హేతివర్షాశనిచ్ఛిన్నభూతభూతలభూధరః । గజరాజగిరివ్రాతపాతపిష్టజనవ్రజః
అస్త్రవర్షం, మెరుపుల తాకిడితో భూమి, పర్వతాలు చీలిపోతుండగా, పడిపోయిన ఏనుగులు, కొండల గుంపులతో జనసమూహాలు నలిగిపోయాయి.
శరధారాధరానీకమేఘచ్ఛన్నమహీనభః । మహానీకార్ణవక్షోభసఙ్ఘట్టకఠినారవః
బాణాల వరుసలు మేఘాల్లా సైన్యాన్ని కప్పి, భూమి ఆకాశాన్ని ముసురగా మార్చాయి. మహాసైన్యాల ఘర్షణతో సముద్రం గర్జిస్తూ ఉప్పొంగింది.
వ్యాప్త ఉగ్రానిలోద్ధూతైర్ జలవ్యాలానలాచలైః । అన్యోఽన్యదలనవ్యగ్రైర్ అస్త్రోత్పాతఫలోత్థితైః
ప్రళయకాలంలో ఉగ్రమైన గాలులు, ఉప్పొంగిన నీళ్లు, పాములు, అగ్నులు, కొండలు — ఇవన్నీ పరస్పరం నాశనం చేయడంలో తలమునకలై, ఆయుధాల ప్రభావంతో ఏర్పడిన విపత్తుల వలన, ఆ ప్రాంతమంతా నిండిపోయింది.
శూలాసిచక్రశరశక్తిగదాభుసుణ్డీప్రాసాదయో విదలనేన మిథో ధ్వనన్తః । దీప్తా దధుర్ దశదిశం శతశో భ్రమన్తః కల్పాన్తవాతపరివృత్తపదార్థలీలామ్
కఠినమైన కటారులు, ఖడ్గాలు, చక్రాలు, బాణాలు, శక్తులు, గదలు, ముసల్లు, కట్కాలు, ప్రాసాలు — ఇవన్నీ ఒకదానితో ఒకటి ఢీకొని గర్జించాయి. అవి అగ్నిలా మండుతూ, వందలాది సంఖ్యలో పదిదిక్కులా తిరుగుతూ, ప్రళయ తుఫాను మాదిరిగా లోకాంత్య నాటికీ రూపం ఇచ్చాయి.
అథ శృఙ్గోపమానేషు స్థితేషు శవరాదిషు । గఙ్గాతుల్యాసు జాతాసు వహద్రక్తనదీషు చ
ఆ సమయంలో కొండ శిఖరాల్లాంటి శవాలు అక్కడక్కడా పడి ఉండగా, గంగానదిలా ప్రవహించే రక్తనదులు అక్కడ జన్మించాయి.
నృత్యత్సు లోలదోర్దణ్డం కబన్ధేషు సబన్ధుషు । బ్రుడత్సు నరహస్త్యశ్వరథేషు రుధిరామ్భసి
తలలేని శరీరాలు తమ బంధువులతో కలిసి ఊగిపోతూ నాట్యం చేయగా, మృతులైన మనుషులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు రక్తంతో నిండిన నీటిలో చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.
సర్వసైన్యేషు యాతేషు విరలత్వం విసారిషు । సర్వభీరుషు భగ్నేషు విద్రుతేషు దిశో దశ
అన్ని సైన్యాలు చెల్లాచెదురుగా మారిపోయి, భయపడినవాళ్లు భయంతో పది దిశలకూ పారిపోయారు.
మాతఙ్గశవశైలేషు విశ్రాన్తామ్బుదపఙ్క్తిషు । యక్షరక్షఃపిశాచేషు క్రీడత్సు రుధిరార్ణవే
ఏనుగుల మృతదేహాల కొండల మీద, విశ్రాంతమైన మేఘాల మధ్య, యక్షులు, రాక్షసులు, పిశాచులు రక్తసముద్రంలో ఆటలాడుతున్నారు.
మహతాం ధర్మనిష్ఠానాం శీలౌజస్సత్త్వశాలినామ్ । శుద్ధానాం కులపద్మానాం వీరాణామ్ అనివర్తినామ్
ధర్మానికి నిబద్ధత కలిగిన గొప్పవాళ్ల మధ్య, మంచితనం, బలము, పవిత్రతతో కూడిన, మంచి వంశాల్లో పుట్టిన, వెనక్కి తిప్పని వీరుల మధ్య
ద్వన్ద్వయుద్ధాని జాతాని మేఘానామ్ ఇవ గర్జతామ్ । మిథో నిగరణోత్కాని మిలత్సాగరపూరవత్
ఘోరమైన మేఘాల మోతలాగే, పరస్పరం ఎదురుదెబ్బలు తినేందుకు ఉత్సాహంగా, సముద్రాలు కలిసినట్టు ఉప్పొంగుతూ ద్వంద్వయుద్ధాలు జరిగాయి.
