అఙ్గలగ్నాయుధోద్ధారవ్యగ్రార్ధమృతమానవమ్ । విదేశమృతసాక్రన్దహూనతఙ్గనతాజికమ్
ఆయుధాలు ఎత్తడంలో చేతులు నిమగ్నమై, అర్ధమరణ స్థితిలో ఉన్నవారు చుట్టూ ఉండగా, ఆ విదేశ దేశం చనిపోయిన వారి అరుపులతో మారుమోగి, శవాలతో, పడిపోయిన దేహాలతో నిండిపోయింది.
మ్రియమాణమిథోద్విష్టప్రారబ్ధరథసఙ్గరమ్ । దన్తయుద్ధాసమర్థాస్యస్మృతగేహేష్టదైవతమ్
చావు దగ్గర ఉన్నవారు పరస్పర ద్వేషంతో కలవరపడి, విధి చేత రథాలు పోరుకు సిద్ధమయ్యాయి; పళ్ళతో పోరాడలేని స్థితి, ఇంటిని, ఇష్టదైవాలను మరిచిపోయిన వారు.
మ్రియమాణపథలజ్జశూరాశ్రితపలాయనమ్ । అశఙ్కితాసృగావర్తనీతాస్పదగమోత్సుకమ్
చావు దారిలో సంభ్రమంతో, సిగ్గుతో ఉన్న వీరులు పారిపోవడానికి ఆశ్రయించారు; రక్త ప్రవాహాన్ని ఏమాత్రం భయపడకుండా, తప్పించుకోవడానికి తహతహలాడుతున్నారు.
మర్మచ్ఛేదిశరవ్రాతవ్యథావిహితహుఙ్కృతి । కబన్ధబన్ధప్రారబ్ధవేతాలవలనాక్రమమ్
ప్రాణాంతక బాణాలు శరీరాన్ని చీల్చి, బాధతో అరుపులు పుట్టించాయి; శవాల్లా కలిసిపడి, విధి చేత అవి ఒకదానికొకటి గుద్దుకుంటూ ఊగిపోతున్నాయి.
ఉహ్యమానధ్వజచ్ఛత్త్రచారుచామరపఙ్కజమ్ । కిరత్సన్ధ్యారుణం దిక్షు తేజస్విరక్తపఙ్కజమ్
పతాకలు, గొడుగులు, అందమైన చామరాలు, తామరపువ్వులు అన్నీ గాలిలో ఎగురుతూ పోతున్నాయి; దిక్కులు సూర్యోదయపు ఎర్రని కాంతితో, రక్తవర్ణ తామరపువ్వుల తేజంతో మెరిసిపోతున్నాయి.
రథచక్రవనావర్తం రక్తార్ణవమ్ ఇవాష్టమమ్ । పతాకాఫేనపుఞ్జాఢ్యం చారుచామరబుద్బుదమ్
రథచక్రాలు తిరుగుతున్న తీరు, రక్తరంగు సముద్రపు అలలను పోలి ఉంది; పతాకాల నురుగు గుళికలు, అందమైన చామరాల బుడబుడలు ఆ దృశ్యాన్ని అలంకరిస్తున్నాయి.
విపర్యస్తరథం భూమికమ్పభగ్నపురోపమమ్ । ఉత్పాతవాతనిర్ధూతద్రుమం వనమ్ ఇవాతతమ్
రథాలు తలకిందులయ్యాయి, భూమి కంపించడంతో పాడైన పట్టణాల్లా కనిపిస్తున్నాయి; విపత్తు గాలిలో చెట్లు ఊడి పోయిన అడవి లా ఆ ప్రాంతం విస్తరించి ఉంది.
కల్పదగ్ధజగత్ప్రఖ్యం మునిపీతార్ణవోపమమ్ । అతివృష్టిహతో దేశ ఇవ ప్రోచ్ఛిన్నమానవమ్
ప్రపంచం కాల్పులో కాలిపోయినట్లుగా, మునులు సముద్రాన్ని త్రాగినట్టు, అతివృష్టితో నాశనం అయిన దేశంలా, అక్కడ ప్రజలు పూర్తిగా నశించి పోయారు.
