ఏషా హి విషమా దుఃఖభోగినాం గహనా గుహా । ఘనమోహగజేన్ద్రాణాం విన్ధ్యశైలమహాటవీ
ఇది బాధపడేవారికి ప్రమాదకరమైన, లోతైన గుహలా ఉంది; ఘనమైన మోహంలో ఉన్న ఏనుగులకు వింధ్యపర్వతాల్లోని అరణ్యంలా ఉంది.
సత్కార్యపద్మరజనీ దుఃఖకైరవచన్ద్రికా । సద్దృష్టిదీపికావాత్యా కల్లోలౌఘతరఙ్గిణీ
ఇది మంచి పనుల పద్మానికి రాత్రిలా, బాధల కైరవానికి చంద్రికలా, సత్యదృష్టి దీపానికి బలమైన గాలిలా, అలలతో ఉప్పొంగే నదిలా ఉంది.
సమ్భ్రమాభ్రాద్రిపదవీ విషాదవిషవర్ధినీ । కేదారికా వికల్పానాం ఖదా కుభయభోగినామ్
అది అయోమయపు మేఘాల కొండదారి, నిరాశను పెంచే విషం, సందేహాల పొలము, చెడ్డ భోగాల్లో మునిగిపోయినవారికి పాతాళంలా ఉంటుంది.
హిమం వైరాగ్యవల్లీనాం వికారోలూకయామినీ । రాహుదంష్ట్రా వివేకేన్దోస్ సౌజన్యామ్భోజచన్ద్రికా
అది వైరాగ్యమనే వల్లి కొమ్మలకు మంచు, వక్రబుద్ధి ఉన్నవారికి అంధకార రాత్రి, వివేకమనే చంద్రునికి రాహువు దవడ, దయ అనే కమలానికి చంద్రకాంతిలా ఉంటుంది.
ఇన్ద్రాయుధవద్ ఆలోలనానారాగమనోహరా । లోలా తడిద్ ఇవోత్పన్నధ్వంసినీ జడసంశ్రయా
అది ఇంద్రధనుస్సు లా రంగులారంగులుగా ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది; మెరుపు లా చంచలంగా, పుట్టి నాశనం చేస్తుంది; మాంద్యానికి ఆశ్రయం అవుతుంది.
చపలా వర్జితా రత్యా నకులీ నకులీనజా । విప్రలమ్భనతాత్పర్యహేతూగ్రమృగతృష్ణికా
అది చంచలంగా, ఆనందం లేని దశలో, ముంగిసల మధ్య ముంగిసిలా ఉంటుంది; వేరుపాటు, తపన కలిగించే భయంకరమైన మాయజలమై ఉంటుంది.
లహరీవైకరూపేణ క్షణం పదమ్ అకుర్వతీ । చలా దీపశిఖేవాతిదుర్జ్ఞేయాగతిగోచరా
ఒక తరంగం లాగా క్షణకాలం ఒక రూపంలో కనిపించి, వెంటనే మారిపోతుంది. దీపం జ్వాలలా ఎప్పుడూ కదులుతూ, ఆమె నడకలు ఎంత పరిశీలించినా గ్రహించలేనివి.
సింహీవ విగ్రహవ్యగ్రకరీన్ద్రకులపాతినీ । ఖడ్గధారేవ శిశిరా తీక్ష్ణా తీక్ష్ణాశయాశ్రయా
సింహిని లాగా యుద్ధానికి సిద్ధంగా, ఏనుగుల రాజును పడగొట్టే దారుణతతో ఉంటుంది. పదునైన ఖడ్గంలా చల్లగా, గట్టిగా, గుండెల్లో ముల్లులాంటి సంకల్పాలతో నిలిచి ఉంటుంది.
నానయోపహతార్థిన్యా దురాధిపరిపీనయా । పశ్యామ్య్ అభవ్యయా లక్ష్మ్యా కిఞ్చిద్ దుఃఖాద్ ఋతే సుఖమ్
ఇతరులు ఎంత ప్రయత్నించినా ఆమె ఉద్దేశ్యం మారదు, క్రూరుడైన రాజు గర్వంతో పొంగిపోతుంది. ఇలాంటి దురదృష్టంలో బాధ తప్ప ఆనందం ఏమాత్రం కనిపించదు.
ద్వారేణోత్సారితా లక్ష్మీః పునర్ ఏతి తమోఽరిణా । అహో వత హృతస్థానా నిర్లజ్జా దుర్జనాస్పదా
చీకటి శత్రువు తలుపు దగ్గర నుండి లక్ష్మిని తరిమివేసినా, ఆమె మళ్లీ తిరిగి వస్తుంది. హాయ్! స్థానం కోల్పోయినా, ఆమెకు సిగ్గు లేదు; దుర్జనుల ఆశ్రయంగా మారుతుంది.