సపఞ్జరః పఞ్జరిణా గజౌఘేన గజోచ్చయః । సవనస్ సవనేనాద్రిర్ అద్రిణేవామిలద్ బలాత్
పంజరంలో ఉన్న పక్షులతో కూడిన ఆ పంజరాన్ని ఏనుగుల గుంపు బలంగా ఢీకొట్టింది. అది ఒక కొండను మరొక కొండ గట్టిగా తాకినట్లు ఊపేసింది.
అశ్వౌఘో ఽమిలద్ అశ్వానాం వృన్దేనారావిరంహసా । తరఙ్గోఘేన ఘోరేణ తరఙ్గోఘ ఇవార్ణవే
గుర్రాల గుంపు మరొక గుర్రాల గుంపుతో గొంతెత్తి ఢీకొంది. అది సముద్రంలో ఒక పెద్ద అల మరొక పెద్ద అలను తాకినట్లు ఉధృతంగా మోగింది.
నరానీకో నరానీకం సమాయుధమ్ అయోధయత్ । వేణ్వౌఘమ్ ఇవ వేణ్వౌఘో మరుల్లోలో మరుచ్చలమ్
మానవుల సైన్యం మరొక మానవుల సైన్యంతో సమానంగా ఆయుధాలు ధరించి పోరాడింది. అది ఒక ముంగిలి గుంపు మరొక ముంగిలి గుంపును తాకినట్లు, గాలి గాలి తాకినట్లు ఉరిమింది.
రథౌఘశ్ చ రథౌఘేన నిష్పిపేషాఖిలం వపుః । నగరం నగరేణేవ దైవేనోడ్డీనమ్ అమ్బరమ్
రథాల గుంపు మరొక రథాల గుంపును పూర్తిగా నాశనం చేసింది. అది ఒక పట్టణం మరొక పట్టణాన్ని ఢీకొన్నట్లు, లేదా ఆకాశాన్ని విధి ఊడగొట్టినట్లు జరిగింది.
సరచ్ఛరభరాసారరచితాపూర్వవారిదమ్ । యుయుధే స్థగితాకాశా ధనుర్ధరపతాకినీ
బాణాల వర్షంతో ఆకాశం కొత్త మేఘంతో నిండినట్టు కనిపించగా, ధనుర్ధారులు తమ జెండాలతో యుద్ధం చేశారు.
విషమాయుధయుద్ధేషు యోద్ధారః పేలవాశయాః । యదా యుక్త్యా పలాయన్తే రణకల్పానలే తదా
అసమాన ఆయుధాలతో జరిగే యుద్ధాల్లో, యోధులు మనసు బలహీనపడి, యుద్ధం మంటలా మండిపోతే, చతురతతో పారిపోతారు.
మిలితాశ్ చక్రిణశ్ చక్రైర్ ధనుర్ధారైర్ ధనుర్ధరాః । ఖడ్గిభిః ఖడ్గయోద్ధారో భుసుణ్డీభిర్ భుసుణ్డినః
చక్రాలు ధరించిన వారు మరొకరితో కలసి పోరాడారు; విల్లు పట్టినవారు విల్లు పట్టిన వారితో; ఖడ్గం చేతబట్టినవారు ఖడ్గంతో; బల్లెం వేసేవారు బల్లెం వేసేవారితో యుద్ధం చేశారు.
ముసులైర్ ముసులోద్ధారాః కున్తినః కున్తధారిభిః । ఋష్ట్యాయుధా ఋష్టిధరైః ప్రాసిభిః ప్రాసపాణయః
ముసల్లు పట్టినవారు ముసల్లు పట్టిన వారితో; కుంటి చేతబట్టినవారు కుంటి చేతబట్టిన వారితో; రిష్టి ఆయుధాలు ధరించినవారు రిష్టి ఆయుధాలు పట్టిన వారితో; ప్రాసాలు పట్టినవారు ప్రాసాలు పట్టిన వారితో పోరాడారు.
సముద్గరా ముద్గరిభిస్ సగదైర్ విలసద్గదాః । ప్రాసమార్గవిదః ప్రాసైః పరశూత్కాః పరశ్వధైః
కొంతమంది ఇనుప గొడ్డళ్లతో ముద్గరాలు ఊపుతూ, మరికొందరు గొడ్డళ్లతో మెరిసిపోతూ, ఇంకొందరు కత్తులతో నిపుణులై కత్తులు పట్టుకుని, మరికొందరు గొడ్డళ్లలో నైపుణ్యం కలిగి గొడ్డళ్లను ధరించి ఉన్నారు.
లగుడౌఘైర్ లగుడిన ఉపలైర్ ఉపలాయుధాః । పాశిభిః పాశపరమాశ్ శఙ్కుభిశ్ శఙ్కుధారిణః
కొంతమంది చేతిలో లఘుడులు పట్టుకుని, మరికొందరు రాళ్లను ఆయుధాలుగా ధరించి, ఇంకొందరు గొలుసులతో నైపుణ్యం కలిగి, మరికొందరు ముళ్లను పట్టుకుని నిలబడి ఉన్నారు.
