వనరాజ్యో జవాజ్ జీర్ణాః కటకస్థలజన్తవః । అత్రుటన్ పరమాకృష్టాః పేలవా ఇవ తన్తవః
పురాతన అడవులు, వాటిలోని జంతువులతో కలిసి, ఆ దెబ్బ తట్టుకోలేక, గట్టిగా లాగిన పలుచని దారాలు తెగిపోవడంలా చీలిపోయాయి.
రథేషూర్ధ్వస్థచక్రేషు నిఖాతోన్మగ్నమూర్ధసు । నిపేతుర్ జనసఙ్ఘాతా మేఘా ఇవ వనాద్రిషు
రథాలపై నిలువుగా ఉన్న చక్రాల దగ్గర, యోధుల తలలు లోపలికి మునిగిపోయి లేదా పైకి లేచిపోయి, జనసమూహాలు అడవి కొండలపై పడే మేఘాల్లా కూలిపోయారు.
సాలతాలవనం ప్రాప్య జనతాలవనం ఘనమ్ । భుజావకర్తనం చాసీద్ ఉత్తాలస్థాణుకాననమ్
శాల, తాళ వృక్షాలతో నిండిన అడవిని చేరుకున్న తరువాత, అది జనంతో కిక్కిరిసిన పొదలా మారింది. అక్కడ భుజాలు నరికివేయబడిన చోటుగా, పైకి ఎత్తిన కండెరలను పోలిన అడవి వలె కనిపించింది.
ననన్దుర్ నన్దనోద్యానసున్దర్యో మత్తయౌవనాః । వనోపవనదేశేషు మేరోర్ వీరవరాశ్రితాః
యవ్వనంతో ఉల్లాసంగా ఉన్న అందమైన యువతులు, మేరు పర్వతంపై ఉన్న ఉద్యానవనాల్లో, పరాక్రమశాలి వీరుల ఆశ్రయంతో ఆనందంగా విహరించారు.
తావత్ తారారవం రేజే సైన్యకాననమ్ ఉన్నతమ్ । యావన్ న పరపక్షేణ క్రాన్తం కల్పానలౌజసా
ఆ ఎత్తైన యోధుల అడవి, యుద్ధ ఘోషలతో ప్రతిధ్వనిస్తూ ప్రకాశించింది. శత్రువులు కల్పాంతాగ్ని శక్తితో దానిని ఆక్రమించే వరకు అది అలా వెలిగింది.
ఛిన్నాన్ పిశాచసంయుక్తా హూనాపహృతహేతయః । పాతయిత్వా యయుః కర్ణాన్ దశార్ణాస్ తర్ణకా ఇవ
హూనులు ఆయుధాలను లాక్కొని, పిశాచులు తోడై, శత్రువులను పడగొట్టి, కొందరు పక్షులు నీటివైపు పరుగెత్తినట్టు కర్ణులు, దశార్ణుల ప్రాంతాలకు పారిపోయారు.
జహుర్ భగ్నస్వరాః కాన్తిం తాజికాజిజనౌజసా । కాశయః కమలానీవ శుష్కస్రోతస్స్వినోజసా
తాజిక సైనికుల బలానికి కాశీ యోధులు భయపడి, వారి గొంతు ధ్వని చెల్లిపోయి, కాంతి మాయమై, ఎండిపోయిన వాగులోని కమలాలు ఎలా వాడిపోతాయో అలా వారు నిస్సత్తువైపోయారు.
భుఖారా మేఖలైః కీర్ణాశ్ శరశక్త్యృష్టిముద్గరైః । విద్రుతా నరకే క్షిప్తాః కార్కోటస్థలనామని
బాణాలు, కటారాలు, కుళ్లులు, గదల వలయాలతో చుట్టుముట్టబడి, వారు భయంతో పారిపోయి, కార్కోట అనే నరకంలో పడిపోయారు.
కౌరుక్షేత్రాస్థస్ తవసైశ్ ఛద్మయోధిభిర్ ఆవృతాః । గుణా ఇవ ఖలాక్రాన్తా గతా వ్యక్తమ్ అశక్తతామ్
కురుక్షేత్రంలో ఉన్న యోధులు, యుద్ధానికి సిద్ధమైన తపస్వులచేత చుట్టుముట్టబడి, దుష్టులు మంచిని జయించినట్టు, బలహీనులైపోయారు.
ద్రిమయో వటధానానాం క్షణేనాదాయ మస్తకమ్ । భల్లైః పలాయ్యాశు గతా విలూనకమలా ఇవ
ద్రావిడులు, వటవృక్షాల వద్ద ఉండే వారిని ఒక్క క్షణంలో బాణాలతో తలలు తీసేసి, కొట్టిన కమలాలు ఎలా వెంటనే పారిపోతాయో అలా అక్కడి నుంచి త్వరగా పారిపోయారు.
