అద్యత్వే తే హి యే జీవాస్ తేషాం మరణజన్మసు । స్మృతిః కారణతామ్ ఏతి మోక్షాభావవశాద్ ఇహ
ప్రస్తుతం ఉన్న జీవులకు మరణం, జననం జరుగుతుంటే, విముక్తి లేకపోవడం వల్ల జ్ఞాపకం కారణంగా మారుతుంది.
జీవో హి మృతిమూర్ఛాన్తే యద్ అన్తః ప్రోన్మిషన్న్ ఇవ । అనున్మిషిత ఏవాస్తే తత్ ప్రధానమ్ ఉదాహృతమ్
జీవుడు మరణ నిద్ర చివరలో లోపల లేచినట్టు అనిపించినా, పూర్తిగా లేచిపోకపోతే, ఆ స్థితినే ప్రధాన స్థితి అంటారు.
తద్ వ్యోమ ప్రకృతిస్ సోక్తా తద్ అవ్యక్తం జడాజడమ్ । సంసృతేర్ అస్మృతేశ్ చైవ క్రమ ఏష భవోదయే
అది ఆకాశం అని, అది మూల ప్రకృతి అని, అది అవ్యక్తం అని, అది జడమైనదీ, చైతన్యమైనదీ అని అంటారు. ఈ విధంగా ప్రపంచం ఉద్భవించే సమయంలో సంసారం, మరచిపోవడం ఇలా క్రమంగా జరుగుతాయి.
బోధోన్ముఖత్వే హి మహత్ తత్ ప్రబుద్ధం యదా భవేత్ । తదా తన్మాత్రదిక్కాలక్రియాభూతాద్య్ ఉదేతి ఖాత్
ఆ మహత్తత్త్వం జ్ఞానానికి మొగ్గు చూపి, పూర్తిగా మేలుకొన్నప్పుడు, ఆ ఆకాశం నుంచి సూక్ష్మతత్త్వాలు, దిక్కులు, కాలం, క్రియ, భూతాలు మొదలైనవి ఉద్భవిస్తాయి.
తద్ ఏవోచ్ఛూనమ్ ఆబుద్ధం భవతీన్ద్రియపఞ్చకమ్। తద్ ఏవ బుధ్యతే దేహం స ఏషో ఽస్త్య్ ఆతివాహికః
అదే మేలుకోని, ఏకరూపంగా ఉన్న స్థితి ఐదు ఇంద్రియాలుగా మారుతుంది. అదే మేలుకొన్నప్పుడు శరీరంగా అవుతుంది. ఇదే సూక్ష్మశరీరం అని అంటారు.
చిరకాలప్రత్యయతః కల్పనాపరిపీవరః । ఆధిభౌతికతాబోధమ్ ఆధత్తే ఽథైష ఏవ వః
చిరకాలంగా వచ్చిన వాసనల వల్ల, ఊహలతో నిండిన ఈ సూక్ష్మశరీరం, తర్వాత భౌతిక శరీరమనే భావనను స్వీకరిస్తుంది. మీ అందరికీ ఇదే విధంగా జరుగుతుంది.
యదైవ మ్రియతే జన్తుః పశ్యత్య్ ఆశు తదైవ సః । తత్రైవ భువనాభోగమ్ ఇదమ్ ఇత్థమ్ అవస్థితమ్
ఏ ప్రాణి మరణించే క్షణంలోనే, అదే వేళ ఈ లోకానుభవాన్ని యథాతథంగా అక్కడే స్పష్టంగా చూస్తుంది.
వ్యోమ్నైవానుభవత్య్ అచ్ఛమ్ అహం జగద్ ఇతి భ్రమమ్ । వ్యోమరూపం వ్యోమరూపీ జీవో జాత ఇవాత్మవాన్
ఆకాశం ద్వారానే, 'నేనే ఈ జగత్తు' అనే స్పష్టమైన మాయను అనుభవిస్తుంది; ఆ జీవుడు కూడా ఆకాశ స్వరూపుడిగా, ఆత్మగా పుట్టినట్టు అనిపిస్తుంది.
