మనోరమా కర్షతి చిత్తవృత్తిం కదర్యసాధ్యా క్షణభఙ్గురా చ । వ్యాలావలీగర్భనివృత్తదేహా శ్వభ్రోత్థితా పుష్పలతేవ లక్ష్మీః
ఆకర్షణీయమైనదిగా కనిపించే లక్ష్మి మనసును ఆకట్టుకుంటుంది. కానీ దురాశపడి పట్టుకున్నవారికి మాత్రమే దక్కుతుంది, అది క్షణంలోనే పోయిపోతుంది. పాముల గుట్టులో పుట్టినదిలా, లోతైన గుహలోంచి పుష్పలతలా బయటపడుతుంది.
ఆయుః పల్లవకోణాగ్రలమ్బామ్బుకణభఙ్గురమ్ । ఉన్మత్తమ్ ఇవ సన్త్యజ్య యాత్య్ అకాణ్డే శరీరకమ్
ఆయుష్కాలం ఆకుపచ్చ ఆకునకు చివరలో వేలాడే నీటి బొట్టు లాంటిది, ఎంత నాజూగానో. అది పిచ్చివాడిలా శరీరాన్ని వదిలేసి, ఒక్కసారిగా పోయిపోతుంది.
విషయాశీర్విషాసఙ్గపరిజర్జరచేతసామ్ । అప్రౌఢాత్మవివేకానామ్ ఆయుర్ ఆయాసకారణమ్
ఇంద్రియ సుఖాలకు అలవాటుపడి, కోరిక అనే విషంతో మనసు బలహీనపడినవారికి, ఇంకా ఆత్మను బాగా తెలుసుకోని వారికి, జీవితం కష్టాలకే కారణమవుతుంది.
యే తు విజ్ఞాతవిజ్ఞేయా విశ్రాన్తా వితతే పదే । భావాభావసమాశ్వస్తా ఆయుస్ తేషాం సుఖాయతే
కానీ, ఏమి తెలుసుకోవాలో తెలిసినవారు, పరిమితి లేని స్థితిలో విశ్రాంతి పొందినవారు, ఉండడాన్ని, ఉండకపోవడాన్ని సమానంగా స్వీకరించినవారికి, జీవితం ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
వయం పరిమితాకారపరినిష్ఠితనిశ్చయాః । సంసారాభ్రతడిత్పుఞ్జే మునే నాయుషి నిర్వృతాః
మహర్షీ, మేము పరిమితమైన రూపాలతో, స్థిరమైన సంకల్పంతో ఉన్నా, ఈ సంసార మేఘాల మధ్య మెరుస్తున్న విద్యుద్వీచికల్లా ఉన్న జీవితంలో సంతృప్తిగా ఉండలేము.
యుజ్యతే వేష్టనం వాయావ్ ఆకాశస్యావఖణ్డనమ్ । గ్రథనం చ తరఙ్గాణామ్ ఆస్థా నాయుషి యుజ్యతే
గాలిని కట్టేయడం, ఆకాశాన్ని విభజించడం, అలలను కలిపేయడం సాధ్యమైనా, జీవితంపై నమ్మకం పెట్టుకోవడం అసాధ్యం.
పేలవం శరదీవాభ్రమ్ అస్నేహమ్ ఇవ దీపకమ్ । తరఙ్గకమ్ ఇవాలోలం గతమ్ ఏవోపలక్ష్యతే
జీవితం శరదృతువులోని మేఘంలా క్షణికంగా, దీపం జ్వాలల్లా అనురాగం లేకుండా, అలల్లా చంచలంగా ఉండిపోతుందని కనిపిస్తుంది.
తరఙ్గప్రతిబిమ్బేన్దుం తడిత్పుఞ్జం నభోఽమ్బుదే । గ్రహీతుమ్ ఆస్థాం బధ్నామి న త్వ్ ఆయుషి గతస్థితౌ
అలలో చంద్రుని ప్రతిబింబాన్ని, మేఘంలో మెరుస్తున్న విద్యుత్తును పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించగలను; కానీ పోతున్న జీవితాన్ని పట్టుకోవడం నాకు సాధ్యం కాదు.
అవిశ్రాన్తమనాశ్ శూన్యమ్ ఆయుర్ ఆతతమ్ ఈహతే । దుఃఖాయైవ విమూఢో ఽన్తర్ గర్భమ్ అశ్వతరీ యథా
మనసు ఎప్పుడూ చంచలంగా ఉండి, శూన్యమైన జీవితాన్ని వెంబడించేవాడు, మాయలో పడిపోయి, తనలోనే బాధను కోరుకుంటాడు. అది గర్భంలో ఉన్న కుఱ్ఱ ముళ్లపిల్లలా ఉంటుంది.
సంసారసంసృతావ్ అమ్భః ఫేనో ఽస్మిన్ సర్గసాగరే । కాయవల్ల్యాం రసో రాజఞ్ జీవితం మే న రోచతే
ఈ సృష్టి సముద్రంలో సంసారం మెత్తగా పైకి వచ్చి మళ్లీ మునిగిపోతుంది. రాజా! ఈ శరీరరూపమైన వల్లి లో జీవితం నాకు రుచించడంలేదు.
