉంది.
తత్ సర్వగం సర్వశక్తి సర్వం సర్వాత్మకం స్వయమ్ । యత్ర యత్ర యథోదేతి తథాస్తే తత్ర తత్ర వై
అది అన్నింటిలోను వ్యాపించి, అన్నివిధాలా శక్తి కలిగి, అన్నిటిలోను ఉన్నది. అది ఎక్కడ ఎలా కనిపిస్తే అక్కడ అలా ఉంటుంది.
తేన స్వప్నపురే ద్రష్టా యాన్ వేత్తి పురవాసినః । నరాన్ ఇతి నరా ఏవ క్షణాత్ తస్య భవన్తి తే
కనిపించే కలలో, కలగన్నవాడు అక్కడ ఉండే ప్రజలను చూస్తాడు. అతను వారిని మనుషులుగా భావిస్తే, వెంటనే వారు నిజంగా మనుషులవారిగా మారిపోతారు.
యద్ ద్రష్టుశ్ చిత్స్వరూపం తత్ స్వప్నాకాశాన్తరస్థితమ్ । స్వప్నాకాశచితాహం హి నరో ఽనేనేతి భావితమ్
కలగన్నవాడి మనస్సు స్వరూపం ఆ కలలోని అంతరంగస్థలంలో ఉంటుంది. 'నేను ఈ కలలో ఉన్న మనస్సే, నేను మనిషినే' అని భావిస్తే, అది అలా ఏర్పడుతుంది.
చిత్పక్షతైక్యవశతో నరతైవావబుధ్యతే । ఆత్మన్య్ అతో దిగ్ద్వయేన ద్వయోర్ అప్య్ ఏతి సత్యతా
మనస్సు మరియు ఊహ కలిసిపోయినందువల్ల, మనిషిగా ఉండటం అనుభూతి అవుతుంది. అందువల్ల, ఆత్మలో రెండు దిశల ద్వారా రెండింటికీ నిజమైన స్థితి కలుగుతుంది.
స్వప్నే తే స్వప్నపురుషా న సత్యాస్ స్యుర్ మునే యదా । వద తత్ కో భవేద్ దోషో మాయామాత్రశరీరిణి
ఓ మునివరా, కలలో ఉన్న ఆ కలప్రజలు నిజంగా లేరు అనుకుంటే, కేవలం మాయతో ఉన్న శరీరానికి ఏమి తప్పు ఉండగలదు? చెప్పండి.
స్వప్నే ఽన్యపురవాస్తవ్యా వస్తుతస్ సత్యరూపిణః । ప్రమాణమ్ అత్ర శృణు మే ప్రత్యక్షం నామ నేతరత్
కలలో వేరే ఊరిలో నివసించే వారు నిజంగా ఉన్నట్టు కనిపిస్తారు, కానీ వాస్తవానికి వారు కేవలం నిజానికి రూపమే. దీనిలో నిజంగా నమ్మదగినది కేవలం ప్రత్యక్షమే, ఇంకొకటి కాదు. నా మాట విను.
సర్గాదావ్ ఆత్మభూర్ భాతి స్వప్నాభో ఽనుభవాత్మకః । తత్సఙ్కల్పకలా విశ్వమ్ ఏవం స్వప్నాభమ్ ఏవ తత్
సృష్టి ఆరంభంలో ఆత్మభూతుడు అనుభూతి స్వరూపంగా, కలలాంటిదిగా ప్రకాశిస్తాడు. ఆయన సంకల్ప బలంతో ఈ జగత్తు కలగానే వెలిసింది.
ఏవం విశ్వమ్ ఇదం స్వప్నస్ తత్ర సత్యం భవాన్ మమ । యథైవ త్వం తథైవాన్యే స్వప్నే స్వప్నం తథా నృణామ్
ఈ విధంగా ఈ జగత్తు ఒక కల మాత్రమే. ఇందులో నువ్వు నాకు నిజమైనవాడివి, అలాగే కలలో ఉన్నవారు కూడా నిజమైనవారే. మనిషికి కలలో కలలు వచ్చినట్టు, ఇదీ అంతే.
స్వప్నే నగరవాస్తవ్యాస్ సత్యా న స్యుర్ ఇమే యది । తద్ ఇహాపి తదాకారే న సత్యం మే భవాన్ అపి
కలలో నగరంలో నివసించే వారు నిజంగా లేకపోతే, ఇదే రూపంలో ఉన్న ఈ లోకంలో కూడా నువ్వు నాకు నిజమైనవాడివి కావు.
యథాహం తవ సత్యాత్మా సత్యమ్ ఏవం భవాన్ మమ । స్వప్నోపలమ్భే సంసారే మిథస్ సిద్ధ్యై ప్రథేదృశీ
నేను నీకు నిజమైనవాడినట్లే, నువ్వు కూడా నాకు నిజమైనవాడివి. కలలలోనూ, ఈ లోకజీవితంలోనూ మనిద్దరికీ ఈ పరస్పర సత్యత్వం నిలిచినదే.
సంసారవిపులే స్వప్నే యథా సత్యమ్ అహం తవ । తథా త్వమ్ అపి మే సత్యం సర్వస్వప్నేష్వ్ ఇతి క్రమః
ఈ విస్తారమైన సంసారమనే కలలో నేను నీకు నిజమైనవాడినట్లే, నువ్వు కూడా నాకు నిజమైనవాడివి. అన్ని కలలలో ఇదే క్రమం కొనసాగుతుంది.
స్వప్నద్రష్టరి నిర్నిద్రే తద్ దృష్టం స్వప్నపత్తనమ్ । సద్రూపత్వాత్ తథైవాస్తే మమైవం భగవన్ మతిః
నిద్ర లేని కలగన్నవాడికి, కలలో కనిపించిన పట్టణం నిజమైనదిగా మిగిలిపోతుంది. ప్రభూ! ఇదే నా భావన.
ఏవమ్ ఏతత్ తథైవాస్తే సత్యత్వాత్ స్వప్నపత్తనమ్ । స్వప్నద్రష్టరి నిర్నిద్రే ఽప్య్ ఆకాశవిషదాకృతిః
అవును, ఇదే సత్యం. కలగన్నవాడు నిద్రలేనప్పటికీ, ఆ కలలో కనిపించిన పట్టణం ఆకాశంలా స్పష్టంగా, నిజంగా ఉండిపోతుంది.
ఏతద్ ఆస్తామ్ ఇదం తావద్ యజ్ జాగ్రద్ ఇతి మన్యసే । విద్ధి తత్ స్వప్నమ్ ఏవాన్తర్ దేశకాలాద్యపూరకమ్
ఇది ఇలా ఉండనివ్వు; నీవు మేల్కొన్నావని భావించే ఈ జాగ్రత్త స్థితి కూడా, లోపల దేశం, కాలం మొదలైన వాటితో కూడిన ఒక కల మాత్రమేనని తెలుసుకో.
ఏవం సర్వమ్ ఇదం భాతి న సత్యం సత్యవత్ స్థితమ్ । రఞ్జయత్య్ అపి మిథ్యైవ స్వప్నస్త్రీసురతోపమమ్
ఇలా ఈ జగత్తు అంతా కనిపిస్తుంది గానీ, నిజంగా సత్యం కాదు; అది సత్యంలా నిలిచినట్టు అనిపించినా, కలలోని స్త్రీ సుఖం లాగానే, తప్పుడు మాయతో మనసును ఆకర్షిస్తుంది.