పురపత్తనశైలార్కతారానికరదన్తురమ్ । జరామరణవైక్లవ్యవ్యాధిసఙ్కటకోటరమ్
పట్టణాలు, గ్రామాలు, పర్వతాలు, సూర్యులు, నక్షత్ర సమూహాలు — ఇవన్నీ ముదితనం, మరణం, బలహీనత, వ్యాధి, కష్టాల గుహలతో నిండిపోయి ఉంటాయి.
సభావాభావసంరమ్భస్థూలసూక్ష్మచలాచలమ్ । సాద్రిద్యూర్వీనదీశాహోరాత్రికల్పక్షయోదయమ్
ఉనికి, లేనితనం, స్థూలం, సూక్ష్మం, కదిలే, నిలిచిపోయినవి, పర్వతాలు, భూమి, నదులు, దిశలు, పగలు-రాత్రులు, యుగాల ఆరంభం-అంతం ఇలా అన్నీ కలిసినవిగా ఉంటాయి.
అహం జాతో ఽమునా పిత్రా కిలాత్రేత్య్ ఆత్తనిశ్చయమ్ । ఇయం మాతా ధనమ్ ఇదం మమేత్య్ ఉదితవాసనమ్
నేను ఈ తండ్రి ద్వారా, ఈ వంశంలో పుట్టాను అని నిశ్చయంగా భావిస్తూ, ఇది నా తల్లి, ఇది నా ధనం అని మనసులో అలవాట్లు ఏర్పడతాయి.
సుకృతం దుష్కృతం చేతి మమేతి కృతకల్పనమ్ । బాలో ఽభూవమ్ అహం త్వ్ అద్య యువేతి విలసన్ హృది
ఇది నా పుణ్యం, ఇది నా పాపం అని భావించి, ఇవన్నీ నాదే అని ఊహించుకుంటూ, నేను చిన్నవాడిని, ఇప్పుడు యువకుడిని అని మనసులో ఆడుకుంటూ ఉంటాడు.
ప్రత్యేకమ్ ఏవమ్ ఉదితస్ సంసారవనషణ్డకః । తారాకుసుమితో నీలమేఘచఞ్చలపల్లవః
ఇలా ప్రతి ఒక్కరిలో కూడా ఈ సంసారపు అడవి పుట్టుకొస్తుంది; అది నక్షత్రాలు, పువ్వులతో వికసిస్తూ, నీలి మేఘాల వలె కంపించే ఆకులతో ఉంటుంది.
చరన్నరమృగానీకస్ సురాసురవిహఙ్గమః । సాలోకకౌసుమరజోమాయాగహనకుఞ్జకః
మనుషులు, జంతువుల మందలతో తిరుగుతూ, దేవతలు, అసురులు, పక్షులతో కూడి, లోకాల పుష్పరేణువుతో, మాయా మోహపు దట్టమైన అడవిలో విహరిస్తూ ఉంటుంది.
అబ్ధిపుష్కరిణీపూర్ణో మేర్వాద్యచలలోష్టకః । చిత్తపుష్కరబీజే ఽన్తర్ నిలీనానుభవాఙ్కురః
సముద్రపు కమలపొంగులతొ నిండిన ఈ లోకం, మేరు మొదలైన పర్వతశిఖరాలు కేవలం మట్టికట్టలు లాగా ఉంటాయి. మనసు అనే కమలపు విత్తనంలో, అనుభవం అనే మొక్క ఇంకా లోపల దాగి ఉంటుంది.
