పృథివ్యప్తేజసామ్ అత్ర నభస్వన్నభసోర్ అపి । యథోత్తరం దశగుణాన్ అతీత్యావరకాన్ క్షణాత్
ఇక్కడ భూమి, నీరు, అగ్ని, గాలి, అంతరిక్షం — ఇవన్నీ ఒక్కొక్కటి ముందున్నదానిని పది రెట్లు మించి, క్షణంలోనే క్రిందివాటిని దాటి పోతాయి.
దదర్శ పరమాకాశం తత్ ప్రమాణవివర్జితమ్ । తథా తతం జగద్ ఇదం యథా తత్రాణుమాత్రకమ్
అతడు కొలవలేని పరమాకాశాన్ని చూశాడు. ఆ పరమాకాశంలో ఈ లోకం ఒక పరమాణువులా వ్యాపించి ఉందని గమనించాడు.
తాదృక్షావరణాన్ సర్గాన్ బ్రహ్మాణ్డేషు దదర్శ సా । కోటిశస్ స్ఫురితా వ్యోమ్ని త్రసరేణుర్ ఇవాతపే
ఆమె బ్రహ్మాండాల్లో అలాంటి ఆవరణ సృష్టులను చూశింది. అవి కోట్లు సంఖ్యలో, ఆకాశంలో ఎండలో మెరుస్తున్న ధూళికణాల్లా కనిపించాయి.
మహాకాశమహామ్భోధౌ మహాశూన్యత్వవారిణి । మహాచిద్ద్రవభావోత్థాన్ బుద్బుదాన్ అర్బుదక్రమాన్
పెద్ద ఆకాశ సముద్రంలో, మహాశూన్యత అనే నీటిలో, మహాచైతన్య స్వరూపం నుంచి పుట్టిన బుడగలు, గుంపులు ఆమె చూసింది.
కాంశ్చిద్ ఆపతతో ఽధస్తాత్ కాంశ్చిచ్ చోపరి గచ్ఛతః । కాంశ్చిత్ తిర్యగ్గతీన్ అన్యాన్ స్థితాన్ స్తబ్ధాన్ స్వసంవిదా
కొంతమంది క్రిందపడుతున్నారు, మరికొందరు పైకి పోతున్నారు, ఇంకొందరు అడ్డదారిలో వెళ్తున్నారు, మరికొందరు మాత్రం తాము తెలుసుకున్న ఆవగాహనలో స్థిరంగా నిలిచిపోతున్నారు.
యత్ర యత్రోదితా సంవిద్ యేషాం యేషాం యథా యథా । తత్ర తత్రోదితం రూపం తేషాం తేషాం తథా తథా
ఎవరికి ఎక్కడ, ఎలా ఆవగాహన కలిగితే, వారిలో వారికీ అక్కడే, అలాగే వారి రూపం కనిపిస్తుంది.
న చైవ తత్ర నామోర్ధ్వం నాధో న చ గమాగమాః । అన్యద్ ఏవ పదం కిఞ్చిద్ అస్మద్దేహాగమం హి తత్
అక్కడ అసలు పైకీ లేదు, క్రిందకీ లేదు, రాకపోకలు కూడా లేవు; అది పూర్తిగా వేరే స్థితి, ఎందుకంటే అది మన దేహం చేరిన స్థానం.
ఉత్పద్యోత్పద్యతే తత్ర స్వయం సంవిత్ స్వభావతః । స్వసఙ్కల్పైశ్ శమం యాతి బాలసఙ్కల్పజాలవత్
అక్కడ ఆవగాహన సహజంగా తానే తాను పుట్టుకొస్తూ ఉంటుంది; మన స్వంత ఆలోచనల వల్ల అది మళ్లీ శాంతిస్తుంది, పిల్లల ఊహల వలె.
కిమ్ అధస్ స్యాత్ కిమ్ ఊర్ధ్వం స్యాత్ కిం తిర్యక్ తత్ర భాసురే । ఇతి బ్రూహి మమ బ్రహ్మన్న్ ఇహైవ యది న స్థితిః
ఈ ప్రకాశవంతమైన విస్తారంలో, పైకి ఏముంటుంది? కింద ఏముంటుంది? పక్కగా ఏముంటుంది? బ్రహ్మన్, ఇక్కడ నిజంగా ఏ స్థిరమైన స్థానం లేకపోతే, దయచేసి నాకీ విషయం చెప్పు.
ససర్వావరణాన్య్ అత్ర మహత్య్ అన్తవివర్జితే । బ్రహ్మణో ఽణ్డాని భాసన్తే వ్యోమ్ని కేశోణ్డుకో యథా
ఈ అపారమైన, అంతులేని విశాలతలో, బ్రహ్మ యొక్క అండాలు వాటి అన్ని పొరలతో కలసి, ఆకాశంలో చిన్న బుడగలలా మెరిసిపోతున్నాయి.
అస్వతన్త్రాః ప్రధావన్తి పదార్థాస్ సర్వ ఏవ యత్ । బ్రహ్మాణ్డం పార్థివం భాగం తద్ అధశ్ శూన్యమ్ అన్యథా
ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువులు స్వతంత్రంగా కదలవు; బ్రహ్మాండంలో భూమి భాగాన్ని మనం 'కింద' అని పిలుస్తాం, కానీ వేరే విధంగా చూస్తే అది ఖాళీగా ఉంటుంది.
పిపీలికానామ్ భ్రమతాం వ్యోమ్ని వర్తులలోష్టకే । దశదిక్కమ్ అధఃపాదాః పృష్ఠమ్ ఊర్ధ్వమ్ ఉదాహృతమ్
ఆకాశంలో ఒక గుండ్రని మట్టికట్టపై తిరుగుతున్న పిపీలికలకు, పది దిక్కులు ఉంటాయి—వాటికి కింద అనేది కాళ్లు, పై అనేది వెన్నెముక అని భావిస్తారు.
వృక్షవల్మీకజాలేన కేషాఞ్చిద్ ధృది భూతలమ్ । సేన్ద్వర్కామరదైత్యేన వేష్టితం వ్యోమ నిర్మలమ్
కొంతమందికి హృదయంలోని భూమి చెట్లూ, పుట్టల వలయంతో కప్పబడి ఉంటుంది; అలాగే, నిర్మలమైన ఆకాశం సూర్యుడు, చంద్రుడు, దేవతలు, రాక్షసులు చుట్టూ ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది.
సమ్భూతం మరుభూతేన సగ్రామపురపర్వతమ్ । ఇదఙ్కల్పమ్ అలూనేన పక్వాక్షోటమ్ ఇవ త్వచా
ఈ లోకం గ్రామాలు, పట్టణాలు, పర్వతాలతో కూడి, ఎడారి తత్వం నుండి ఉద్భవించింది. అది, పండిన హరిఠకీ ఫలాన్ని తొక్క కప్పినట్లు, ఏమీ తగ్గిపోని దానితో చుట్టబడి ఉంది.
యథా విన్ధ్యవనాభోగే ప్రస్ఫురన్తి కరేణవః । తథా తస్మిన్ పరాభోగే బ్రహ్మాణ్డత్రసరేణవః
వింధ్య అరణ్యంలో ఏనుగులు సంచరించునట్లు, ఆ పరమ విస్తారంలో బ్రహ్మాండ నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి.
తస్మిన్ సర్వం తతస్ సర్వం తత్ సర్వం సర్వతశ్ చ తత్ । తచ్ చ సర్వమయం నిత్యం తథా తద్ అణుకం ప్రతి
దానిలోనే అన్నీ ఉన్నాయి; అందులో నుంచే అన్నీ ