సేనాద్వితయమ్ అక్షుబ్ధం సౌమ్యాబ్ధిద్వితయోపమమ్ । మహారమ్భఘనం మత్తం స్థిరం రాజద్వయాన్వితమ్
ఆ అరణ్యంలో, రెండు సైన్యాలు కలిశాయి. అవి అలజడిలేని రెండు మృదువైన సముద్రాల్లా నిలిచాయి. అవి గొప్పవి, ఘనంగా, ఉల్లాసంగా, స్థిరంగా ఉండి, ఒక్కొక్కటి ఒక రాజు నేతృత్వంలో ఉన్నాయి.
యుద్ధసజ్జం సుసన్నద్ధసిద్ధమ్ అగ్నిమ్ ఇవాహుతమ్ । పూర్వప్రహారసమ్పాతప్రేక్షాక్షుబ్ధాక్షిలక్షకమ్
ఆ సైన్యాలు యుద్ధానికి సిద్ధంగా, బలమైన కవచాలతో, హోమంలో అగ్ని ప్రज్వలించినట్లుగా ఉత్సాహంగా ఉన్నాయి. మొదటి దాడి ఎప్పుడు వస్తుందో అని వారి కళ్లన్నీ ఉత్కంఠతో చూస్తూ అలజడిగా మారాయి.
ఉద్యతామలనిస్త్రింశధారాసారబ్రుడజ్జనమ్ । కచత్పరశ్వధప్రాసభిణ్డిపాలర్ద్ధిసఙ్కులమ్
యోధులు మెరిసే, పదునైన ఖడ్గాలను చేతిలో పట్టుకుని ఊపుతూ, యుద్ధభూమి మొత్తం గొప్ప గొప్ప గొడ్డళ్లు, కటారాలు, గదలు, కవచాలతో నిండిపోయింది.
గరుత్మత్పక్షవిక్షుబ్ధవనసమ్పాతకమ్పితమ్ । ఉద్యద్దినకరాలోకకచత్కనకకఙ్కటమ్
యోధుల పరుగులతో భూమి గరుడుని రెక్కలతో ఊగిపడిన అడివిలా కంపించగా, ఉదయించు సూర్యకాంతిలో వారి బంగారు కంకణాలు మెరిసిపోతున్నాయి.
పరస్పరముఖాలోకకోపప్రోద్ధాసితాయుధమ్ । అన్యోఽన్యబద్ధదృష్టిత్వాచ్ చిత్రభిత్తావ్ ఇవార్పితమ్
వీరులు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ కోపంతో ఆయుధాలు ఎత్తారు; వారి చూపులు ఒకదానికొకటి గట్టిగా తగిలి, అది ఒక అద్భుతమైన చిత్రగదిలో వేసిన బొమ్మలవలె కనిపించింది.
లేఖామర్యాదయా దీర్ఘబద్ధయా స్థాపితస్థితి । అనివార్యమహాహార్యఝాఙ్కారాశ్రుతసఙ్కథమ్
వారి వరుసలు పొడవుగా గీసిన గీతలవలె క్రమంగా ఏర్పడ్డాయి; ఆ సమూహం కలిసినప్పుడు వచ్చే ఆగలేని గొప్ప శబ్దం చుట్టూ మారుమోగింది.
పూర్వప్రహారస్మయతశ్ చిరసంశాన్తదున్దుభి । నిబద్ధయోధసంస్థాననిశ్చలానీకమన్థరమ్
పూర్వాహ్నంలో, ముఖంలో చిరునవ్వుతో, యుద్ధ మేళాలు చాలాకాలంగా మౌనంగా ఉండగా, యుద్ధవ్యూహాలు స్థిరంగా, కదలకుండా, మెల్లగా నిలిచిపోయాయి.
