శూరార్థాలఙ్కృతోత్తుఙ్గలోకపాలాగ్ర్యవారణమ్ । ఆగచ్ఛచ్ఛూరసఙ్ఘాతగన్ధర్వోన్ముఖచారణమ్
లోకపాలకుల అగ్రగణ్యమైన ఏనుగులు వీరుల కోసం అలంకరించబడి, ముందుకు వచ్చాయి. వీరుల గుంపులు కూడి, గంధర్వులు, చారణులు ఆశగా ఆ దృశ్యాన్ని తిలకించారు.
శూరోత్సుకామరస్త్రైణకటాక్షేక్షితసద్భటమ్ । ఆహోపురుషికాక్షుబ్ధప్రేక్షకామోటనోద్భటమ్
వీరులను కోరికతో ఉన్న స్త్రీలు ఆసక్తిగా చూడగా, వీర పోరాటం చూసేందుకు వచ్చిన జనసమూహం ఉల్లాసంతో ఉలిక్కిపడింది.
ఆసన్నభీమసఙ్గ్రామకింవదన్తీపరమ్పరమ్ । లీలాహాసవిలాసోత్కసున్దరీధూతచామరమ్
భయంకరమైన యుద్ధ ఘోషలు దగ్గర్లో వినిపిస్తూ, యోధులు ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకుంటూ ఉండగా, చమత్కారంగా నవ్వుతూ, అందంగా అలరిస్తూ ఉన్న స్త్రీలు చామరాలు ఊపుతూ ఉన్నారు.
ధర్మ్యపక్షప్రయుక్తాగ్ర్యమునిస్వస్త్యయనస్తవమ్ । సమ్పన్నానేకలోకేశవనితానవసంస్తవమ్
ధర్మపక్షాన్ని ఆశ్రయించిన గొప్ప మునులు మంగళకరమైన స్తోత్రాలు పాడుతుంటారు. అనేక లోకాధిపతుల భార్యలు కొత్తగా స్తుతి పాటలు ఆలపిస్తున్నారు.
వీరదోర్మణ్డలాశ్లేషలమ్పటస్త్రీగణాకరమ్ । శుక్లేన శూరయశసా చన్ద్రీకృతదివాకరమ్
వీరుల బాహువల ఆలింగనం కోసం ఆత్రంగా ఉన్న స్త్రీ సమూహం అక్కడ చేరింది. అక్కడ వీరుల కీర్తి తెల్లగా ప్రకాశిస్తూ, సూర్యుడే చంద్రుడిలా కనిపించేలా చేసింది.
భగవఞ్ శూరశబ్దేన కీదృశః ప్రోచ్యతే భటః । స్వర్గే ఽలఙ్కరణం కస్ స్యాత్ కో వా డిమ్బాహతో భవేత్
భగవన్, 'వీరుడు' అనే పేరు పొందే యోధుడు ఎలా ఉండాలి? స్వర్గంలో ఎవరు అలంకరించబడతారు? ఎవరు ఢింబాహతుడని పిలవబడతారు?
శాస్త్రోక్తాచారయుక్తస్య ప్రభోర్ అర్థేన యో రణే । మృతో ఽథవా జయీ వా స్యాత్ స శూరశ్ శూరలోకభాక్
శాస్త్రంలో చెప్పిన విధానాన్ని అనుసరించి, తన ప్రభువు కోసం యుద్ధంలో చనిపోయినా గెలిచినా, ఆ మనిషిని నిజమైన వీరుడు అంటారు. అతడు వీరుల లోకాన్ని పొందుతాడు.
అన్యథా తు నికృత్తాఙ్గో రణే యో మృతిమ్ ఆప్నుయాత్ । డిమ్బాహవహతః ప్రోక్తస్ స నరో నరకాస్పదమ్
ఇంకా, యుద్ధంలో ఎవరి అవయవాలు తెగిపోతే, ḍింబాహ అనే దుష్టుడి చేతిలో చనిపోయాడని అంటారు. అలాంటి వాడికి నరకమే ఫలితం.
అయథాశాస్త్రసఞ్చారవృత్తేనార్థేన యుధ్యతే । యో నరస్ తస్య సఙ్గ్రామే మృతస్య నిరయో ఽక్షయః
శాస్త్రానికి విరుద్ధంగా, కేవలం ధనానికి యుద్ధం చేసినవాడు యుద్ధంలో చనిపోతే, అతడికి ఎప్పటికీ ముగియని నరకమే దక్కుతుంది.
యథాసమ్భవశాస్త్రార్థలోకాచారానువృత్తిమాన్ । యుధ్యతే తాదృశస్యైవ భక్త్యా శూరస్ స ఉచ్యతే
శాస్త్రార్థాన్ని, లోకాచారాన్ని సాధ్యమైనంతవరకు పాటిస్తూ, ఆ విధంగా భక్తితో యుద్ధం చేసే వాడినే నిజమైన వీరుడు అంటారు.