కాలాయఃకున్తవలితం భుసుణ్డీమణ్డలాకులమ్ । మత్తనాగశవాకారం సన్నతోమరముద్గరమ్
అక్కడ గద్దల గుంపులతో నిండిపోయి, వాటి తలలు వంగి, కాకుల గుంపులు అక్కడ చుట్టూ తిరుగుతూ, మత్తులో ఉన్న ఏనుగుల మృతదేహాల్లా కనిపిస్తూ, చుట్టూ భయంకరమైన భుజబలంతో కూడిన కటారులు, గొడ్డళ్లతో పరచబడి ఉంది.
శిలాశిఖరసఞ్జాతతాలజాలమ్ ఇవాతతమ్ । పతద్రక్తనదీతీరజాతకున్తోన్నతద్రుమమ్
ఆ ప్రదేశం పర్వత శిఖరాలపై పెరిగిన తాళపాకల వనంలా విస్తరించి, నదికొనపై మృతదేహాల వల్ల పైకి లేచిన చెట్లతో, ఒక అడవి వలె కనిపించింది.
నాగాగస్యూతహేత్యోఘవృక్షాంశుకుసుమాకులమ్ । కఙ్కకృష్టాన్త్రరశనావృన్దజాలకితామ్బరమ్
అక్కడ చనిపోయిన యోధుల దేహాలపై నుంచి తెంపబడిన వస్త్రాలు, పువ్వులతో నిండి, నక్కలు లాగిన ఆంతరాలు దారాల్లా వేలాడుతూ, వాటితో అలంకరించబడిన ప్రదేశంగా మారింది.
అసృక్సరోవరధ్వస్తపతాకానలినీగణమ్ । రక్తకర్దమనిర్మగ్ననరాహూతసుహృజ్జనమ్
రక్తసరోవరంలో ఉండే కమలాల సమూహాలు, అక్కడి జెండాలు నాశనం అయి, ఎర్ర మట్టిలో మునిగిపోయాయి. అందులో మునిగిపోతున్న మనుషుల అరుపులతో, పడిపోయిన వారి మిత్రులను పిలిచేలా ఆ స్థలం మారింది.
కరీన్ద్రకుణపాగారనిర్యద్భీతజనేక్షితమ్ । హేతిలూనలతైర్ వృక్షైస్ సన్దిగ్ధోగ్రకబన్ధకమ్
ఏనుగుల మృతదేహాలు పడిన గుహను భయంతో చూస్తున్న ప్రజలు అక్కడ ఉన్నారు. ఆయుధాలతో కొట్టిన వృక్షాలపై దారులు తెగిపోయి, దట్టమైన భయంకరమైన అడ్డంకులతో ఆ ప్రదేశం మూసుకుపోయింది.
అసృఙ్నదీవహద్ధస్తికటకర్పరనౌగణమ్ । రక్తస్రోతస్స్ఫురచ్ఛుక్లవస్త్రదిణ్డీరపిణ్డకమ్
రక్తపు నదిలో తెగిన ఏనుగు సొండలు, చేతులు గుంపులుగా తేలుతూ పోతున్నాయి. ఆ ఎర్ర ప్రవాహంలో తెల్లని వస్త్రాలు, గోళాకారమైన కవచాలు కూడా తేలుతూ ఉన్నాయి.
సఞ్చరన్నిపతత్క్షిప్రమృత్యువిచ్ఛిన్నమానవమ్ । ఇతశ్ చేతశ్ చ నిపతత్కబన్ధనవదానవమ్
మరణం వల్ల ప్రాణాలు కోల్పోయిన మనుషులు అక్కడికక్కడ పడిపోతున్నారు. ఇక్కడ అక్కడ తలలేని రాక్షసులు కూడా నేలపై కూలిపోతున్నారు.
ఊర్ధ్వస్థాలక్ష్యచక్రౌఘఛిన్నసైన్యద్రవజ్జనమ్ । రక్తనిస్స్రావభాఙ్కారహిక్కారార్ధమృతారవమ్
పైనుంచి విసిరిన బాణాల వర్షంతో సైన్యం చీలిపోవడంతో ప్రజలు భయంతో పారిపోతున్నారు. వారి గొంతులో రక్తం ఉప్పొంగుతూ, అర్ధమృతుల్లా హిక్కాతో వారి అరుపులు వినిపిస్తున్నాయి.
