గోర్ అర్థే బ్రాహ్మణస్యార్థే మిత్రస్యార్థే చ సన్మతిః । శరణాగతయత్నేన మృతస్ స్వర్గే విభూషణమ్
ఆవు కోసం, బ్రాహ్మణుని కోసం, మిత్రుని కోసం, మంచితనాన్ని కాపాడటానికి, ఎవరు ఆశ్రయం కోరినవారిని రక్షించేందుకు శ్రమిస్తారో, వారు మరణించిన తర్వాత స్వర్గంలో మహిమాన్వితులవుతారు.
పరిపాల్య స్వదేశైకపాలనీయస్థితిం సదా । రాజా మృతస్ తదర్థం యస్ స వీరో వీరలోకభాక్
తన దేశాన్ని ఎప్పుడూ కాపాడటం రాజుని కర్తవ్యము. ఆ దేశం కోసం ప్రాణం విడిచిన రాజు నిజమైన వీరుడు, అతడు వీరుల లోకాన్ని పొందుతాడు.
ప్రజోపద్రవనిష్ఠస్య యస్య రాజ్ఞో ఽథవా ప్రభోః । అర్థేన యే మృతా యుద్ధే తే వై నిరయగామినః
ప్రజలకు హాని చేయాలనే దురుద్దేశంతో ఉన్న రాజు లేదా అధిపతి కోసం యుద్ధంలో మరణించినవారు నరకానికి పోతారు.
ధర్మ్యం యథా తథా యుద్ధం యది స్యాత్ తద్ ఇమాం స్థితిమ్ । నాశయేయుర్ అలం మత్తా యేన లోకభయోజ్ఝితాః
ధర్మబద్ధంగా యుద్ధం జరిగితే, ప్రజలు భయాన్ని విడిచి సుఖంగా ఉండే ఈ స్థితిని, విధ్వంసానికి మత్తులో ఉన్నవారు కూడా నాశనం చేయలేరు.
యత్ర యత్ర హతశ్ శూరస్ స్వర్గ్య ఇత్య్ అధమోక్తయః । ధర్మ్యో యోద్ధా భవేచ్ ఛూర ఇత్య్ ఏవం శాస్త్రనిశ్చయః
ఎక్కడైనా ఓ వీరుడు యుద్ధంలో పడిపోతే, కొందరు మూర్ఖులు అతడు స్వర్గానికి వెళ్ళాడని అంటారు. కానీ ధర్మబద్ధంగా పోరాడినవాడే నిజమైన వీరుడు అని శాస్త్రాలు స్పష్టం చేస్తాయి.
సదాచారవతామ్ అర్థే ఖడ్గధారాం సహన్తి యే । తే శూరా ఇతి కథ్యన్తే శేషా డిమ్బాహవాహతాః
ధర్మాన్ని కాపాడటానికి ఖడ్గపు ముళ్లను సహించేవాళ్లనే నిజమైన వీరులని అంటారు. మిగతావారు కేవలం కవచాన్ని మోయడమే తెలిసినవారు.
తేషామ్ అర్థే రణవ్యోమ్ని తిష్ఠన్త్య్ ఉత్కణ్ఠితాశయాః । సురీభూతమహాసత్త్వదయితోత్కాస్ సురాఙ్గనాః
అలాంటి ధర్మవీరుల కోసం యుద్ధభూమి ఆకాశంలో, దేవతలుగా మారిన గొప్ప మనుషుల ప్రియమైన దేవకన్యలు ఆశతో ఎదురుచూస్తూ నిలబడుతారు.
విద్యాధరీమధురమన్థరగీతగర్భం మన్దారమాల్యవలనాకులమానినీకమ్ । విశ్రాన్తకాన్తసురసిద్ధవిమానపఙ్క్తి వ్యోమోత్సవే రచితశోభమ్ ఇవోల్లలాస
విద్యాధరుల మధురమైన మృదువైన పాటలతో నిండిన, మందారపూల మాలలు ధరించిన గర్వితమైన స్త్రీలు చుట్టూ ఉన్న, దేవతలు సిద్ధులు విశ్రాంతి తీసుకునే విమానాల వరుసలతో అలంకరించబడిన ఆకాశోత్సవం ఆనందంగా నర్తిస్తున్నట్లుగా ప్రకాశిస్తుంది.