యత్రైష మ్రియతే జీవస్ తత్రైవం పశ్యతి క్షణాత్ । ప్రత్యేకమ్ ఉదితేష్వ్ ఏవం జగత్షణ్డేషు భూరిశః
ఈ జీవుడు ఎక్కడ మరణించినా, అక్కడే ఒక క్షణంలో ఇలా చూస్తాడు. ప్రతి సృష్టిలో, ప్రతి ప్రపంచంలో ఇదే విధంగా, మళ్లీ మళ్లీ జరుగుతూనే ఉంటుంది.
కోటయో బ్రహ్మరుద్రేన్ద్రమరుద్విష్ణువివస్వతామ్ । మేర్వబ్ధిమణ్డలద్వీపలోకాన్తరదృశం గతాః
బ్రహ్మ, రుద్ర, ఇంద్ర, మరుత్, విష్ణు, సూర్యుడు వంటి కోట్లు, మేరు, సముద్రాలు, ద్వీపాలు, లోకాలు అన్నీ ఎన్నోసార్లు కనిపించి, మాయమైపోయాయి.
యాతా యాస్యన్తి యాన్త్య్ ఏతా దృష్తయో ఽనష్టరూపిణి । యా బ్రహ్మణ్య్ ఉపబృంహాఢ్యే తాః కే గణయితుం క్షమాః
ఈ దృశ్యాలు పోయాయి, పోతున్నాయి, పోతూ ఉంటాయి — నశించని పరమార్థంలో. బ్రహ్మంతో పరిపూర్ణమైన వాటిని లెక్కించగలవారు ఎవరు?
ఏవం కుడ్యమయం విశ్వం నాస్త్య్ ఏవ మననాద్ ఋతే । మననం చ ఖమ్ ఏవాతస్ తద్ ఇదానీం విచారయ
ఈ లోకం గోడలతో కూడినదిగా కనిపించినా, ఆలోచన లేకుండా నిజంగా లేదు. ఆ ఆలోచన కూడా ఖాళీ ఆకాశమే. ఈ విషయాన్ని ఇప్పుడు బాగా ఆలోచించు.
యద్ ఏవ తచ్ చిదాకాశం తద్ ఏవ పరమం స్మృతం । మననం చ చిదాకాశం తద్ ఏవ పరమం పదమ్
ఏది ఆ చైతన్య ఆకాశమో, అదే పరమమైనదిగా భావించబడుతుంది. ఆలోచన కూడా చైతన్య ఆకాశమే; అదే పరమ స్థితి.
యద్ ఏవామ్బు స ఆవర్తో న త్వ్ అస్త్య్ ఆవర్త వస్తుసత్ । దృష్ట్వైవాస్తే దృశ్యమ్ ఇవ దృశ్యం న త్వ్ అస్తి వస్తుసత్
ఎలా వలయం నీటిలోనే ఏర్పడుతుంది, వేరు పదార్థం కాదు, అలాగే కనిపించేది కూడా కేవలం మన восనలోనే ఉంది, వాస్తవికంగా వేరు పదార్థం కాదు.
చిద్వ్యోమ్నో భూతనభసి కచనం యన్ మణేర్ ఇవ । తజ్ జగద్ భాతి నానాత్మరత్నం శ్వభ్రమ్ ఇవామ్బరే
చైతన్య ఆకాశంలో, భూతాల ఆకాశంలో కనిపించేది రత్నంలో ప్రతిబింబంలా ఉంటుంది. ఆ జగత్తు ఆత్మరత్నం అనేక కోణాలతో మెరిసే మణిలా, ఆకాశంలో మేఘంలా ప్రకాశిస్తుంది.
మద్బుద్ధార్థో జగచ్ఛబ్దో విద్యతే పరమం పదమ్ । త్వద్బుద్ధార్థస్ తు నాస్త్య్ ఏవ త్వమహంశబ్దకావ్ అపి
నా భావనలో ఉన్నప్పుడు మాత్రమే 'ప్రపంచం' అనే మాటకు అర్థం ఉంటుంది; అదే పరమ స్థితి. నీ భావనలో అయితే, 'నీవు' లేదా 'నేను' అనే మాటలకూ అక్కడ స్థానం ఉండదు.