మనోరమా కర్షతి చిత్తవృత్తిం కదర్యసాధ్యా క్షణభఙ్గురా చ । వ్యాలావలీగర్భనివృత్తదేహా శ్వభ్రోత్థితా పుష్పలతేవ లక్ష్మీః
ఆకర్షణీయమైనదిగా కనిపించే లక్ష్మి మనసును ఆకట్టుకుంటుంది. కానీ దురాశపడి పట్టుకున్నవారికి మాత్రమే దక్కుతుంది, అది క్షణంలోనే పోయిపోతుంది. పాముల గుట్టులో పుట్టినదిలా, లోతైన గుహలోంచి పుష్పలతలా బయటపడుతుంది.
ఆయుః పల్లవకోణాగ్రలమ్బామ్బుకణభఙ్గురమ్ । ఉన్మత్తమ్ ఇవ సన్త్యజ్య యాత్య్ అకాణ్డే శరీరకమ్
ఆయుష్కాలం ఆకుపచ్చ ఆకునకు చివరలో వేలాడే నీటి బొట్టు లాంటిది, ఎంత నాజూగానో. అది పిచ్చివాడిలా శరీరాన్ని వదిలేసి, ఒక్కసారిగా పోయిపోతుంది.
విషయాశీర్విషాసఙ్గపరిజర్జరచేతసామ్ । అప్రౌఢాత్మవివేకానామ్ ఆయుర్ ఆయాసకారణమ్
ఇంద్రియ సుఖాలకు అలవాటుపడి, కోరిక అనే విషంతో మనసు బలహీనపడినవారికి, ఇంకా ఆత్మను బాగా తెలుసుకోని వారికి, జీవితం కష్టాలకే కారణమవుతుంది.
యే తు విజ్ఞాతవిజ్ఞేయా విశ్రాన్తా వితతే పదే । భావాభావసమాశ్వస్తా ఆయుస్ తేషాం సుఖాయతే
కానీ, ఏమి తెలుసుకోవాలో తెలిసినవారు, పరిమితి లేని స్థితిలో విశ్రాంతి పొందినవారు, ఉండడాన్ని, ఉండకపోవడాన్ని సమానంగా స్వీకరించినవారికి, జీవితం ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
వయం పరిమితాకారపరినిష్ఠితనిశ్చయాః । సంసారాభ్రతడిత్పుఞ్జే మునే నాయుషి నిర్వృతాః
మహర్షీ, మేము పరిమితమైన రూపాలతో, స్థిరమైన సంకల్పంతో ఉన్నా, ఈ సంసార మేఘాల మధ్య మెరుస్తున్న విద్యుద్వీచికల్లా ఉన్న జీవితంలో సంతృప్తిగా ఉండలేము.
యుజ్యతే వేష్టనం వాయావ్ ఆకాశస్యావఖణ్డనమ్ । గ్రథనం చ తరఙ్గాణామ్ ఆస్థా నాయుషి యుజ్యతే
గాలిని కట్టేయడం, ఆకాశాన్ని విభజించడం, అలలను కలిపేయడం సాధ్యమైనా, జీవితంపై నమ్మకం పెట్టుకోవడం అసాధ్యం.
పేలవం శరదీవాభ్రమ్ అస్నేహమ్ ఇవ దీపకమ్ । తరఙ్గకమ్ ఇవాలోలం గతమ్ ఏవోపలక్ష్యతే
జీవితం శరదృతువులోని మేఘంలా క్షణికంగా, దీపం జ్వాలల్లా అనురాగం లేకుండా, అలల్లా చంచలంగా ఉండిపోతుందని కనిపిస్తుంది.
తరఙ్గప్రతిబిమ్బేన్దుం తడిత్పుఞ్జం నభోఽమ్బుదే । గ్రహీతుమ్ ఆస్థాం బధ్నామి న త్వ్ ఆయుషి గతస్థితౌ
అలలో చంద్రుని ప్రతిబింబాన్ని, మేఘంలో మెరుస్తున్న విద్యుత్తును పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించగలను; కానీ పోతున్న జీవితాన్ని పట్టుకోవడం నాకు సాధ్యం కాదు.
అవిశ్రాన్తమనాశ్ శూన్యమ్ ఆయుర్ ఆతతమ్ ఈహతే । దుఃఖాయైవ విమూఢో ఽన్తర్ గర్భమ్ అశ్వతరీ యథా
మనసు ఎప్పుడూ చంచలంగా ఉండి, శూన్యమైన జీవితాన్ని వెంబడించేవాడు, మాయలో పడిపోయి, తనలోనే బాధను కోరుకుంటాడు. అది గర్భంలో ఉన్న కుఱ్ఱ ముళ్లపిల్లలా ఉంటుంది.
సంసారసంసృతావ్ అమ్భః ఫేనో ఽస్మిన్ సర్గసాగరే । కాయవల్ల్యాం రసో రాజఞ్ జీవితం మే న రోచతే
ఈ సృష్టి సముద్రంలో సంసారం మెత్తగా పైకి వచ్చి మళ్లీ మునిగిపోతుంది. రాజా! ఈ శరీరరూపమైన వల్లి లో జీవితం నాకు రుచించడంలేదు.