క్షురికాభిస్ సక్షురికా భిణ్డిపాలైశ్ చ తద్భృతః । వజ్రముష్టిధరాస్ తత్స్థైర్ అఙ్కుశైర్ అఙ్కుశోద్ధృతాః
కొంతమంది కత్తులు పట్టుకుని, మరికొందరు బిల్లులు చేతబట్టి, ఇంకొందరు వజ్రమైన ముష్టులతో నిలబడి, మరికొందరు అంకుశాలను ఊపుతూ ఉన్నారు.
హలైర్ హలనికాషజ్ఞాస్ త్రిశూలైశ్ చ త్రిశూలినః । శృఙ్ఖలాజాలినో జాలైశ్ శార్ఙ్ఖలైర్ అలికోమలైః
కొంతమంది లাঙ্গళ్లను పట్టుకుని, లాంగడంలో నైపుణ్యం కలిగి, మరికొందరు త్రిశూలాలు ధరించి, ఇంకొందరు గొలుసులు, వలలు వేసుకుని, మరికొందరు మృదువైన అలికమలలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
శాక్తీకైశ్ శక్తియోద్ధారశ్ శూలైశ్ శూలవిశారదాః । క్షుభితాః కల్పవిక్షుబ్ధసాగరోర్మిఘటా ఇవ
కొంతమంది యోధులు కత్తులతో నైపుణ్యంగా పోరాడుతుండగా, మరికొందరు భల్లాలతో చురుకుగా యుద్ధం చేశారు. వారు కలియుగాంతంలో అలలెత్తే సముద్రపు తరంగాల్లా ఉద్రిక్తంగా పోరాడారు.
క్షుబ్ధశ్ చక్రజలావర్తైశ్ శరశీకరమారుతైః । ప్రభ్రమద్ధేతిమకరో వ్యోమైకార్ణవ ఆబభౌ
చక్రాయుధాల గిరికలు, బాణవర్షాల గాలులతో ఆకాశం ఒక్కటే మహాసముద్రంలా కనిపించింది. అందులో తిరుగుతున్న ఆయుధాలు మత్స్యరూపంలో తేలియాడుతున్నట్లు అనిపించింది.
ఉత్ఫాలాయుధకల్లోలస్ సేనాకులజలేచరః । రోధోరన్ధ్రసముద్రో ఽసౌ బభూవామరదుస్తరః
అయుధాల అలలు ఉప్పొంగిపోతూ, సైనికులతో నిండిన ఆ యుద్ధభూమి, అమృతదేవతలకు కూడా దాటలేని పెద్ద నదీ సముద్రంలా మారింది.
దిగష్టకజనానీకం పక్షద్వయతయా తయా । అర్ధేనార్ధేన కుషితం భూపాలాభ్యాం తథా స్థితమ్
రెండు వైపులా ఉన్న రాజుల సేనలు, ఆమ్రావతికి రెండు రెక్కలవలె అర్ధం అర్ధంగా ఎదురెదురుగా నిలబడ్డాయి.
పశ్య దేశాదిసఙ్ఖ్యేన ప్రాగ్దిగ్భాగగతాన్ ఇమాన్ । లీలానాథస్య పద్మస్య పక్షే జనపదాఞ్ శృణు
ప్రాంతాల సంఖ్యను బట్టి, తూర్పు దిశలో ఉన్న ప్రజలను చూడు. ఇప్పుడు లీలానాథుని పద్మపు వైపున ఉన్న దేశాల గురించి విను.
పూర్వస్యాం కాశిమగధాః కోసలా మిథిలోత్కలాః । మేకలాః కవటాః పుణ్డ్రాస్ తథౌణ్డ్రాస్ సమగౌడకాః
తూర్పున కాశీలు, మగధులు, కోసలులు, మిథిలలు, ఉత్కళులు, మేకలులు, కవటులు, పుండ్రులు, అలాగే ఔండ్రులు, గౌడకులు ఉన్నారు.
ద్రిమయో మద్రసుహ్మాశ్ చ తామ్రలిప్తాస్ తథైవ చ । ప్రాగ్జ్యోతిషా వాజిముఖా అమ్బష్ఠాః పురుషాదకాః
అక్కడ ద్రిమయులు, మద్రులు, సుహ్ములు, తామ్రలిప్తులు, ప్రాగ్జ్యోతిషులు, వాజిముఖులు, అంబష్టులు, పురుషాదులు కూడా ఉన్నారు.
కర్ణాక్షష్ఠా అవిశ్రోత్రా ఆమమీనాశనాస్ తథా । వ్యాఘ్రవక్త్రాః కిరాతాశ్ చ శవరా ఏకపాదకాః
అక్కడ కర్ణాక్షులు, అవిశ్రోత్రులు, ముద్ద చేపలు తినేవారు, వ్యాఘ్రముఖులు, కిరాతులు, శవరులు, ఏకపాదులు కూడా ఉన్నారు.