ధనుర్ద్వితయమాత్రాత్మశూన్యమధ్యైకసేతునా । విభక్తం కల్పవాతేన మత్తమ్ ఏకార్ణవం యథా
రెండు సైన్యాలు రెండు విల్లు పొడవు దూరంలో మాత్రమే విడిపోయి, మధ్యలో ఖాళీ ప్రదేశాన్ని ఒకే వంతెన కలిపి, కల్పన అనే గాలి వల్ల విడిపోయినట్టు, ఒకే సముద్రం మదంగా విభజించబడినట్టు కనిపించాయి.
కార్యసఙ్కటసంరమ్భచిన్తాపరవశేశ్వరమ్ । రవవద్భేకకణ్ఠత్వగ్భఙ్గురాతురహృద్గుహమ్
కార్య సంకటంపై ఆందోళనతో నిండిన ఆ ప్రభువు, అతని హృదయం ఎండలో బొద్దింక గొంతు లా బలహీనంగా, చంచలంగా, తడబాటుగా మారింది.
ప్రాణసర్వస్వసన్న్యాససోద్యోగాసఙ్ఖ్యసైనికమ్ । కర్ణస్థసశరజ్యౌఘత్యాగోన్ముఖధనుర్ధరమ్
ప్రాణం కూడా త్యాగానికి సిద్ధంగా ఉన్న అనేకమంది సైనికులు, చెవికి బాణాన్ని పెట్టి విల్లు ఎక్కించిన యోధులు, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఎదురుచూస్తూ నిలిచారు.
ప్రహారపాతసమ్ప్రేక్షానిస్స్పన్దాసఙ్ఖ్యసైనికమ్ । అన్యోఽన్యోత్కటకాఠిన్యభటభ్రూకుటిసఙ్కటమ్
అనేకమంది సైనికులు, ఒక్కచోట నిలబడి, ఎదురెదురుగా గట్టిగా పోటీ పడుతూ, ఒక్కొక్కరి ముఖాల్లో గంభీరత, కళ్లలో కఠినత కనిపిస్తూ, ఎదురుగా పడే దెబ్బలను శాంతంగా గమనిస్తూ నిలిచారు.
పరస్పరాంససఙ్ఘట్టకటుటాఙ్కారకఙ్కటమ్ । వీరయోధదురాధర్షభీరుప్రోజ్ఝితకోటరమ్
ఒకరితో ఒకరు గట్టిగా ఢీకొనడం, కవచాల మ్రోగుడు శబ్దం, వీరులు భయమనేదే లేకుండా ధైర్యంగా నిలబడడం, వారి ముఖాలు ఆ ధైర్యంతో లోపలికి ఒండిపోయినట్టుగా కనిపించడం అన్నీ అక్కడ కనిపించేవి.
మిథస్సంస్థానకాలోకమాత్రసన్దిగ్ధజీవితమ్ । సమస్తాఙ్గరుహాసక్తపాంసువృద్ధాభమానవమ్
వారు నిలబడి ఉన్న స్థానం, ఎదురుగా ఉన్న దృశ్యం మాత్రమే వారి ప్రాణాలకు ఆధారం. అంతా మట్టిలో మునిగిపోయి, శరీరమంతా దుమ్ముతో కప్పబడి, వృద్ధుల్లా కనిపించేవారు.
పూర్వప్రహారసమ్ప్రేక్షావ్యగ్రప్రాణితయా తయా । సంశాన్తకల్లోలరవం నిద్రాముద్రపురోపమమ్
ముందుగా జరిగిన దెబ్బలు చూసి ఆమె ఊపిరి వేగంగా పోయింది. ఇప్పుడు అలల శబ్దం మౌనమై, ఆమె నిద్రలో ఉన్నట్టు నిశ్శబ్దంగా మారింది.
సంశాన్తశఙ్ఖసఙ్ఘాతతూర్యనిర్హ్రాదదున్దుభి । భూతలావశసంలీనసర్వపాంసుపయోధరమ్
శంఖాలు, తాళాలు, మృదంగాలు, తూర్యాలు అన్నీ మోగడం ఆగిపోయింది. భూమంతా ఎక్కడ చూసినా ధూళి, రక్తంతో కప్పబడింది.