ప్రాప్యం సమ్ప్రాప్యతే యేన భూయో యేన న శోచ్యతే । పరాయా నిర్వృతేస్ స్థానం యత్ తజ్ జీవితమ్ ఉచ్యతే
ఏది పొందదగినదో, అది లభించిన తర్వాత ఇక బాధ ఉండదో, అదే పరమ సంతృప్తి స్థానం. అదే నిజమైన జీవితం అంటారు.
తరవో ఽపి హి జీవన్తి జీవన్తి మృగపక్షిణః । స జీవతి మనో యస్య మననేన న జీవతి
చెట్లు కూడా బ్రతుకుతాయి, మృగాలు, పక్షులు కూడా బ్రతుకుతాయి. కానీ నిజంగా బ్రతికినవాడు ఎవరో అంటే, మనసు కేవలం ఆలోచనలతో కాకుండా బ్రతికినవాడే.
జాతాస్ త ఏవ జగతి జన్తవస్ సాధుజీవితాః । యే పునర్ నేహ జాయన్తే శేషా జానీత గర్దభాః
ఈ లోకంలో నిజంగా జన్మించినవారు, సద్జీవితం గడిపేవారే. మరి, ఇక్కడ జన్మించని మిగతావారు, వాళ్లను గాడిదలుగా భావించాలి.
భారో ఽవివేకినశ్ శాస్త్రం భారో జ్ఞానం చ రాగిణః । అశాన్తం చ మనో భారో భారో ఽనాత్మవిదో వపుః
వివేకం లేనివారికి శాస్త్రాలు భారంగా ఉంటాయి; రాగభావం ఉన్నవారికి జ్ఞానం భారంగా ఉంటుంది; మనస్సు శాంతించకపోతే అది కూడా భారమే; ఆత్మజ్ఞానం లేనివారికి ఈ శరీరమే భారంగా ఉంటుంది.
రూపమ్ ఆయుర్ మనో బుద్ధిర్ అహఙ్కారస్ తథేహితమ్ । భారో భారధరస్యేవ సర్వం దుఃఖాయ దుర్ధియః
రూపం, ఆయువు, మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, క్రియ—all ఇవన్నీ మూర్ఖులకు భారంగా ఉంటాయి. భారాన్ని మోయు వ్యక్తికి అది ఎలా బాధ కలిగిస్తుందో, ఇవన్నీ కూడా దుర్బుద్ధులకు దుఃఖాన్ని కలిగిస్తాయి.
అవిశ్రాన్తమనఃపూర్ణమ్ ఆపదాం పరమాస్పదమ్ । నీడో రోగవిహఙ్గానామ్ ఆయుర్ ఆయాసనం దృఢమ్
శాంతి లేని మనస్సు ఎప్పుడూ అపాయాలకు నిలయంగా ఉంటుంది. ఆయువు అనేది వ్యాధులకు బలమైన ఆసనంగా, రోగాల పక్షులకు గూళ్లా ఉంటుంది.
ప్రత్యహం ఖేదమ్ ఉత్సృజ్య శనైర్ అలమ్ అనారతమ్ । ఆశ్వ్ ఏవ జన్మనశ్ శ్వభ్రం కాలేన వినిఖన్యతే
ప్రతి రోజు అలసటను వదిలేసి, నెమ్మదిగా, ఆగకుండా, మన జన్మ గోతిని కాలం తవ్వుతూనే ఉంటుంది; ఇది గుర్రం గోతిని తవ్వినట్టు.
శరీరబిలవిశ్రాన్తైర్ విషదాహప్రదాయిభిః । రోగైర్ నిపీయతే రౌద్రైర్ వ్యాలైర్ ఇవ వనానిలః
ఈ శరీరం లోపల దాగి ఉన్న, మంటను కలిగించే తీవ్రమైన వ్యాధులతో నెమ్మదిగా క్షీణించిపోతుంది; అది అడవి గాలిని విషపూరిత సర్పాలు మింగినట్టు.
ప్రసువానైర్ అవచ్ఛేదం తుచ్ఛైర్ అన్తరవాసిభిః । దుఃఖైర్ ఆకృష్యతే క్రూరైర్ ఘుణైర్ ఇవ జరద్ద్రుమః
లోపలే దాగి ఉండే, చిన్నదైనా కఠినమైన బాధలు ఈ శరీరాన్ని లాగేస్తుంటాయి; అది పాత చెట్టును గుళికలు కొరికినట్టు.
నూనం నిగిరణాయాశు ఘనగర్వమ్ అనారతమ్ । ఆఖుర్ మార్జారకేణేవ మరణేనావలోక్యతే
ఎప్పుడూ గర్వంతో ఉప్పొంగిపోయిన ఎలుకను, మృత్యువు ఎప్పటికైనా తినేయాలనే దృష్టితో, పిల్లి చూస్తున్నట్టు చూస్తూ ఉంటుంది.