వివిధవ్యూహవిన్యాసమ్ ఆన్తరారావభైరవమ్ । కరప్రతోలనోల్లాసమత్తముద్గరమన్దిరమ్
వివిధ రకాల యుద్ధవ్యూహాలు భయానక ధ్వనులతో నిండిపోయాయి. యోధులు బరువైన గదలను ఊపుతూ చేసిన శబ్దంతో మంటపాలు మారుమోగాయి.
కృష్ణాయుధాంశుజాలేన శ్యామీకృతదివాకరమ్ । అనిలాధూతశల్మీలశూత్కరాభశరధ్వని
కృష్ణాయుధాల వలయంతో సూర్యుడు ముసురిపోయాడు. గాలిలో తూకంగా ఊగే శాల్మలి చెట్లను పోలిన బాణాల శబ్దం యుద్ధరంగంలో మారుమోగింది.
అనేకకల్పకల్పాన్తసధర్మమ్ ఇవ సంస్థితమ్ । ప్రలయానిలసఙ్క్షుబ్ధమ్ ఏకార్ణవమ్ ఇవోత్థితమ్
అది అనేక యుగాల అంత్యంలా నిలిచినట్లుగా, ప్రళయ గాలులతో అలమలపడి ఉన్న ఒకే ఒక సముద్రంలా పైకి వచ్చిందని అనిపించింది.
పాతాలకుహరాక్షుబ్ధమ్ అన్ధకారమ్ ఇవోత్థితమ్ । లోకాలోకమ్ ఇవోన్మత్తనృత్తలోలలసత్తటమ్ । మహానరకసఙ్ఘాతం భిత్త్వావనిమ్ ఇవోత్థితమ్
అది పాతాళపు గుహల్లో కలిగిన అంధకారంలా పైకి వచ్చిందని, లోకాలకు అంచున ఉన్న తీరంలా, పిచ్చివాళ్ల ఉల్లాస నృత్యంతో కంపించిపోతూ, భూమిని చీల్చుకుంటూ మహానరకాల గుంపుల్లా పైకి వచ్చిందని అనిపించింది.
ఆలోలకున్తముసులాసిపరశ్వధాంశుశ్యామాయమానమ్ ఇవ సాతపవారిపూరైః । ఏకార్ణవం భువనకోశమ్ ఇవాచిరేణ కర్తుం సముద్యతమ్ అగాధమ్ అనన్తపూరైః
అది కుంటాలు, ముసల్లు, కత్తులు, పరశువులు కలిసిన కలకలతో నలుపరంగు అయ్యినట్లుగా, వేడినీటి ప్రవాహాలతో త్వరలోనే ఈ ప్రపంచాన్ని ఒక అగాధమైన, అంతులేని సముద్రంగా మార్చబోతున్నట్లుగా కనిపించింది.
భగవన్ యుద్ధమ్ ఏతన్ మే సమాసేన మనాగ్ వద । శ్రుతిర్ ఆహ్లాద్యతే శ్రోతుర్ యస్మాద్ ఏతాభిర్ ఉక్తిభిః
ప్రభూ, ఈ యుద్ధాన్ని సంక్షిప్తంగా నాకు చెప్పండి. మీరు చెప్పే మాటలు వినేవారి చెవులకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి.
అథ ఖే తత్ర తే దేవ్యౌ సఙ్గ్రామం తద్ అవేక్షితుమ్ । విమానే కల్పితే కాన్తే రుద్ధే రురుహతుస్ స్థిరే
ఆకాశంలో, ఆ ఇద్దరు దేవతలు యుద్ధాన్ని చూడాలని, అందంగా తయారు చేసిన విమానంలో కూర్చొని, అక్కడే నిలకడగా ఉండిపోయారు.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే తత్ర లీలేశప్రతిపక్షతః । తామ్యన్ సోఢుమ్ అశక్తస్ సన్ దుఃఖవ్యతికరం రణే
అంతలో, లీలగా ఆడే ప్రభువుకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నవాడు, యుద్ధంలో తట్టుకోలేని బాధతో క్షీణించసాగాడు.
ప్రలయార్ణవకల్లోల ఇవోత్పత్యోద్భటో భటః । జహౌ సానావ్ ఇవ శిలాం భటస్యోరసి ముద్గరమ్
ప్రళయ సముద్రంలో ఎగిసే అలలా, ఒక భయంకరమైన యోధుడు, కొండపై నుంచి రాయిని విసిరినట్టు, తన శత్రువు ఛాతీపై గొడ్డలిని విసిరాడు.
అథ ప్రవృత్తః ప్రసభం ప్రలయార్ణవరంహసా । సేనయోశ్ శస్త్రసమ్పాతః కిరన్న్ అనలవిద్యుతః
ఆ తర్వాత, ప్రళయ సముద్రపు ఉద్ధృతితో, రెండు సేనల మధ్య ఆయుధాల ఘర్షణ ప్రారంభమై, అగ్నిచెలికలు, మెరుపులా చుట్టూ చిమ్మాయి.