పలాయనపరైః పశ్చాత్ త్యక్తమ్ అఙ్గులమ్ అఙ్గులమ్ । విసారిమకరవ్యూహమత్స్యసంస్థాబ్ధిభాసురమ్
పారిపోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నవారు ఒక్కొక్క అడుగు వెనక్కి వేస్తూ, అక్కడక్కడ మత్స్యాలాంటి వీరుల శరీరాలు, మకరాల వలయాలు చెల్లాచెదురుగా పడిపోయాయి. అవన్నీ మెరిసిపోతూ భూమిని అలంకరించాయి.
పతాకామఞ్జరీపుఞ్జవీజితద్రుమనాయకమ్ । హాస్తికోత్తమ్భితకరకాననీకృతఖాన్తరమ్
పతాకలు, జెండాల సమూహాలు చెట్లను మించిపోయాయి. ఏనుగులు తమ సొంకులు పైకి ఎత్తడంతో అరణ్యాలు కూడా యుద్ధభూమిలా మారిపోయాయి.
తరత్తరలభాపూరసపక్షసకలాయుధమ్ । ధమద్ ధమ్ ఇతి శబ్దైశ్ చ శ్వాసోత్థైర్ వ్యాప్తఖాన్తరమ్
పక్షుల రెక్కల చప్పుళ్లు, ఆయుధాల మోగుడు, 'ధమద్ ధమ్' అనే శబ్దాలతో ఆకాశం నిండిపోయింది. యోధుల ఊపిరి శబ్దాలతో అంతటా మారుమోగింది.
చక్రవ్యూహకరాక్రాన్తదుర్వృత్తసుభటాసురమ్ । గరుడవ్యూహసంరమ్భవివలన్నాగసఞ్చయమ్
చక్రవ్యూహంలో ప్రవేశించిన ధైర్యవంతులైన దుర్మార్గ రాక్షసులను రథాల సమూహం ముట్టడించింది. గరుడవ్యూహం కలిగిన కలకలం వల్ల పాముల గుంపు చెల్లాచెదురైంది.
శ్యేనవ్యూహావిభిన్నోగ్రసన్నివేశోన్నమద్ధ్వని । అన్యోఽన్యస్ఫోటనిష్పేషప్రపతచ్ఛూరవృన్దకమ్
శ్యేనవ్యూహం భయంకరంగా ఏర్పడినప్పటికీ, దాని వరుసలు విరిగిపోయాయి. యోధులు ఒకరినొకరు ఢీకొని పడిపోతూ, గాయపడి నేలపై కూలిపోయారు.
వివిధవ్యూహవిన్యాసమ్ ఆన్తరారావభైరవమ్ । కరప్రతోలనోల్లాసమత్తముద్గరమన్దిరమ్
వివిధ రకాల యుద్ధవ్యూహాలు భయానక ధ్వనులతో నిండిపోయాయి. యోధులు బరువైన గదలను ఊపుతూ చేసిన శబ్దంతో మంటపాలు మారుమోగాయి.
కృష్ణాయుధాంశుజాలేన శ్యామీకృతదివాకరమ్ । అనిలాధూతశల్మీలశూత్కరాభశరధ్వని
కృష్ణాయుధాల వలయంతో సూర్యుడు ముసురిపోయాడు. గాలిలో తూకంగా ఊగే శాల్మలి చెట్లను పోలిన బాణాల శబ్దం యుద్ధరంగంలో మారుమోగింది.
అనేకకల్పకల్పాన్తసధర్మమ్ ఇవ సంస్థితమ్ । ప్రలయానిలసఙ్క్షుబ్ధమ్ ఏకార్ణవమ్ ఇవోత్థితమ్
అది అనేక యుగాల అంత్యంలా నిలిచినట్లుగా, ప్రళయ గాలులతో అలమలపడి ఉన్న ఒకే ఒక సముద్రంలా పైకి వచ్చిందని అనిపించింది.