తస్మాల్ లీలాసరస్వత్యావ్ ఆకాశవపుషౌ స్థితే । సర్వగే పరమాత్మాచ్ఛే సర్వత్రాప్రతిఘే ఽనఘే
కాబట్టి, పాపరహితురాలా, లీలా మరియు సరస్వతి ఇద్దరూ ఆకాశరూపంలో ఉండి, పరమాత్మ నుండి ఎక్కడైనా, ఎలాంటి అడ్డంకీ లేకుండా విహరిస్తూ ఉంటారు.
యత్ర తత్ర తదా వ్యోమ్ని యథాకాశం యథేప్సితమ్ । ఉదయం కురుతస్ తేన తద్గృహే తే స్థితిం గతే
వారు ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా, ఆ ఆకాశంలో, తమకు నచ్చినట్లు ప్రత్యక్షమై, అలా ఆ ఇంట్లో ప్రవేశించి అక్కడే స్థిరంగా ఉంటారు.
సర్వత్ర సమ్భవతి చిద్గగనం తదన్తస్ తద్వేదనం కలనమ్ ఆమననం విసారి । తచ్ చాతివాహికమ్ ఇహాహుర్ అకుడ్యమ్ ఏవ దేహం కథం క ఇవ తం వద కిం రుణద్ధి
ప్రతి చోటా ఆ చైతన్య ఆకాశం ఉద్భవిస్తుంది; అందులో అనుభవం, ఆలోచన, జ్ఞాపకం, వ్యాప్తి అన్నీ ఉంటాయి. దీనినే ఇక్కడ అద్భుతమైన శరీరం అంటారు, ఇది ఎవరూ అడ్డుకోలేరు—అయితే, దాన్ని ఎవరు, ఎలా, ఎప్పుడు ఆపగలరు చెప్పు.
తయోః ప్రవిష్టయోర్ దేవ్యోః పద్మసద్మ బభూవ తత్ । చన్ద్రద్వయోదయోద్ద్యోతధవలోదరసున్దరమ్
ఆ ఇద్దరు దేవతలు లోపలికి ప్రవేశించగానే, ఆ పద్మమందిరం రెండు చంద్రులు ఉదయించినట్లు వెలిగిపోయి, లోపల నిర్మలంగా, అద్భుతంగా కనిపించింది.
కోమలామలసౌగన్ధ్యమృదుమన్దారమారుతమ్ । తత్ప్రభావేణ నిద్రాలునృపేతరరణాఙ్గనమ్
ఆ మందిరంలో మృదువైన, నిర్మలమైన, సువాసనతో కూడిన, సున్నితమైన గాలి వీస్తూ ఉండేది. దాని ప్రభావంతో, రాజులు నిద్రించే యుద్ధభూమి కూడా ఒక కొత్త ప్రపంచంలా మారిపోయింది.
సౌభాగ్యనన్దనోద్యానం విద్రుతవ్యాధివేదనమ్ । సవసన్తం వనమ్ ఇవ ఫుల్లం ప్రాతర్ ఇవామ్బుజమ్
ఆ స్థలం అదృష్టం, ఆనందం నిండిన తోటలా, వ్యాధి బాధలు లేని చోటుగా, వసంతంలో పూలతో ముస్తాబైన అడవిలా, ఉదయాన్నే వికసించే కమలంలా కనిపించింది.
తయోర్ దేహప్రభాపూరైశ్ శశినిష్ష్యన్దశీతలైః । ఆహ్లాదితో ఽసౌ బుబుధే రాజోక్షిత ఇవామృతైః
వారి శరీరాల నుంచి వెలువడిన చంద్రకాంతి లాంటి చల్లని కాంతి ప్రవాహాలతో అతడు ఆనందంతో మేలుకొని, అమృతంతో అభిషేకం చేసిన రాజువలె సంతోషించాడు.