అథ వీరవరోత్కణ్ఠనృత్యదప్సరసి స్థితా । లీలా విలోకయామ్ ఆస వ్యోమ్ని విద్యాన్వితావనౌ
అప్పుడు పరాక్రమశాలి వీరుని కోసం తపించుతూ అప్సరసలు నృత్యం చేస్తుండగా, జ్ఞానంతో నిండిన లీలా ఆకాశంలో నిలబడి ఆ దృశ్యాన్ని పరిశీలించింది.
సురాష్ట్రమణ్డలే భర్తృపాలితే వనమాలితే । కస్మింశ్చిద్ వితతారణ్యే ద్వితీయాకాశభీషణే
భర్తృపాలుడు పాలిస్తున్న సురాష్ట్ర ప్రాంతంలో, అడవులతో కప్పబడి, మరొక ఆకాశంలా భయంకరంగా విస్తరించిన ఒక అరణ్యం ఉంది.
సేనాద్వితయమ్ అక్షుబ్ధం సౌమ్యాబ్ధిద్వితయోపమమ్ । మహారమ్భఘనం మత్తం స్థిరం రాజద్వయాన్వితమ్
ఆ అరణ్యంలో, రెండు సైన్యాలు కలిశాయి. అవి అలజడిలేని రెండు మృదువైన సముద్రాల్లా నిలిచాయి. అవి గొప్పవి, ఘనంగా, ఉల్లాసంగా, స్థిరంగా ఉండి, ఒక్కొక్కటి ఒక రాజు నేతృత్వంలో ఉన్నాయి.
యుద్ధసజ్జం సుసన్నద్ధసిద్ధమ్ అగ్నిమ్ ఇవాహుతమ్ । పూర్వప్రహారసమ్పాతప్రేక్షాక్షుబ్ధాక్షిలక్షకమ్
ఆ సైన్యాలు యుద్ధానికి సిద్ధంగా, బలమైన కవచాలతో, హోమంలో అగ్ని ప్రज్వలించినట్లుగా ఉత్సాహంగా ఉన్నాయి. మొదటి దాడి ఎప్పుడు వస్తుందో అని వారి కళ్లన్నీ ఉత్కంఠతో చూస్తూ అలజడిగా మారాయి.
ఉద్యతామలనిస్త్రింశధారాసారబ్రుడజ్జనమ్ । కచత్పరశ్వధప్రాసభిణ్డిపాలర్ద్ధిసఙ్కులమ్
యోధులు మెరిసే, పదునైన ఖడ్గాలను చేతిలో పట్టుకుని ఊపుతూ, యుద్ధభూమి మొత్తం గొప్ప గొప్ప గొడ్డళ్లు, కటారాలు, గదలు, కవచాలతో నిండిపోయింది.
గరుత్మత్పక్షవిక్షుబ్ధవనసమ్పాతకమ్పితమ్ । ఉద్యద్దినకరాలోకకచత్కనకకఙ్కటమ్
యోధుల పరుగులతో భూమి గరుడుని రెక్కలతో ఊగిపడిన అడివిలా కంపించగా, ఉదయించు సూర్యకాంతిలో వారి బంగారు కంకణాలు మెరిసిపోతున్నాయి.
పరస్పరముఖాలోకకోపప్రోద్ధాసితాయుధమ్ । అన్యోఽన్యబద్ధదృష్టిత్వాచ్ చిత్రభిత్తావ్ ఇవార్పితమ్
వీరులు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ కోపంతో ఆయుధాలు ఎత్తారు; వారి చూపులు ఒకదానికొకటి గట్టిగా తగిలి, అది ఒక అద్భుతమైన చిత్రగదిలో వేసిన బొమ్మలవలె కనిపించింది.