సిరాముఖోల్లసద్రక్తధారాధౌతవ్రజత్ఖగమ్ । సుతాలోత్తాలవేతాలతాలతాణ్డవసఙ్కటమ్
నాడుల నుంచి ఉప్పొంగి వచ్చే రక్తపు ప్రవాహాలతో కత్తి కడుగుతూ, తాళం, ఉతాళం, వేతాళం, తాళం డప్పుల గర్జనతో కూడిన భయంకరమైన నాట్యంలో ముందుకు సాగింది.
పర్యస్తరథదార్వన్తర్వనాన్తరితసద్భటమ్ । అన్తస్స్థసజ్జీవభటస్యన్దిస్యన్దనభీతిదమ్
పగిలిన రథాలు, చెల్లాచెదురైన దుంగల మధ్య, అరణ్యంలో కొంత మంది యోధులు దాగి ఉన్నారు; లోపల ఇంకా ప్రాణంతో ఉన్న యోధుల ఉనికి రథసారథులు, గుర్రాలకు భయాన్ని కలిగించింది.
రక్తకర్దమపూర్ణాస్యకిఞ్చిజ్జీవక్వణచ్ఛవమ్ । కిఞ్చిజ్జీవనరోద్గ్రీవకష్టదృష్టశ్వవాయసమ్
కొన్ని శవాల నోళ్ళు రక్తపు మట్టితో నిండిపోయి, కొంత ప్రాణం మిగిలినట్టు మృదువుగా అరుస్తున్నాయి; మరికొన్ని శవాలు మెడను కొంచెం పైకి లేపి, నక్కలు, కాకులు వాటిని చూస్తున్నాయి.
ఏకామిషోగ్రక్రవ్యాదయుద్ధకోలాహలాకులమ్ । ఏకామిషార్థయుద్ధేహామృతక్రవ్యాదసఙ్కులమ్
ఒక మాంసపు ముక్క కోసం క్రూరమైన మృగాలు పరస్పరం పోరాడుతూ, ఆ అరుపులతో యుద్ధభూమి హోరాహోరీగా మారింది; ఆ ఒక్క ముక్క కోసం జరిగిన పోరులో చావుకు తహతహలాడే జంతువులతో ఆ ప్రదేశం నిండిపోయింది.
వివృత్తాసఙ్ఖ్యాశ్వద్విరదపురుషాధీశ్వరరథప్రవృత్తాస్తగ్రీవప్రకృతిరుధిరోద్గారసుసరిత్ । రణోద్యానం మృత్యోస్ తద్ అభవద్ అశుష్కాయుధలతం సశైలం కల్పాన్తే జగద్ ఇవ విపర్యస్తమ్ అఖిలమ్
అనేకమైన గుర్రాలు, ఏనుగులు, మనుషులు, నాయకులు, రథాలు—all అడ్డంగా పడిపోయి, వారి మెడల నుంచి రక్తం నదిలా పారుతూ, ఆ యుద్ధభూమి మరణానికి వేదికగా మారింది. అక్కడ ఆయుధాలు ఎక్కడికక్కడ పడివుండగా, కొండలు కూడా చుట్టూ కనిపించేవి. ఆ దృశ్యం యుగాంతంలో ప్రపంచం మొత్తం కలవరం చెందినట్టుగా అనిపించింది.
అథ వీర ఇవారక్తః కాలేనాస్తమితో రవిః । శశ్వత్తేజఃపరిమ్లానప్రతాపో ఽబ్ధౌ సముజ్ఝితః
ఆ తర్వాత, యుద్ధంలో గాయపడ్డ వీరుడిలా, సూర్యుడు కాలానికి లోనై అస్తమించాడు. అతని కాంతి శాశ్వతంగా మసకబారిపోయింది; అతని తేజస్సు సముద్రంలో వదిలిపెట్టబడింది.
