మత్తవేతాలకలహే చితాలాతరణోజ్జ్వలమ్ । వహద్రక్తవసామిశ్రగన్ధబన్ధురమారుతమ్
మత్తులో ఉన్న భూతాలు గొడవపడుతుండగా, శ్మశానం అగ్నిలో దహించుకుంటూ, రక్తం, మేదస్సు వాసనలతో కూడిన గాలిని ఎక్కబెట్టింది.
రూపికాపేటకే వేగరణద్రుటరుటారవమ్ । అర్ధపక్వశవాస్వాదలుబ్ధయక్షోల్లసత్కిలి
నాణేలు, పాశాలు గలగల ధ్వనితో, వేగంగా, గట్టిగా అరుపులు వినిపించాయి. అరవపాక శవాల రుచికి ఆశపడి యక్షులు ఆనందంగా ఉల్లాసించారు.
తుఙ్గవఙ్గకలిఙ్గాఙ్గతఙ్గనాఙ్గలగత్ఖగమ్ । తారాపాతోపమభవత్సంముఖజ్వాలరూపికమ్
బెంగాల్, కలింగ దేశాల మహిళల చేతుల్లో ఖడ్గాలు మెరిసాయి. వారి ఎదుట అగ్నిజ్వాలలు నక్షత్రాల పతనంలా ప్రకాశించాయి.
పతద్వేతాలసోల్లాసమధ్యస్థాసృక్సురూపికమ్ । పిశాచాకర్ణితాభ్యర్ణయోగినీగణగాయనమ్
పడిపోతున్న భూతాల ఉల్లాసం మధ్యలో రక్తం పారింది. పిశాచులు వినగలిగేలా యోగినుల గుంపులు పక్కనే పాటలు పాడుతూ ఉన్నారు.
ప్రసృతాన్త్రమహాతన్త్రీప్రాయసమ్పన్నవాదనమ్ । పిశాచవాసనోత్క్రాన్తపిశాచీభూతమానవమ్
పెద్ద తంతివాద్యాలతో సంగీతం ఎక్కువగా వాయించబడింది. పిశాచవాసనలతో ఆక్రమించబడిన మనుషులు, తామే పిశాచిలా మారిపోయారు.
రూపికాలోకనాపూర్వత్రాసార్ధమృతసద్భటమ్ । క్వచిద్వేతాలరక్షోభిర్ అహనీవోన్నమద్రణమ్
భూతాలను ఎప్పుడూ చూడని కొంతమంది వీరులు, ఇప్పుడు భయంతో అర్థమరణ స్థితిలో నిలబడ్డారు. అక్కడక్కడ భూతాలు, రాక్షసులు భూమిపై పైకి ఎగసి వచ్చాయి.
ఖరూపికాస్కన్ధపతచ్ఛవత్రస్తనిశాచరమ్ । నభస్సఙ్ఘటితాపూర్వభూతపేటకసఙ్కటమ్
కొంతమంది రాత్రివేళ సంచరించే వారు, పిశాచులు భుజాలపై నుంచి పడేసిన మృతదేహాలను చూసి భయంతో వణికిపోయారు. ఆకాశంలో భూతాల పెట్టెలతో నిండిపోయిన狭మైన ప్రదేశాల్లోకి చేరిపోయారు.
అతిప్రయత్నాపహృతమ్రియమాణనరాధిపమ్ । సుభక్షాపేక్షియక్షేక్షావిక్షిప్తశవరాశిమత్
కొంతమంది మరణిస్తున్న రాజులను ఎంతో శ్రమతో తీసుకుపోయారు. మంచి భోజనం కోసం ఆశతో ఉన్న యక్షులు కలవరపరిచిన శవరుల గుంపులు అక్కడక్కడ చెల్లాచెదురయ్యాయి.
శివాముఖానలశిఖాఖణ్డైశ్ ఛమితనక్తగైః । సముడ్డీననవాశోకపుష్పగుచ్ఛమ్ ఇవాభితః
శివముఖాల నుండి వెలువడిన అగ్ని జ్వాలల తుక్కులతో, రాత్రి చీకటి తుడిపాడై పోయింది. అది చుట్టూ కొత్తగా పూసిన అశోకపుష్పాల గుచ్చాలు చిందినట్టు కనిపిస్తోంది.
కబన్ధకన్ధరాబద్ధవ్యగ్రవేతాలబాలకమ్ । యక్షరక్షఃపిశాచాజికచదాకాశగోల్ముకమ్
తలలేని శరీరాల మెడలకు కట్టబడి ఉన్న, కబంధుల తలలతో ఉన్న పిల్లలు అక్కడ కనిపిస్తున్నారు. ఆకాశమంతా యక్షులు, రాక్షసులు, పిశాచులు, అజులు, చాడాలు, గోళాకారమైన భూతాలతో నిండిపోయింది.