గోర్ అర్థే బ్రాహ్మణస్యార్థే మిత్రస్యార్థే చ సన్మతిః । శరణాగతయత్నేన మృతస్ స్వర్గే విభూషణమ్
ఆవు కోసం, బ్రాహ్మణుని కోసం, మిత్రుని కోసం, మంచితనాన్ని కాపాడటానికి, ఎవరు ఆశ్రయం కోరినవారిని రక్షించేందుకు శ్రమిస్తారో, వారు మరణించిన తర్వాత స్వర్గంలో మహిమాన్వితులవుతారు.
పరిపాల్య స్వదేశైకపాలనీయస్థితిం సదా । రాజా మృతస్ తదర్థం యస్ స వీరో వీరలోకభాక్
తన దేశాన్ని ఎప్పుడూ కాపాడటం రాజుని కర్తవ్యము. ఆ దేశం కోసం ప్రాణం విడిచిన రాజు నిజమైన వీరుడు, అతడు వీరుల లోకాన్ని పొందుతాడు.
ప్రజోపద్రవనిష్ఠస్య యస్య రాజ్ఞో ఽథవా ప్రభోః । అర్థేన యే మృతా యుద్ధే తే వై నిరయగామినః
ప్రజలకు హాని చేయాలనే దురుద్దేశంతో ఉన్న రాజు లేదా అధిపతి కోసం యుద్ధంలో మరణించినవారు నరకానికి పోతారు.
ధర్మ్యం యథా తథా యుద్ధం యది స్యాత్ తద్ ఇమాం స్థితిమ్ । నాశయేయుర్ అలం మత్తా యేన లోకభయోజ్ఝితాః
ధర్మబద్ధంగా యుద్ధం జరిగితే, ప్రజలు భయాన్ని విడిచి సుఖంగా ఉండే ఈ స్థితిని, విధ్వంసానికి మత్తులో ఉన్నవారు కూడా నాశనం చేయలేరు.
యత్ర యత్ర హతశ్ శూరస్ స్వర్గ్య ఇత్య్ అధమోక్తయః । ధర్మ్యో యోద్ధా భవేచ్ ఛూర ఇత్య్ ఏవం శాస్త్రనిశ్చయః
ఎక్కడైనా ఓ వీరుడు యుద్ధంలో పడిపోతే, కొందరు మూర్ఖులు అతడు స్వర్గానికి వెళ్ళాడని అంటారు. కానీ ధర్మబద్ధంగా పోరాడినవాడే నిజమైన వీరుడు అని శాస్త్రాలు స్పష్టం చేస్తాయి.
సదాచారవతామ్ అర్థే ఖడ్గధారాం సహన్తి యే । తే శూరా ఇతి కథ్యన్తే శేషా డిమ్బాహవాహతాః
ధర్మాన్ని కాపాడటానికి ఖడ్గపు ముళ్లను సహించేవాళ్లనే నిజమైన వీరులని అంటారు. మిగతావారు కేవలం కవచాన్ని మోయడమే తెలిసినవారు.
తేషామ్ అర్థే రణవ్యోమ్ని తిష్ఠన్త్య్ ఉత్కణ్ఠితాశయాః । సురీభూతమహాసత్త్వదయితోత్కాస్ సురాఙ్గనాః
అలాంటి ధర్మవీరుల కోసం యుద్ధభూమి ఆకాశంలో, దేవతలుగా మారిన గొప్ప మనుషుల ప్రియమైన దేవకన్యలు ఆశతో ఎదురుచూస్తూ నిలబడుతారు.
విద్యాధరీమధురమన్థరగీతగర్భం మన్దారమాల్యవలనాకులమానినీకమ్ । విశ్రాన్తకాన్తసురసిద్ధవిమానపఙ్క్తి వ్యోమోత్సవే రచితశోభమ్ ఇవోల్లలాస
విద్యాధరుల మధురమైన మృదువైన పాటలతో నిండిన, మందారపూల మాలలు ధరించిన గర్వితమైన స్త్రీలు చుట్టూ ఉన్న, దేవతలు సిద్ధులు విశ్రాంతి తీసుకునే విమానాల వరుసలతో అలంకరించబడిన ఆకాశోత్సవం ఆనందంగా నర్తిస్తున్నట్లుగా ప్రకాశిస్తుంది.
అథ వీరవరోత్కణ్ఠనృత్యదప్సరసి స్థితా । లీలా విలోకయామ్ ఆస వ్యోమ్ని విద్యాన్వితావనౌ
అప్పుడు పరాక్రమశాలి వీరుని కోసం తపించుతూ అప్సరసలు నృత్యం చేస్తుండగా, జ్ఞానంతో నిండిన లీలా ఆకాశంలో నిలబడి ఆ దృశ్యాన్ని పరిశీలించింది.
సురాష్ట్రమణ్డలే భర్తృపాలితే వనమాలితే । కస్మింశ్చిద్ వితతారణ్యే ద్వితీయాకాశభీషణే
భర్తృపాలుడు పాలిస్తున్న సురాష్ట్ర ప్రాంతంలో, అడవులతో కప్పబడి, మరొక ఆకాశంలా భయంకరంగా విస్తరించిన ఒక అరణ్యం ఉంది.
