మిథస్ సారస్వతాదిత్యా ఆదినాన్తం కృతాజయః । పణ్డితా ఇవ వాదేషు నోద్విగ్నా న పరాజితాః
సరస్వతి, ఆదిత్యులు మొదలుకొని చివర వరకు ఎలా విజయం సాధించారో, అలాగే పండితులు వాదాలలో ఎప్పుడూ చింతించరు, ఓడిపోరు కూడా.
కవాటాః ఖర్వితక్షుద్రావాటధానైః పరావృతాః । తేజః పరమమ్ ఆజగ్ముశ్ శాన్తాగ్నయ ఇవేన్ధనైః
కవాటాలు విరిగిన చెత్తతో, చిన్న గుట్టలతో పూర్తిగా మూసివేయబడ్డాయి. అప్పుడు పరమ తేజస్సు వెలిసింది, ఇంధనం లేకుండా ఆగిపోయిన అగ్నిలా.
కియదాఖ్యాయత ఏతజ్ జిహ్వానిచయైః కిలాలమ్ ఆకులితమ్ । వాసుకిర్ అపి వర్ణయితుం న సమర్థో రణవరం నామ
ఇది ఎంతవరకు చెప్పగలం? నాలుకలు లాలాజలంతో నిండిపోయి గందరగోళంగా ఉన్నాయి. వాసుకి కూడా యుద్ధరంగ మహిమను పూర్తిగా వివరించలేడు.
ఏవమ్ అత్యాకులే యుద్ధే సాస్ఫోటభటసఙ్కటే । ఆదినాన్తమ్ అసంరుద్ధే రటత్కఠినకఙ్కటే
అత్యంత కలకలమయమైన యుద్ధంలో, భయంకరమైన యోధులతో, మొదటి నుండి చివరి వరకు ఎలాంటి ఆపివేత లేకుండా, గట్టిగా అరుపులతో గందరగోళంగా మారింది.
వహన్తీషూత్పతన్తీషు పతన్తీష్వ్ అశ్మవృష్టిషు । నదీషు క్షేపణోత్థాసు చటత్కేత్వబ్జపఙ్క్తిషు
రాళ్ల వాన కురిసే చోట్ల, నదులు ఆయుధాలతో కలకలం అవుతున్నప్పుడు, పద్మాల వరుసలు గాలిలో చెలరేగిపోతున్నప్పుడు — ఇవన్నీ కలిసిపోయిన ఆ గందరగోళంలోనూ ఆమె ప్రవహిస్తూ, పైకి లేచి, కింద పడుతూ కనిపించింది.
మిథః ఫలాగ్రటఙ్కోత్థవహ్నిశీకరిణీసు ఖే । ఆయాన్తీషు పతన్తీషు దూరం శరనదీషు చ
పండ్లతో, అంచులతో, అగ్నికణాలతో ఆకాశంలో పరస్పరం తాకుతూ, బాణాల నదుల్లో దూరంగా వచ్చి పడుతూ, పైకి ఎగురుతూ, కిందకి జారిపోతూ కనిపించింది.
వహల్లూనశిరఃపద్మచక్రావర్తైస్ తరఙ్గితైః । ఖార్ణవే పూరితే హేతివృన్దమన్దాకినీగణైః
తలలు, పాదాలు, పద్మచక్రాలు కలిసిన అలలు ఉప్పొంగుతూ, ఆయుధాల ప్రవాహాలు, మందాకినీ నదుల సమూహాలతో సముద్రం నిండిపోయింది.
సమీరణరణద్వారిశస్త్రచూర్ణఘనైర్ ఘనైః । సదాహాఙ్గేషు సిద్ధేషు కపికచ్ఛవ్యథాప్రదైః
పోరుబీదుల్లో గాలితో ఎగిసిపడే ఆయుధాల పొడి మేఘాలు, ఎప్పుడూ సిద్ధుల దేహాలను తగలబెట్టి, కోతులు, తాబేళ్లకు బాధ కలిగించేవిగా ఉండేవి.
అష్టభాగదశాశేషం ప్రతాపమధురాకృతిః । శస్త్రఘాతౌజసా వీర ఇవాహస్ తనుతాం యయౌ
వీరుడు తన శౌర్యంతో మధురంగా కనిపిస్తూ, తన పూర్వ వైభవంలో కొంత భాగం మాత్రమే మిగిలి, ఆయుధాల దెబ్బలకు అలసిపోయినవాడిలా క్షీణించాడు.
శ్రాన్తాశ్వేన ప్రభగ్నాగ్రహేతిసఙ్ఘాతదీప్తయః । దినేశేన సమం సేనా యయుర్ మన్దప్రతాపతామ్
గుర్రాలు అలసిపోయి, ముందరి ఆయుధాలు విరిగిపోయి, తేజస్సు తగ్గిపోయి, ఆ సేనలు సూర్యునితో కలిసి తమ ప్రభను కోల్పోయాయి.