ఆకాశభూధరనికుఞ్జగుహాన్తరాల పిణ్డోపమస్థితతమోఽమ్బుదపీఠపూరమ్ । వ్యాలోలభూతరభసాకులకల్పవాత వ్యాధూతలోకకరకాణ్డకవాటకల్పమ్
ఆకాశంలో పర్వత గుహల మధ్య ఖాళీల్లో చీకటి ముద్దలా నిలిచి, మేఘాల ఆసనాన్ని నింపుతోంది. ఆ సమయంలో, భూతాల ఆటల వలె గాలివాటం, లోకపు తలుపులను చెట్ల కాండాల్లా ఊపుతోంది.
ఏవం నిశాచరాచారచిరఘోరే రణాఙ్గనే । ఉల్లసన్తీషు వేతాలక్ష్వేడాసూడ్డామరారవైః
ఇలా, రాత్రివేళ సంచరించే భూతాల భయంకరమైన సంచారాలతో ఎప్పుడూ భయానకంగా ఉండే యుద్ధభూమిలో, వేతాళాల అరుపులు, గుడ్లగూబల కేకలు గట్టిగా వినిపిస్తున్నాయి.
నభఃప్రేక్షకసేనాసు ప్రగతాసు యథాగతమ్ । విశ్రాన్తేష్వ్ ఇవ భూపేషు రథాదిషు నిజాస్పదే
ఆకాశాన్ని చూస్తున్న సైన్యాలు వచ్చిన విధంగానే వెళ్లిపోయినప్పుడు, రాజులు తమ తమ రథాల్లో, ఇతర స్థలాల్లో విశ్రాంతిగా ఉండిపోతారు.
మహాసరోజల ఇవ జనే దృశ్యే రణాఙ్గనే । అహనీవ జనాచారే స్థితే శ్యామాచరేహితే
పోరుబీదులో, అది ఒక పెద్ద సరస్సులా కనిపిస్తూ, జనులు పగలు నడిచినట్టు నిలబడి ఉంటారు; చీకటి వారు వెనక్కు తగ్గినప్పుడు, రాత్రి మనుషుల మధ్య సాగిపోవడం ఆగినట్టుగా ఉంటుంది.
హస్తహార్యతమఃపిణ్డస్ఫుటకుడ్యే నిశాగృహే । లాభోత్సవోచ్ఛలచ్చిత్తే భూతసఙ్ఘే ప్రనృత్యతి
చీకటి ముద్దలు గోడలపై స్పష్టంగా పడిన రాత్రి ఇంట్లో, లాభోత్సవం ఉల్లాసంగా మనసులో ఉప్పొంగినప్పుడు, భూతగణం ఆనందంగా నృత్యం చేస్తుంది.
నిశ్శబ్దశాన్తసఞ్చారే నిద్రాముద్రే కకుబ్గణే । లీలాపతిర్ ఉదారాత్మా కిఞ్చిత్ ఖిన్నమనా ఇవ
ఆకాశ దిశల్లో, నిశ్శబ్దంగా, శాంతంగా కదలికలు ఉన్నప్పుడు, లీలాపతి, మహాత్ముడు, కొంత అలసటతో, నిద్రాభావంలో ఉన్నట్టుగా కనిపిస్తాడు.
ప్రాతఃకార్యం విచార్యాశు మన్త్రిభిర్ మన్త్రకోవిదైః । దీర్ఘచన్ద్రసమాకారే శయనే హిమశీతలే
ఉదయం జరిగిన వెంటనే, రాజ్యపరమైన పనులు మంత్రులచే త్వరగా ఆలోచించబడ్డాయి. ఆ సమయంలో అతడు చంద్రమండలంలా పొడవుగా, వెచ్చదనంగా ఉన్న మంచంపై విశ్రాంతిగా పడుకున్నాడు.
చన్ద్రోదయనిభే వాసగృహే శిశిరకోటరే । నిద్రాం ముహూర్తమ్ అగమన్ ముద్రితేక్షణపుష్కరః
పొడవైన చంద్రుడు ఉదయించేలా ఉన్న ఆ గదిలో, చల్లదనంగా, సురక్షితంగా ఉన్న చోట అతడు కొంతసేపు నిద్రించాడు. ఆ సమయంలో అతని కమలపువ్వులాంటి కళ్ళు మృదువుగా మూసుకుండి ఉన్నాయి.
అథ తే లలనే వ్యోమ తత్ పరిత్యజ్య తద్ గృహమ్ । రన్ధ్రైర్ వివిశతుర్ వాతలేఖో ఽబ్జముకులం యథా
అప్పుడే, ఓ సుందరీ, వారు ఆ ఇంటిని వదిలిపెట్టి, ఆకాశంలోకి ప్రవేశించారు. అది యథా, గాలి కమలపు ముక్కులోని రంధ్రాల ద్వారా లోపలికి ప్రవేశించినట్లు.
ఇయన్మాత్రమ్ ఇదం స్థూలం శరీరం వాగ్విదాం వర । రన్ధ్రేణ తన్తుతనునా కథం ప్రవిశతి ప్రభో
ఓ వాగ్మీశ్వరా, ఈ స్థూలమైన శరీరం ఇంత మాత్రమే ఉన్నా, దారంలా పలుచని రంధ్రం ద్వారా అది లోపలికి ఎలా ప్రవేశించగలదు ప్రభూ?
ఆధిభౌతికదేహో ఽయమ్ ఇతి యస్య మతిభ్రమః । తస్యాసావ్ అణురన్ధ్రేణ గన్తుం శక్నోతి నానఘ
ఓ పాపరహితుడా, ఈ శరీరం భౌతికమే అని ఎవరి మనస్సు మాయలో పడుతుందో, వారు చిన్న రంధ్రం గుండా వెళ్లలేరు.
రోధితో ఽహమ్ అనేనేతి న మామ్య్ అత్రేతి యస్య ధీః । అనుభూతానుభవినీ భవతీత్య్ అనుభూయతే
నన్ను ఇది ఆపింది అని, లేదా నేను ఇక్కడ లేను అని ఎవరి బుద్ధి పరిమితి చెందదో, అనుభవమే వారికి అనుభవించేవాడిగా మారుతుంది.
యేనానుభూతం పూర్వార్ధం గచ్ఛామీతి స తత్క్రియః । కథం భవతి పశ్చార్ధగమనోన్ముఖచేతనః
ఎవరైనా ముందుగా అనుభవించినవాడు, 'నేను వెళ్తాను' అని అనుకుంటే, ఆ పని చేయడమే జరుగుతుంది. మరి ఆవగాహన తరువాతి భాగం వైపు ఎలా మళ్లుతుంది?
వారి నైవోర్ధ్వమ్ ఆయాతి నాధో గచ్ఛతి పావకః । యా యథైవ ప్రవృత్తా చిత్ సా తథైవావతిష్ఠతే
నీరు ఎప్పుడూ పైకి ఎక్కదు, అగ్ని ఎప్పుడూ కిందికి పోదు; వాటికి ఎలా స్వభావమో, మనసు కూడా అలాగే నడిచిన దారిలోనే నిలిచి ఉంటుంది.
ఛాయాయామ్ ఉపవిష్టస్య కుతస్ తాపానుభూతయః । అన్యసంవేదనో ఽన్యోఽర్థః కేనచిన్ నానుభూయతే
ఒకడు నీడలో కూర్చుంటే ఎక్కడా వేడి అనుభవించడు. ఒకరి అనుభవాన్ని మరొకరు ఎప్పుడూ అనుభవించలేరు.
యా యథా సమ్ప్రవృత్తా చిత్ సా తథైవ స్థితిం గతా । పరమేణ ప్రయత్నేన నీయతే ఽన్యాం దశాం పునః
మనస్సు ఏ దిశగా పోయిందో, అదే విధంగా ఉంటుంది; దాన్ని మరో స్థితికి తేవాలంటే గొప్ప ప్రయత్నం చేయాలి.
సర్పైకప్రత్యయో రజ్జ్వామ్ అసత్యప్రత్యయాద్ బలాత్ । నివర్తతే ఽన్యథా త్వ్ ఏష తిష్ఠత్య్ ఏవ యథాస్థితమ్
కట్టులో పాము ఉందని తప్పుడు భావన వచ్చినప్పుడు, బలవంతంగా ఆ భావన పోతుంది; లేకపోతే అది అలాగే ఉండిపోతుంది.
యథా సంవిత్ తథా చిత్తం యథా చిత్తం తథేహితమ్ । బాలం ప్రత్య్ అపి సంసిద్ధమ్ ఏతత్ కో నానుభూయతే
ఎలా జ్ఞానం ఉంటే అలా మనస్సు ఉంటుంది; మనస్సు ఎలా ఉంటే, అలాగే మన చర్యలు ఉంటాయి. ఇది చిన్నపిల్లకైనా స్పష్టంగా తెలుస్తుంది—ఇదిని అనుభవించని వారు ఎవరు?
యః పునస్ స్వప్నసఙ్కల్పపురుషప్రతిమాకృతిః । ఆకాశమాత్రకాకారస్ స కథం కేన రోధ్యతే
కానీ కలలో, ఊహలో, లేదా చిత్రంలో కనిపించే మనిషి రూపం, ఖాళీ ఆకాశంలా ఉండే దానిని ఎవరు, ఎలా అడ్డగించగలరు?
చిత్తమాత్రశరీరం తు సర్వస్యైవ హి సర్వతః । విద్యతే వేదనాత్వే తత్ క్వచిద్ ఏతీవ హృద్గతాత్
ప్రతి ఒక్కరికీ, ఎక్కడ చూసినా, శరీరం అనేది మనస్సే. అది అనుభూతిగా కనిపిస్తుంది, కానీ కొన్ని సార్లు అది హృదయం నుంచి పుట్టినట్టు అనిపిస్తుంది.