లేఖామర్యాదయా దీర్ఘబద్ధయా స్థాపితస్థితి । అనివార్యమహాహార్యఝాఙ్కారాశ్రుతసఙ్కథమ్
వారి వరుసలు పొడవుగా గీసిన గీతలవలె క్రమంగా ఏర్పడ్డాయి; ఆ సమూహం కలిసినప్పుడు వచ్చే ఆగలేని గొప్ప శబ్దం చుట్టూ మారుమోగింది.
పూర్వప్రహారస్మయతశ్ చిరసంశాన్తదున్దుభి । నిబద్ధయోధసంస్థాననిశ్చలానీకమన్థరమ్
పూర్వాహ్నంలో, ముఖంలో చిరునవ్వుతో, యుద్ధ మేళాలు చాలాకాలంగా మౌనంగా ఉండగా, యుద్ధవ్యూహాలు స్థిరంగా, కదలకుండా, మెల్లగా నిలిచిపోయాయి.
ధనుర్ద్వితయమాత్రాత్మశూన్యమధ్యైకసేతునా । విభక్తం కల్పవాతేన మత్తమ్ ఏకార్ణవం యథా
రెండు సైన్యాలు రెండు విల్లు పొడవు దూరంలో మాత్రమే విడిపోయి, మధ్యలో ఖాళీ ప్రదేశాన్ని ఒకే వంతెన కలిపి, కల్పన అనే గాలి వల్ల విడిపోయినట్టు, ఒకే సముద్రం మదంగా విభజించబడినట్టు కనిపించాయి.
కార్యసఙ్కటసంరమ్భచిన్తాపరవశేశ్వరమ్ । రవవద్భేకకణ్ఠత్వగ్భఙ్గురాతురహృద్గుహమ్
కార్య సంకటంపై ఆందోళనతో నిండిన ఆ ప్రభువు, అతని హృదయం ఎండలో బొద్దింక గొంతు లా బలహీనంగా, చంచలంగా, తడబాటుగా మారింది.
ప్రాణసర్వస్వసన్న్యాససోద్యోగాసఙ్ఖ్యసైనికమ్ । కర్ణస్థసశరజ్యౌఘత్యాగోన్ముఖధనుర్ధరమ్
ప్రాణం కూడా త్యాగానికి సిద్ధంగా ఉన్న అనేకమంది సైనికులు, చెవికి బాణాన్ని పెట్టి విల్లు ఎక్కించిన యోధులు, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఎదురుచూస్తూ నిలిచారు.
ప్రహారపాతసమ్ప్రేక్షానిస్స్పన్దాసఙ్ఖ్యసైనికమ్ । అన్యోఽన్యోత్కటకాఠిన్యభటభ్రూకుటిసఙ్కటమ్
అనేకమంది సైనికులు, ఒక్కచోట నిలబడి, ఎదురెదురుగా గట్టిగా పోటీ పడుతూ, ఒక్కొక్కరి ముఖాల్లో గంభీరత, కళ్లలో కఠినత కనిపిస్తూ, ఎదురుగా పడే దెబ్బలను శాంతంగా గమనిస్తూ నిలిచారు.
పరస్పరాంససఙ్ఘట్టకటుటాఙ్కారకఙ్కటమ్ । వీరయోధదురాధర్షభీరుప్రోజ్ఝితకోటరమ్
ఒకరితో ఒకరు గట్టిగా ఢీకొనడం, కవచాల మ్రోగుడు శబ్దం, వీరులు భయమనేదే లేకుండా ధైర్యంగా నిలబడడం, వారి ముఖాలు ఆ ధైర్యంతో లోపలికి ఒండిపోయినట్టుగా కనిపించడం అన్నీ అక్కడ కనిపించేవి.