రణరక్తరుచివ్యోమదర్పణప్రతిబిమ్బితా । అహ్నస్ సూర్యశిరశ్ఛేదే సన్ధ్యాలేఖోదభూత్ క్షణాత్
యుద్ధరక్తపు రంగుతో ఆకాశం అద్దంలో ప్రతిబింబించినట్టు, సూర్యుని తల కత్తిరించబడిన ఆ సమయానికి, సంధ్యారేఖ ఒక్క క్షణంలో వెలుగులోకి వచ్చింది.
భూపాతాలనభోదిగ్భ్యః ప్రలయాబ్ధిజలౌఘవత్ । సమాజగ్ముస్ తమస్తాలా వేతాలవలయా ఇవ
భూమి, పాతాళం, ఆకాశం, అన్ని దిక్కుల నుండీ, ప్రళయపు జలప్రవాహంలా చీకటి ఉప్పొంగింది. అది పిశాచాల వలయాల్లా చుట్టూ వ్యాపించింది.
దృష్టం ధ్వాన్తాసిదలితే దిననాగేన్ద్రమస్తకే । సన్ధ్యారాగారుణాకీర్ణం తారానికరమౌక్తికమ్
చీకటి తొలగిపోయిన వెంటనే, పగటి పర్వతంపై సూర్యుడు ఉదయించాడు. ఆ సూర్యుని చుట్టూ సాయంత్రపు ఎర్రటి వెలుగు అలంకరించగా, ఆకాశంలో నక్షత్రాలు ముత్యాల్లా మెరిసాయి.
నిస్సత్త్వేషు తమోఽన్ధేషు సరస్స్వ్ అరసశాలిషు । సఙ్కోచమ్ ఆయయుః పద్మా మృతానాం హృదయేష్వ్ ఇవ
ప్రాణం లేని, గాఢమైన చీకటిలో, రుచి లేని సరస్సుల్లో, కమలాలు ముక్కుపోయాయి. అవి మృతుల హృదయాల్లోని నిర్జీవతను పోలి ఉన్నాయి.
మీలత్పక్షాః క్షణాత్ సుప్తాః కచ్ఛవ్రుడితకన్ధరాః । కులాయేషు ఖగా ఆసన్ సర్వాఙ్గేష్వ్ ఇవ హేతయః
పక్షులు రెక్కలు వదిలేసి, తలలు తాబేలు లాగా లోపలికి మడిచేసి, ఒక క్షణంలోనే నిద్రపోయాయి. అవి తమ గూళ్లలో విశ్రాంతిగా ఉండిపోయాయి, ఎలా అంటే శరీరంలో అన్ని అవయవాల్లో కారణాలు నిశ్చలంగా ఉండేలా.
ఆసన్నచన్ద్రసుభగాలోకాః కుముదపఙ్క్తయః । ఉల్లసద్ధృదయా జాతా వీరపక్షేష్వ్ ఇవ శ్రియః
దగ్గరలో ఉన్న చంద్రుని మృదువైన వెలుగుతో, కుముదాల వరుసలు అందంగా మెరిసిపోతూ, హృదయపూర్వకంగా వికసించాయి. అది ధైర్యవంతుల మధ్య శ్రీమంతత పెరిగినట్టుగా ఉంది.
రక్తవారిమయీ సాయసఙ్గగుప్తశిలీముఖా । సఙ్కుచద్వక్త్రపద్మాభూద్ రణభూమిర్ ఇవాబ్జినీ
సాయంకాలపు ఎర్రని నీటితో నిండిన ఆ కమలవనం, సాయంకాలపు కిరణాల రక్షణలో, తన మొగ్గలు మూసుకున్న కమలాలతో యుద్ధభూమిలా కనిపించింది.
ఉపర్య్ అభూద్ వ్యోమసరస్ తారాకుముదమణ్డితమ్ । అధస్ త్వ్ అభూద్ వారివియత్ స్ఫురత్కుముదతారకమ్
పైభాగంలో ఆకాశం నక్షత్రకుముదాలతో అలంకరించబడిన సరస్సులా ఉంది; కిందవైపు నీటిలోనూ, కమలాలు, నక్షత్రాలు మెరిసిపోతూ ఆకాశంలా కనిపించాయి.