ప్రాప్యం సమ్ప్రాప్యతే యేన భూయో యేన న శోచ్యతే । పరాయా నిర్వృతేస్ స్థానం యత్ తజ్ జీవితమ్ ఉచ్యతే
ఏది పొందదగినదో, అది లభించిన తర్వాత ఇక బాధ ఉండదో, అదే పరమ సంతృప్తి స్థానం. అదే నిజమైన జీవితం అంటారు.
తరవో ఽపి హి జీవన్తి జీవన్తి మృగపక్షిణః । స జీవతి మనో యస్య మననేన న జీవతి
చెట్లు కూడా బ్రతుకుతాయి, మృగాలు, పక్షులు కూడా బ్రతుకుతాయి. కానీ నిజంగా బ్రతికినవాడు ఎవరో అంటే, మనసు కేవలం ఆలోచనలతో కాకుండా బ్రతికినవాడే.
జాతాస్ త ఏవ జగతి జన్తవస్ సాధుజీవితాః । యే పునర్ నేహ జాయన్తే శేషా జానీత గర్దభాః
ఈ లోకంలో నిజంగా జన్మించినవారు, సద్జీవితం గడిపేవారే. మరి, ఇక్కడ జన్మించని మిగతావారు, వాళ్లను గాడిదలుగా భావించాలి.
భారో ఽవివేకినశ్ శాస్త్రం భారో జ్ఞానం చ రాగిణః । అశాన్తం చ మనో భారో భారో ఽనాత్మవిదో వపుః
వివేకం లేనివారికి శాస్త్రాలు భారంగా ఉంటాయి; రాగభావం ఉన్నవారికి జ్ఞానం భారంగా ఉంటుంది; మనస్సు శాంతించకపోతే అది కూడా భారమే; ఆత్మజ్ఞానం లేనివారికి ఈ శరీరమే భారంగా ఉంటుంది.
రూపమ్ ఆయుర్ మనో బుద్ధిర్ అహఙ్కారస్ తథేహితమ్ । భారో భారధరస్యేవ సర్వం దుఃఖాయ దుర్ధియః
రూపం, ఆయువు, మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, క్రియ—all ఇవన్నీ మూర్ఖులకు భారంగా ఉంటాయి. భారాన్ని మోయు వ్యక్తికి అది ఎలా బాధ కలిగిస్తుందో, ఇవన్నీ కూడా దుర్బుద్ధులకు దుఃఖాన్ని కలిగిస్తాయి.
అవిశ్రాన్తమనఃపూర్ణమ్ ఆపదాం పరమాస్పదమ్ । నీడో రోగవిహఙ్గానామ్ ఆయుర్ ఆయాసనం దృఢమ్
శాంతి లేని మనస్సు ఎప్పుడూ అపాయాలకు నిలయంగా ఉంటుంది. ఆయువు అనేది వ్యాధులకు బలమైన ఆసనంగా, రోగాల పక్షులకు గూళ్లా ఉంటుంది.
ప్రత్యహం ఖేదమ్ ఉత్సృజ్య శనైర్ అలమ్ అనారతమ్ । ఆశ్వ్ ఏవ జన్మనశ్ శ్వభ్రం కాలేన వినిఖన్యతే
ప్రతి రోజు అలసటను వదిలేసి, నెమ్మదిగా, ఆగకుండా, మన జన్మ గోతిని కాలం తవ్వుతూనే ఉంటుంది; ఇది గుర్రం గోతిని తవ్వినట్టు.
శరీరబిలవిశ్రాన్తైర్ విషదాహప్రదాయిభిః । రోగైర్ నిపీయతే రౌద్రైర్ వ్యాలైర్ ఇవ వనానిలః
ఈ శరీరం లోపల దాగి ఉన్న, మంటను కలిగించే తీవ్రమైన వ్యాధులతో నెమ్మదిగా క్షీణించిపోతుంది; అది అడవి గాలిని విషపూరిత సర్పాలు మింగినట్టు.
ప్రసువానైర్ అవచ్ఛేదం తుచ్ఛైర్ అన్తరవాసిభిః । దుఃఖైర్ ఆకృష్యతే క్రూరైర్ ఘుణైర్ ఇవ జరద్ద్రుమః
లోపలే దాగి ఉండే, చిన్నదైనా కఠినమైన బాధలు ఈ శరీరాన్ని లాగేస్తుంటాయి; అది పాత చెట్టును గుళికలు కొరికినట్టు.
నూనం నిగిరణాయాశు ఘనగర్వమ్ అనారతమ్ । ఆఖుర్ మార్జారకేణేవ మరణేనావలోక్యతే
ఎప్పుడూ గర్వంతో ఉప్పొంగిపోయిన ఎలుకను, మృత్యువు ఎప్పటికైనా తినేయాలనే దృష్టితో, పిల్లి చూస్తున్నట్టు చూస్తూ ఉంటుంది.