అథ సేనాధినాథాభ్యాం విచార్య సహ మన్త్రిభిః । దూతాః పరస్పరం దత్తా యుద్ధం సంహ్రియతామ్ ఇతి
అప్పుడు సేనాధిపతులు తమ మంత్రులతో కలిసి ఆలోచించి, పరస్పరం దూతలను పంపించి, 'యుద్ధాన్ని ఆపుదాం' అని చెప్పారు.
తతశ్ శ్రమవశాన్ మన్దపత్త్రశస్త్రపరాక్రమైః । రణసంహరణం కాలే సర్వైర్ ఏవోరరీకృతమ్
తర్వాత అలసట వల్ల అందరూ బలహీనంగా ఆయుధాలు ఉపయోగిస్తూ, ఆ సమయంలో యుద్ధాన్ని ముగించుకోవాలని ఒప్పుకున్నారు.
తతో మహారథోత్తుఙ్గకేతుప్రాన్తే కృతాస్పదమ్ । బలయోర్ ఆరురోహైక ఏకో యోధో ధ్రువో యథా
ఆ రెండు సైన్యాల అంచున, ఎత్తైన రథాలు, గొప్ప జెండాల మధ్య, ఒక ధైర్యవంతుడు యోధుడు ఒక్కడే నిలబడి పైకి ఎక్కాడు. అతడు అచలంగా, స్థిరంగా ఉన్నవాడిలా కనిపించాడు.
అంశుకం భ్రామయామ్ ఆస సర్వదిఙ్మణ్డలేక్షితమ్ । ద్యామ్ ఏవ దీర్ఘమ్ ఇన్ద్వంశుం యుద్ధం సంహ్రియతామ్ ఇతి
అతడు ఒక వస్త్రాన్ని అన్ని దిశల్లో కనిపించేలా గాల్లో తిప్పాడు. అది ఆకాశంలో దీర్ఘమైన చంద్రకాంతిలా మెరిసింది. 'యుద్ధం ఆగిపోండి' అని సంకేతం ఇచ్చాడు.
తతో దున్దుభయశ్ శేముః ప్రతిధ్వనితదిఙ్ముఖాః । మహాప్రలయసంశాన్తౌ పుష్కరావర్తకా ఇవ
ఆ వెంటనే డప్పులు మోగడం ఆగిపోయాయి. వాటి ప్రతిధ్వనులు అన్ని దిశల్లో మాయమయ్యాయి. అది మహాప్రళయానంతరం తటస్థమైన పద్మసరోవరంలో అలలు ఆగిపోవడంలా అనిపించింది.
శరాదిహేతిసరితో విస్తీర్ణే గగనస్థలే । ప్రవృత్తాశ్ శోషమ్ ఆగన్తుం శారద్యస్ సరితో యథా
ఆకాశంలో వ్యాపించిన బాణాలు, ఆయుధాల ప్రవాహాలు, శరదృతువులో నదులు ఎండిపోతున్నట్టు మెల్లగా తగ్గిపోవడం మొదలయ్యాయి.
యోధదోర్ద్రుమసఞ్చారస్ తనుతామ్ ఆయయౌ శనైః । భూకమ్పాన్తే వనస్పన్ద ఇవావాత ఇవార్ణవః
యోధుల భుజాల కదలిక మెల్లగా తగ్గిపోతూ, భూకంపం తర్వాత చెట్లు ఎలా కదిలిపోతాయో, గాలి ఆగిన తర్వాత సముద్రపు అలలు ఎలా శాంతించిపోతాయో అలా మారింది.
వినిర్గన్తుం ప్రవవృతే రణారణ్యాద్ బలద్వయమ్ । వారిపూరశ్ చతుర్దిక్కం ప్రలయైకార్ణవాద్ ఇవ
రెండు సైన్యాలు యుద్ధరంగం నుంచి వెనక్కు తగ్గడం ప్రారంభించాయి, అది ప్రళయ సముద్రం నుంచి నీరు అన్ని దిశలకూ వెళ్తున్నట్టు కనిపించింది.
ఉత్క్షిప్తమన్దరక్షీరసముద్రవలనాకులమ్ । సైన్యం ప్రశమదావర్తం శనైస్ సామ్యమ్ ఉపాయయౌ
మందర పర్వతం ఎత్తి సముద్రాన్ని మథించినట్టు గందరగోళంగా ఉన్న ఆ సైన్యం, మెల్లగా శాంతి అలల్లో కలిసిపోయింది.
క్రమేణాసీన్ ముహూర్తేన వికటోదరభీషణమ్ । అగస్త్యపీతార్ణవవచ్ ఛూన్యమ్ ఏవ రణాఙ్గనమ్
కొద్ది సేపటిలోనే యుద్ధభూమి మరణపు ఖాళీ పొట్టలా భయంకరంగా, అగస్త్యుడు సముద్రాన్ని తాగినట్టు పూర్తిగా ఖాళీ అయిపోయింది.
శవసన్తతిసమ్పూర్ణం వహద్రక్తమహాహ్రదమ్ । పరికూజనఝాఙ్కారపూర్ణఖిల్లీవనోపమమ్
అక్కడ మృతదేహాలతో నిండిన ఒక పెద్ద రక్తపు నది ప్రవహిస్తూ, పక్షులు, నక్కలు అరుపులతో మారుమోగే భయంకరమైన అడవిలా కనిపించింది.