మిథస్ సారస్వతాదిత్యా ఆదినాన్తం కృతాజయః । పణ్డితా ఇవ వాదేషు నోద్విగ్నా న పరాజితాః
సరస్వతి, ఆదిత్యులు మొదలుకొని చివర వరకు ఎలా విజయం సాధించారో, అలాగే పండితులు వాదాలలో ఎప్పుడూ చింతించరు, ఓడిపోరు కూడా.
కవాటాః ఖర్వితక్షుద్రావాటధానైః పరావృతాః । తేజః పరమమ్ ఆజగ్ముశ్ శాన్తాగ్నయ ఇవేన్ధనైః
కవాటాలు విరిగిన చెత్తతో, చిన్న గుట్టలతో పూర్తిగా మూసివేయబడ్డాయి. అప్పుడు పరమ తేజస్సు వెలిసింది, ఇంధనం లేకుండా ఆగిపోయిన అగ్నిలా.
కియదాఖ్యాయత ఏతజ్ జిహ్వానిచయైః కిలాలమ్ ఆకులితమ్ । వాసుకిర్ అపి వర్ణయితుం న సమర్థో రణవరం నామ
ఇది ఎంతవరకు చెప్పగలం? నాలుకలు లాలాజలంతో నిండిపోయి గందరగోళంగా ఉన్నాయి. వాసుకి కూడా యుద్ధరంగ మహిమను పూర్తిగా వివరించలేడు.
ఏవమ్ అత్యాకులే యుద్ధే సాస్ఫోటభటసఙ్కటే । ఆదినాన్తమ్ అసంరుద్ధే రటత్కఠినకఙ్కటే
అత్యంత కలకలమయమైన యుద్ధంలో, భయంకరమైన యోధులతో, మొదటి నుండి చివరి వరకు ఎలాంటి ఆపివేత లేకుండా, గట్టిగా అరుపులతో గందరగోళంగా మారింది.
వహన్తీషూత్పతన్తీషు పతన్తీష్వ్ అశ్మవృష్టిషు । నదీషు క్షేపణోత్థాసు చటత్కేత్వబ్జపఙ్క్తిషు
రాళ్ల వాన కురిసే చోట్ల, నదులు ఆయుధాలతో కలకలం అవుతున్నప్పుడు, పద్మాల వరుసలు గాలిలో చెలరేగిపోతున్నప్పుడు — ఇవన్నీ కలిసిపోయిన ఆ గందరగోళంలోనూ ఆమె ప్రవహిస్తూ, పైకి లేచి, కింద పడుతూ కనిపించింది.
మిథః ఫలాగ్రటఙ్కోత్థవహ్నిశీకరిణీసు ఖే । ఆయాన్తీషు పతన్తీషు దూరం శరనదీషు చ
పండ్లతో, అంచులతో, అగ్నికణాలతో ఆకాశంలో పరస్పరం తాకుతూ, బాణాల నదుల్లో దూరంగా వచ్చి పడుతూ, పైకి ఎగురుతూ, కిందకి జారిపోతూ కనిపించింది.
వహల్లూనశిరఃపద్మచక్రావర్తైస్ తరఙ్గితైః । ఖార్ణవే పూరితే హేతివృన్దమన్దాకినీగణైః
తలలు, పాదాలు, పద్మచక్రాలు కలిసిన అలలు ఉప్పొంగుతూ, ఆయుధాల ప్రవాహాలు, మందాకినీ నదుల సమూహాలతో సముద్రం నిండిపోయింది.
సమీరణరణద్వారిశస్త్రచూర్ణఘనైర్ ఘనైః । సదాహాఙ్గేషు సిద్ధేషు కపికచ్ఛవ్యథాప్రదైః
పోరుబీదుల్లో గాలితో ఎగిసిపడే ఆయుధాల పొడి మేఘాలు, ఎప్పుడూ సిద్ధుల దేహాలను తగలబెట్టి, కోతులు, తాబేళ్లకు బాధ కలిగించేవిగా ఉండేవి.
అష్టభాగదశాశేషం ప్రతాపమధురాకృతిః । శస్త్రఘాతౌజసా వీర ఇవాహస్ తనుతాం యయౌ
వీరుడు తన శౌర్యంతో మధురంగా కనిపిస్తూ, తన పూర్వ వైభవంలో కొంత భాగం మాత్రమే మిగిలి, ఆయుధాల దెబ్బలకు అలసిపోయినవాడిలా క్షీణించాడు.
శ్రాన్తాశ్వేన ప్రభగ్నాగ్రహేతిసఙ్ఘాతదీప్తయః । దినేశేన సమం సేనా యయుర్ మన్దప్రతాపతామ్
గుర్రాలు అలసిపోయి, ముందరి ఆయుధాలు విరిగిపోయి, తేజస్సు తగ్గిపోయి, ఆ సేనలు సూర్యునితో కలిసి తమ ప్రభను కోల్పోయాయి.