పాతాలకుహరాక్షుబ్ధమ్ అన్ధకారమ్ ఇవోత్థితమ్ । లోకాలోకమ్ ఇవోన్మత్తనృత్తలోలలసత్తటమ్ । మహానరకసఙ్ఘాతం భిత్త్వావనిమ్ ఇవోత్థితమ్
అది పాతాళపు గుహల్లో కలిగిన అంధకారంలా పైకి వచ్చిందని, లోకాలకు అంచున ఉన్న తీరంలా, పిచ్చివాళ్ల ఉల్లాస నృత్యంతో కంపించిపోతూ, భూమిని చీల్చుకుంటూ మహానరకాల గుంపుల్లా పైకి వచ్చిందని అనిపించింది.
ఆలోలకున్తముసులాసిపరశ్వధాంశుశ్యామాయమానమ్ ఇవ సాతపవారిపూరైః । ఏకార్ణవం భువనకోశమ్ ఇవాచిరేణ కర్తుం సముద్యతమ్ అగాధమ్ అనన్తపూరైః
అది కుంటాలు, ముసల్లు, కత్తులు, పరశువులు కలిసిన కలకలతో నలుపరంగు అయ్యినట్లుగా, వేడినీటి ప్రవాహాలతో త్వరలోనే ఈ ప్రపంచాన్ని ఒక అగాధమైన, అంతులేని సముద్రంగా మార్చబోతున్నట్లుగా కనిపించింది.
భగవన్ యుద్ధమ్ ఏతన్ మే సమాసేన మనాగ్ వద । శ్రుతిర్ ఆహ్లాద్యతే శ్రోతుర్ యస్మాద్ ఏతాభిర్ ఉక్తిభిః
ప్రభూ, ఈ యుద్ధాన్ని సంక్షిప్తంగా నాకు చెప్పండి. మీరు చెప్పే మాటలు వినేవారి చెవులకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి.
అథ ఖే తత్ర తే దేవ్యౌ సఙ్గ్రామం తద్ అవేక్షితుమ్ । విమానే కల్పితే కాన్తే రుద్ధే రురుహతుస్ స్థిరే
ఆకాశంలో, ఆ ఇద్దరు దేవతలు యుద్ధాన్ని చూడాలని, అందంగా తయారు చేసిన విమానంలో కూర్చొని, అక్కడే నిలకడగా ఉండిపోయారు.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే తత్ర లీలేశప్రతిపక్షతః । తామ్యన్ సోఢుమ్ అశక్తస్ సన్ దుఃఖవ్యతికరం రణే
అంతలో, లీలగా ఆడే ప్రభువుకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నవాడు, యుద్ధంలో తట్టుకోలేని బాధతో క్షీణించసాగాడు.
ప్రలయార్ణవకల్లోల ఇవోత్పత్యోద్భటో భటః । జహౌ సానావ్ ఇవ శిలాం భటస్యోరసి ముద్గరమ్
ప్రళయ సముద్రంలో ఎగిసే అలలా, ఒక భయంకరమైన యోధుడు, కొండపై నుంచి రాయిని విసిరినట్టు, తన శత్రువు ఛాతీపై గొడ్డలిని విసిరాడు.
అథ ప్రవృత్తః ప్రసభం ప్రలయార్ణవరంహసా । సేనయోశ్ శస్త్రసమ్పాతః కిరన్న్ అనలవిద్యుతః
ఆ తర్వాత, ప్రళయ సముద్రపు ఉద్ధృతితో, రెండు సేనల మధ్య ఆయుధాల ఘర్షణ ప్రారంభమై, అగ్నిచెలికలు, మెరుపులా చుట్టూ చిమ్మాయి.