తరత్తరలధారాగ్రరేఖాఙ్కితనభస్తలః । ధ్వనజ్ఝణఝణాశబ్దమధ్యలక్షితఝాఙ్కృతిః
వేగంగా ప్రవహిస్తున్న నీటి ధారల తుదిలో ఏర్పడిన గీతలతో ఆకాశం ముద్రించబడినట్టు కనిపించింది. ఆ ధారల మధ్య జఱజఱ మోగుతున్న శబ్దం స్పష్టంగా వినిపించేది.
వీరహుఙ్కారమిశ్రజ్యాఘర్ఘరారావఘస్మరః । ప్రవృత్తశరధారాభ్రభాస్కరార్చిర్వితానకః
వీరుల గర్జనతో కలిసిన ఘోరమైన గోల అక్కడ మారుమోగింది. బాణాల వర్షం మేఘాల మధ్య సూర్యకిరణాల వలయంలా విస్తరించింది.
రణత్కఙ్కటటాఙ్కారప్రోడ్డీనకణపావకః । పరస్పరాహతిచ్ఛిన్నహేతిఖణ్డఖగామ్బరః
యుద్ధభూమి లో కత్తులు మోగుతున్న శబ్దం, కవచాల ఢంకా మంటతో అగ్నిలా దహించిపోతుండగా, పరస్పరంగా తగిలిన ఆయుధాల ముక్కలు ఆకాశంలో చెలరేగిపోయాయి.
వీరదోర్ద్రుమసఞ్చారవహద్వననభస్తలః । కోదణ్డచక్రక్రేఙ్కారద్రవద్వైమానికాఙ్గనః
వీరుల బాహువులు ఊపిరాడని వేగంతో ఆకాశంలో సంచరించగా, ధనుస్సుల తంతులు మోగిన శబ్దం, చక్రాల గిరగిరా తిరుగుడు విని, ఆకాశనారులు భయంతో పరుగెత్తాయి.
మహాహలహలారావభృఙ్గీకృతఘనధ్వనిః । నిర్వికల్పసమాధిస్థ ఇవైకఘనతావశాత్
పోరుబీభత్సమైన అరుపులు తేనెటీగల గుంపు మ్రోగినట్టుగా, ఒకటిగా కలిసిపోయిన ఘనమైన శబ్దంగా మారాయి. అది నిశ్చల సమాధిలో లీనమైనట్టు అనిపించింది.
నారాచాసారధారాగ్రలూనశూరశిరఃకణః । పరస్పరాంససఙ్ఘట్టరణత్కఙ్కటసఙ్కటః
బాణాల వర్షం తాకిన ధైర్యవంతుల తల భాగాలు విరిగిపడగా, పరస్పరం ఢీకొన్న శరీరాల గర్జనతో కవచాలు ఘనంగా మోగాయి.
హుఙ్కారహతహేత్యగ్రసఙ్ఘట్టకటుటాఙ్కృతః । తరద్ధారాతరఙ్గోగ్రదన్తురాశేషదిఙ్ముఖః
హుం అని అరవడంతో ఆయుధాల ముట్టడి ఘాటుగా వినిపించగా, ఉప్పెనలా ఉప్పొంగిన ధారల తరంగాలు అన్ని దిక్కులకూ విస్తరించాయి.
హేతిసఙ్ఘట్టవిక్షోభముష్టిగ్రాహ్యఝణజ్ఝణః । వికచత్స్ఫోటకస్ఫోటరటచ్చటచటారవః
అయుధాల ఢీకొన్న శబ్దం, ముష్టులతో పట్టుకున్నప్పుడు వచ్చే ఝణఝణలు, పగిలిపడే శబ్దాలు అన్నీ చుట్టూ ప్రతిధ్వనించాయి.
ప్రవహత్ఖడ్గటాఙ్కారజ్వలచ్ఛణశణధ్వనిః । సరచ్ఛరభరోద్వాన్తలసచ్ఛవశవస్వనః
కత్తులు ఝంఝమని తగలడమే, అగ్నిలా మండే ఆయుధాల గర్జన, ఎక్కడ చూసినా బాణాల మోత, గాయపడి పడినవారి అరుపులతో యుద్ధభూమి హడావుడిగా మారింది.
ధగ్ ధగ్ ధగ్ ఇతి విచ్ఛిన్నకణ్ఠోత్థవ్రణలోహితః । ఛిన్నబాహుశిరఃఖడ్గఖణ్డనిర్వివరామ్బరః
ధగ్ ధగ్ ధగ్ అని శబ్దాలు వినిపిస్తున్నాయి; కొట్టిన గొంతు నుంచి రక్తం పారుతోంది, తెగిన చేతులు, తలలు చుట్టూ పడి ఉన్నాయి, విరిగిపోయిన కత్తుల ముక్కలు ఆకాశాన్ని పూర్తిగా కప్పేశాయి.
కఙ్కటోత్థస్ఫురద్వహ్నిచ్ఛటాప్లుష్టశిరోరుహః । రణత్పతదసివ్రాతదత్తపీనఝణజ్ఝణః
వీరుల చేతిలోని కవచాలు పగిలి, వాటి నుంచి ఎగిసిన మంటలు జుట్టును కాల్చేశాయి; పడిపోతున్న యోధులు వదిలిన కత్తుల గట్టిపాటుతో యుద్ధరంగం మారుమోగుతోంది.
కున్తకుణ్ఠితమాతఙ్గతరఙ్గోద్గతలోహితః । దన్తిదన్తవినిష్పేషతారక్రేఙ్కారకర్కశః
కుళ్లతో గాయపడిన ఏనుగుల నుంచి రక్తం అలలలా పైకి ఎగురుతోంది; ఏనుగులు తమ దంతాలను ఒకదానితో ఒకటి గుద్దుకుంటూ ఉగ్రంగా అరుస్తున్నాయి.
మహాముసులసమ్పాతపిష్టవృన్దోద్ధురస్వరః । తరచ్ఛూరశిరఃపద్మప్రకరాచ్ఛాదితామ్బరః
బలమైన ముసలాలతో జనసమూహాలు నలిపే గర్జన వినిపిస్తూ, పడిపోయిన వీరుల తలలు కమలాల వలె ఆకాశాన్ని కప్పివేశాయి.
వ్యోమవ్యస్తభుజాహీన్ద్రపూర్ణధూలిమయామ్బుదః । ఛిన్నహేతినరారబ్ధకేశాకేశిప్రతిక్రియః
యుద్ధవీరుల చేతులు, ఏనుగుల తోకలు లేపిన ధూళితో ఆకాశం మబ్బుల్లా కమ్మిపోయింది. గెలిచినవారు శత్రువుల తలల జుట్టు పట్టుకొని ప్రతీకారం తీర్చుకుంటున్నారు.
నఖానఖినికృష్టాక్షికర్ణనాసోమహాభయః । పతత్సమదమాతఙ్గకమ్పితోర్వీలుఠద్రథః
నఖాలతో కళ్లను, చెవులను, ముక్కును గాయపరిచే భయం పెరుగుతోంది. ఉగ్రంగా దూసుకొచ్చిన ఏనుగులు భూమిని కంపింపజేస్తూ, రథాలు పడగొడుతున్నాయి.
రణప్రాసరయోత్పన్నవ్రణరక్తపరిచ్ఛదః । రజోరచితనీహారకచత్ప్రవహదాయుధః
యుద్ధప్రదేశంలో కత్తులతో, భళాలతో కలిగిన గాయాల రక్తంతో తడిసిన వస్త్రాలు మెరిసిపోతున్నాయి. యుద్ధంలో లేచిన ధూళి మబ్బుల్లో ఆయుధాలు వరదలా ఎగురుతున్నాయి.
ఏకీకృతఘనక్షోభసైన్యసాగరగర్వితః । మత్తహాసవిలాసేన మృత్యునా పరిచర్వితః
ఒక్కటిగా కలిసిన అలలతో ఉప్పొంగుతున్న సముద్రంలా గర్వంగా ఉన్న అతడిని, పిచ్చి నవ్వులతో ఆనందించే మరణం పూర్తిగా మింగేసింది.
గర్వితాద్రీన్ద్రనాగేన్ద్రఖర్వితామ్భోదగర్జితః । వృక్షపార్శ్వతటీసన్నచక్రశక్త్యృష్టిముద్గరః
గర్వంతో ఉన్న కొండలు, ఏనుగుల దెబ్బలకు ముక్కలైన మేఘాల గర్జనలా అతడు గట్టిగా అరవడం, చెట్ల పక్కన, నదికట్టల దగ్గర చక్రాలు, కత్తులు, గొడ్డళ్లను ఊపుతూ పోరాడాడు.
శరోర్ణాతన్తునీరన్ధ్రవృక్షయోధాదిమేషకః । మేఘవిభ్రాన్తివిచ్ఛిన్నపతాకాపట్టచామరః
బాణాల తంతులు, చెట్ల మధ్య ఖాళీలను చీల్చుకుంటూ పోయే యోధుల మధ్య గొర్రెపిల్లలా ధైర్యంగా ఉన్నాడు; మేఘాల కలకలంతో అతని జెండా, పతాకాలు చించబడి చెల్లాచెదురయ్యాయి.
యన్త్రపాషాణచక్రౌఘద్రుతవిద్రుతఖేచరః । మరణవ్యగ్రకృత్తాఙ్గయోధాక్రన్దాతిఘర్ఘరః
యంత్రాలు, రాళ్లు, చక్రాలు ఎగిరిపోతున్న సమూహాల్లో అతడు పరుగెత్తాడు; మరణం అతని శరీరాన్ని చీల్చగా, గాయపడిన యోధుల అరుపులు ఘోరంగా మారాయి.