బృహద్రక్తసరిత్స్రోతస్తరఙ్గరవఘర్ఘరమ్ । సాక్రన్దావసృతాహూతస్వత్రాణవ్యగ్రమానవమ్
ఆ విస్తారమైన రక్తనది అలల గర్జనతో ఉరుముతూ, గాయపడ్డవారి అరుపులు, సహాయానికి పిలుపులు, ప్రాణాలు కాపాడుకోవడానికి తహతహలాడే వారి కలహంతో నిండిపోయింది.
మృతార్ధమృతదేహౌఘరక్తౌఘస్రుతనిర్ఝరమ్ । సజీవనరపృష్ఠస్థశవస్పన్దనభీతిదమ్
చనిపోయినవారు, అర్థమరణావస్థలో ఉన్నవారి దేహాల గుట్టల నుంచి రక్తం ప్రవహిస్తూ, బతికిన వారి మీద పడిన మృతదేహాలు కదిలినప్పుడు కలిగే భయాన్ని అక్కడ అందరికీ కలిగించింది.
కరీన్ద్రశవరాశ్యగ్రవిశ్రాన్తామ్బుదఖణ్డకమ్ । విశీర్ణరథసఙ్ఘాతజితచ్ఛత్త్రమహావనమ్
ఏనుగులు, మృతదేహాల గుట్టలపై మేఘఖండాలు విశ్రాంతి తీసుకుంటుండగా, పగిలిపోయిన రథాలు అక్కడ పెద్ద గొప్ప గొడుగు అడవిలా ఏర్పడ్డాయి.
వహద్రక్తనదీరంహఃప్రోహ్యమానరథద్విపమ్ । శరశక్త్యృష్టిముసులగదాప్రాసాసిసఙ్కులమ్
అక్కడ ఒక పెద్ద రక్తనది ప్రవహిస్తూ, రథాలు, ఏనుగులు వాటి ప్రవాహంలో కొట్టుకుపోతున్నాయి. ఆ నది ఎక్కడ చూసినా బాణాలు, కత్తులు, గదలు, ముసల్లు, కుళ్లులు, ఖడ్గాలు ఇలా ఆయుధాలతో నిండిపోయింది.
పర్యాణాఞ్చలసన్నాహకవచావృతభూతలమ్ । కేతుచామరపట్టౌఘగుప్తశావశరీరకమ్
భూమి అంతా పడిపోయిన కవచాలు, పందిరి అంచులు, డాళ్లు తడిపోవడం వల్ల కప్పబడి ఉంది. అక్కడక్కడా జెండాలు, చామరాలు, వస్త్రపు ముక్కలు కింద మృతదేహాలు కనబడకుండా ఉన్నాయి.
స్ఫారస్ఫోటకతూణీరకుఞ్జకూజత్సమీరణమ్ । శరరాశిపలాశౌఘతల్పసుప్తశవేశ్వరమ్
పొడవాటి బాణపెట్టెలు, విరిగిపోయిన విల్లు మధ్యగా గాలి ఊదుతూ శబ్దం చేస్తోంది. బాణాల గుళికలు, డాళ్ల గుంపుల మీద యుద్ధంలో పడిపోయిన రాజులు నిద్రపోయినట్టు పడుకుని ఉన్నారు.
మౌలిహారాఙ్గదోద్ద్యోతచక్రచాపవనావృతమ్ । శ్వసృగాలఖగాకృష్టసాన్ద్రాన్త్రదీర్ఘరజ్జుకమ్
అక్కడ అంగడాలు, కిరీటాలు, హారాలు, మెరిసే చక్రాలు, విల్లు, బాణాలు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి. నక్కలు, కోతులు, పక్షులు లాగుతున్న మాంసపు తాడులు పొడవుగా అక్కడక్కడా కనిపిస్తున్నాయి.
రక్తక్షేత్రక్వణత్కిఞ్చిచ్ఛేషజీవాతిదన్తురమ్ । రక్తకర్దమనిర్మగ్నసజీవనరదుర్దురమ్
పోరుబీడు అంతటా కొంతమంది మిగిలినవాళ్లు పళ్లను కొరుకుతూ అరుస్తూ ఉన్నారు. కొందరు బ్రతికున్నవారు రక్తమయమైన మట్టిలో మునిగి బయటపడేందుకు తహతహలాడుతున్నారు.
వరాటకచయప్రేక్ష్యనిర్గతాక్షిశతోచ్చయమ్ । వహద్భుజౌఘకాష్టౌఘఘోరరక్తసరిచ్ఛతమ్
అక్కడ వెండి నాణేలు, గవ్వలు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి. వందలాది తలలు తెగిపోవడంతో కళ్లూ బయటకు పొంగిపోయాయి. భయంకరమైన రక్తపు నదులు చేతులు, దుంపలు లాగుతూ ప్రవహిస్తున్నాయి.