గర్వాదిగుణగర్భిణ్యా శూన్యయాశక్తివశ్యయా । అన్నం మహాశనేనేవ జరసా పరిజీర్యతే
అహంకారం మొదలైన లక్షణాలతో నిండినప్పటికీ, లోపల శూన్యంగా, బలహీనంగా ఉన్న ఈ శరీరం, పెద్ద ఆకలి, వృద్ధాప్యం ఆహారాన్ని ఎలా మెల్లగా తినేస్తాయో, అలాగే క్రమంగా క్షీణిస్తుంది.
దినైః కతిపయైర్ ఏవ పరిజ్ఞాయ గతాదరమ్ । దుర్జనస్ సజ్జనేనేవ యౌవనేనావముచ్యతే
కొన్ని రోజుల్లోనే అందం తగ్గిపోతుందని తెలుసుకున్న వెంటనే, మంచి వారు చెడు వారిని వదిలిపెట్టినట్టు, యవ్వనం కూడా మనల్ని వదిలిపెడుతుంది.
వినాశసుహృదా నిత్యం జరామరణబన్ధునా । రూపం శిడ్గవరేణేవ కృతాన్తేనాభిలష్యతే
వినాశానికి మిత్రుడైన మరణం, ఎప్పుడూ వృద్ధాప్యానికి తోడుగా ఉండి, మన రూపాన్ని ఎప్పుడూ కోరుకుంటుంది. అది, నిపుణుడైన పక్షివాడు పక్షిని ఎలా పట్టుకోవాలని చూస్తాడో, అలాగే.
స్థిరతయా సుఖహారితయా తయా సతతమ్ ఉజ్ఝితమ్ ఉత్తమ ఫల్గు చ । జగతి నాస్తి తథా గుణవర్జితం మరణమార్జితమ్ ఆయుర్ ఇదం యథా
ఈ జీవితం స్థిరంగా ఉండదు, వృద్ధాప్యం ఆనందాన్ని దోచుకుపోతుంది. అందుకే, ఉత్తములైనా, సాధారణులైనా ఎప్పుడూ దీన్ని వదిలిపెడతారు. ఈ లోకంలో మరణం పట్టుకున్న, గుణాలు లేని జీవితం లాంటి మరొకటి లేదు.
ముధైవాభ్యుత్థితో మోహాన్ ముధైవ పరివర్ధతే । మిథ్యామయేన భీతో ఽస్మి దురహఙ్కారశత్రుణా
అజ్ఞానం వృథాగా పుట్టి, వృథాగా పెరుగుతుంది. ఈ అబద్ధమైన, మాయలోని అహంకారమనే శత్రువు నాకు భయంకరంగా ఉంది.
అహఙ్కారవశాద్ ఏవ దోషకోశః కదర్థనామ్ । దదాతి దీనదీనానాం సంసారో వివిధాకృతిః
అహంకారమే కారణంగా, పాపాల గుట్టు దురదృష్టపాలైనవారిని బాధిస్తుంది. అదే అహంకారం వల్లే ఈ జనన మరణాల ప్రపంచం ఎన్నో రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.
అహఙ్కారవశాద్ ఆపద్ అహఙ్కారాద్ దురాధయః । అహఙ్కారవశాద్ ఈహాప్య్ అహఙ్కారో మహామయః
అహంకారమే అనర్థాలకు మూలం, అహంకారమే వ్యాధులకు కారణం. మన ప్రయత్నం కూడా అహంకారంతోనే జరుగుతుంది. అహంకారమే గొప్ప మాయ.
తమ్ అహఙ్కారమ్ ఆశ్రిత్య పరమం చిరవైరిణమ్ । న భుఞ్జే న పిబామ్య్ అమ్భః కిమ్ ఉ భోగాన్ భజే మునే
ఆ అహంకారాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, ఆ ప్రాచీన శత్రువును నమ్మి, నేను తినను, నీళ్లు కూడా తాగను. ఆనందాలను అనుభవించడమైతే మాటే మానండి, మునివరా!
సంసారరజ్జుర్ ఆదీర్ఘా మమ చేతసి మోహినీ । తతాహఙ్కారదోషేణ కిరాతేనేవ వాగురా
ఈ ప్రపంచ జీవనరూపమైన పొడవైన కట్టె నా మనసును మాయలో పడేస్తోంది. ఇది నా అహంకార దోషంతో, వేటగాడు ఉంచే ఉయ్యాలపట్టె లాగానే, నన్ను బంధిస్తోంది.
యాని దుఃఖాని దీర్ఘాణి విషమాణి మహాన్తి చ । అహఙ్కారాత్ ప్రసూతాని తాన్య్ అగాత్ ఖదిరా ఇవ
ఎన్ని దీర్ఘమైన, కఠినమైన, పెద్ద బాధలు వచ్చినా, అవన్నీ అహంకారంలోంచే పుట్టినవే. అవి ఖదిర వృక్షపు ఆకులు ఎలా రాలిపోతాయో, అలాగే అంతరించిపోతాయి.