అథ సేనాధినాథాభ్యాం విచార్య సహ మన్త్రిభిః । దూతాః పరస్పరం దత్తా యుద్ధం సంహ్రియతామ్ ఇతి
అప్పుడు సేనాధిపతులు తమ మంత్రులతో కలిసి ఆలోచించి, పరస్పరం దూతలను పంపించి, 'యుద్ధాన్ని ఆపుదాం' అని చెప్పారు.
తతశ్ శ్రమవశాన్ మన్దపత్త్రశస్త్రపరాక్రమైః । రణసంహరణం కాలే సర్వైర్ ఏవోరరీకృతమ్
తర్వాత అలసట వల్ల అందరూ బలహీనంగా ఆయుధాలు ఉపయోగిస్తూ, ఆ సమయంలో యుద్ధాన్ని ముగించుకోవాలని ఒప్పుకున్నారు.
తతో మహారథోత్తుఙ్గకేతుప్రాన్తే కృతాస్పదమ్ । బలయోర్ ఆరురోహైక ఏకో యోధో ధ్రువో యథా
ఆ రెండు సైన్యాల అంచున, ఎత్తైన రథాలు, గొప్ప జెండాల మధ్య, ఒక ధైర్యవంతుడు యోధుడు ఒక్కడే నిలబడి పైకి ఎక్కాడు. అతడు అచలంగా, స్థిరంగా ఉన్నవాడిలా కనిపించాడు.
అంశుకం భ్రామయామ్ ఆస సర్వదిఙ్మణ్డలేక్షితమ్ । ద్యామ్ ఏవ దీర్ఘమ్ ఇన్ద్వంశుం యుద్ధం సంహ్రియతామ్ ఇతి
అతడు ఒక వస్త్రాన్ని అన్ని దిశల్లో కనిపించేలా గాల్లో తిప్పాడు. అది ఆకాశంలో దీర్ఘమైన చంద్రకాంతిలా మెరిసింది. 'యుద్ధం ఆగిపోండి' అని సంకేతం ఇచ్చాడు.
తతో దున్దుభయశ్ శేముః ప్రతిధ్వనితదిఙ్ముఖాః । మహాప్రలయసంశాన్తౌ పుష్కరావర్తకా ఇవ
ఆ వెంటనే డప్పులు మోగడం ఆగిపోయాయి. వాటి ప్రతిధ్వనులు అన్ని దిశల్లో మాయమయ్యాయి. అది మహాప్రళయానంతరం తటస్థమైన పద్మసరోవరంలో అలలు ఆగిపోవడంలా అనిపించింది.
శరాదిహేతిసరితో విస్తీర్ణే గగనస్థలే । ప్రవృత్తాశ్ శోషమ్ ఆగన్తుం శారద్యస్ సరితో యథా
ఆకాశంలో వ్యాపించిన బాణాలు, ఆయుధాల ప్రవాహాలు, శరదృతువులో నదులు ఎండిపోతున్నట్టు మెల్లగా తగ్గిపోవడం మొదలయ్యాయి.
యోధదోర్ద్రుమసఞ్చారస్ తనుతామ్ ఆయయౌ శనైః । భూకమ్పాన్తే వనస్పన్ద ఇవావాత ఇవార్ణవః
యోధుల భుజాల కదలిక మెల్లగా తగ్గిపోతూ, భూకంపం తర్వాత చెట్లు ఎలా కదిలిపోతాయో, గాలి ఆగిన తర్వాత సముద్రపు అలలు ఎలా శాంతించిపోతాయో అలా మారింది.
వినిర్గన్తుం ప్రవవృతే రణారణ్యాద్ బలద్వయమ్ । వారిపూరశ్ చతుర్దిక్కం ప్రలయైకార్ణవాద్ ఇవ
రెండు సైన్యాలు యుద్ధరంగం నుంచి వెనక్కు తగ్గడం ప్రారంభించాయి, అది ప్రళయ సముద్రం నుంచి నీరు అన్ని దిశలకూ వెళ్తున్నట్టు కనిపించింది.
ఉత్క్షిప్తమన్దరక్షీరసముద్రవలనాకులమ్ । సైన్యం ప్రశమదావర్తం శనైస్ సామ్యమ్ ఉపాయయౌ
మందర పర్వతం ఎత్తి సముద్రాన్ని మథించినట్టు గందరగోళంగా ఉన్న ఆ సైన్యం, మెల్లగా శాంతి అలల్లో కలిసిపోయింది.
క్రమేణాసీన్ ముహూర్తేన వికటోదరభీషణమ్ । అగస్త్యపీతార్ణవవచ్ ఛూన్యమ్ ఏవ రణాఙ్గనమ్
కొద్ది సేపటిలోనే యుద్ధభూమి మరణపు ఖాళీ పొట్టలా భయంకరంగా, అగస్త్యుడు సముద్రాన్ని తాగినట్టు పూర్తిగా ఖాళీ అయిపోయింది.