మిథస్సంస్థానకాలోకమాత్రసన్దిగ్ధజీవితమ్ । సమస్తాఙ్గరుహాసక్తపాంసువృద్ధాభమానవమ్
వారు నిలబడి ఉన్న స్థానం, ఎదురుగా ఉన్న దృశ్యం మాత్రమే వారి ప్రాణాలకు ఆధారం. అంతా మట్టిలో మునిగిపోయి, శరీరమంతా దుమ్ముతో కప్పబడి, వృద్ధుల్లా కనిపించేవారు.
పూర్వప్రహారసమ్ప్రేక్షావ్యగ్రప్రాణితయా తయా । సంశాన్తకల్లోలరవం నిద్రాముద్రపురోపమమ్
ముందుగా జరిగిన దెబ్బలు చూసి ఆమె ఊపిరి వేగంగా పోయింది. ఇప్పుడు అలల శబ్దం మౌనమై, ఆమె నిద్రలో ఉన్నట్టు నిశ్శబ్దంగా మారింది.
సంశాన్తశఙ్ఖసఙ్ఘాతతూర్యనిర్హ్రాదదున్దుభి । భూతలావశసంలీనసర్వపాంసుపయోధరమ్
శంఖాలు, తాళాలు, మృదంగాలు, తూర్యాలు అన్నీ మోగడం ఆగిపోయింది. భూమంతా ఎక్కడ చూసినా ధూళి, రక్తంతో కప్పబడింది.
పలాయనపరైః పశ్చాత్ త్యక్తమ్ అఙ్గులమ్ అఙ్గులమ్ । విసారిమకరవ్యూహమత్స్యసంస్థాబ్ధిభాసురమ్
పారిపోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నవారు ఒక్కొక్క అడుగు వెనక్కి వేస్తూ, అక్కడక్కడ మత్స్యాలాంటి వీరుల శరీరాలు, మకరాల వలయాలు చెల్లాచెదురుగా పడిపోయాయి. అవన్నీ మెరిసిపోతూ భూమిని అలంకరించాయి.
పతాకామఞ్జరీపుఞ్జవీజితద్రుమనాయకమ్ । హాస్తికోత్తమ్భితకరకాననీకృతఖాన్తరమ్
పతాకలు, జెండాల సమూహాలు చెట్లను మించిపోయాయి. ఏనుగులు తమ సొంకులు పైకి ఎత్తడంతో అరణ్యాలు కూడా యుద్ధభూమిలా మారిపోయాయి.
తరత్తరలభాపూరసపక్షసకలాయుధమ్ । ధమద్ ధమ్ ఇతి శబ్దైశ్ చ శ్వాసోత్థైర్ వ్యాప్తఖాన్తరమ్
పక్షుల రెక్కల చప్పుళ్లు, ఆయుధాల మోగుడు, 'ధమద్ ధమ్' అనే శబ్దాలతో ఆకాశం నిండిపోయింది. యోధుల ఊపిరి శబ్దాలతో అంతటా మారుమోగింది.
చక్రవ్యూహకరాక్రాన్తదుర్వృత్తసుభటాసురమ్ । గరుడవ్యూహసంరమ్భవివలన్నాగసఞ్చయమ్
చక్రవ్యూహంలో ప్రవేశించిన ధైర్యవంతులైన దుర్మార్గ రాక్షసులను రథాల సమూహం ముట్టడించింది. గరుడవ్యూహం కలిగిన కలకలం వల్ల పాముల గుంపు చెల్లాచెదురైంది.
శ్యేనవ్యూహావిభిన్నోగ్రసన్నివేశోన్నమద్ధ్వని । అన్యోఽన్యస్ఫోటనిష్పేషప్రపతచ్ఛూరవృన్దకమ్
శ్యేనవ్యూహం భయంకరంగా ఏర్పడినప్పటికీ, దాని వరుసలు విరిగిపోయాయి. యోధులు ఒకరినొకరు ఢీకొని పడిపోతూ, గాయపడి నేలపై కూలిపోయారు.