సేనాద్వితయమ్ అక్షుబ్ధం సౌమ్యాబ్ధిద్వితయోపమమ్ । మహారమ్భఘనం మత్తం స్థిరం రాజద్వయాన్వితమ్
ఆ అరణ్యంలో, రెండు సైన్యాలు కలిశాయి. అవి అలజడిలేని రెండు మృదువైన సముద్రాల్లా నిలిచాయి. అవి గొప్పవి, ఘనంగా, ఉల్లాసంగా, స్థిరంగా ఉండి, ఒక్కొక్కటి ఒక రాజు నేతృత్వంలో ఉన్నాయి.
యుద్ధసజ్జం సుసన్నద్ధసిద్ధమ్ అగ్నిమ్ ఇవాహుతమ్ । పూర్వప్రహారసమ్పాతప్రేక్షాక్షుబ్ధాక్షిలక్షకమ్
ఆ సైన్యాలు యుద్ధానికి సిద్ధంగా, బలమైన కవచాలతో, హోమంలో అగ్ని ప్రज్వలించినట్లుగా ఉత్సాహంగా ఉన్నాయి. మొదటి దాడి ఎప్పుడు వస్తుందో అని వారి కళ్లన్నీ ఉత్కంఠతో చూస్తూ అలజడిగా మారాయి.
ఉద్యతామలనిస్త్రింశధారాసారబ్రుడజ్జనమ్ । కచత్పరశ్వధప్రాసభిణ్డిపాలర్ద్ధిసఙ్కులమ్
యోధులు మెరిసే, పదునైన ఖడ్గాలను చేతిలో పట్టుకుని ఊపుతూ, యుద్ధభూమి మొత్తం గొప్ప గొప్ప గొడ్డళ్లు, కటారాలు, గదలు, కవచాలతో నిండిపోయింది.
గరుత్మత్పక్షవిక్షుబ్ధవనసమ్పాతకమ్పితమ్ । ఉద్యద్దినకరాలోకకచత్కనకకఙ్కటమ్
యోధుల పరుగులతో భూమి గరుడుని రెక్కలతో ఊగిపడిన అడివిలా కంపించగా, ఉదయించు సూర్యకాంతిలో వారి బంగారు కంకణాలు మెరిసిపోతున్నాయి.
పరస్పరముఖాలోకకోపప్రోద్ధాసితాయుధమ్ । అన్యోఽన్యబద్ధదృష్టిత్వాచ్ చిత్రభిత్తావ్ ఇవార్పితమ్
వీరులు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ కోపంతో ఆయుధాలు ఎత్తారు; వారి చూపులు ఒకదానికొకటి గట్టిగా తగిలి, అది ఒక అద్భుతమైన చిత్రగదిలో వేసిన బొమ్మలవలె కనిపించింది.
లేఖామర్యాదయా దీర్ఘబద్ధయా స్థాపితస్థితి । అనివార్యమహాహార్యఝాఙ్కారాశ్రుతసఙ్కథమ్
వారి వరుసలు పొడవుగా గీసిన గీతలవలె క్రమంగా ఏర్పడ్డాయి; ఆ సమూహం కలిసినప్పుడు వచ్చే ఆగలేని గొప్ప శబ్దం చుట్టూ మారుమోగింది.
పూర్వప్రహారస్మయతశ్ చిరసంశాన్తదున్దుభి । నిబద్ధయోధసంస్థాననిశ్చలానీకమన్థరమ్
పూర్వాహ్నంలో, ముఖంలో చిరునవ్వుతో, యుద్ధ మేళాలు చాలాకాలంగా మౌనంగా ఉండగా, యుద్ధవ్యూహాలు స్థిరంగా, కదలకుండా, మెల్లగా నిలిచిపోయాయి.
ధనుర్ద్వితయమాత్రాత్మశూన్యమధ్యైకసేతునా । విభక్తం కల్పవాతేన మత్తమ్ ఏకార్ణవం యథా
రెండు సైన్యాలు రెండు విల్లు పొడవు దూరంలో మాత్రమే విడిపోయి, మధ్యలో ఖాళీ ప్రదేశాన్ని ఒకే వంతెన కలిపి, కల్పన అనే గాలి వల్ల విడిపోయినట్టు, ఒకే సముద్రం మదంగా విభజించబడినట్టు కనిపించాయి.
కార్యసఙ్కటసంరమ్భచిన్తాపరవశేశ్వరమ్ । రవవద్భేకకణ్ఠత్వగ్భఙ్గురాతురహృద్గుహమ్
కార్య సంకటంపై ఆందోళనతో నిండిన ఆ ప్రభువు, అతని హృదయం ఎండలో బొద్దింక గొంతు లా బలహీనంగా, చంచలంగా, తడబాటుగా మారింది.
ప్రాణసర్వస్వసన్న్యాససోద్యోగాసఙ్ఖ్యసైనికమ్ । కర్ణస్థసశరజ్యౌఘత్యాగోన్ముఖధనుర్ధరమ్
ప్రాణం కూడా త్యాగానికి సిద్ధంగా ఉన్న అనేకమంది సైనికులు, చెవికి బాణాన్ని పెట్టి విల్లు ఎక్కించిన యోధులు, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఎదురుచూస్తూ నిలిచారు.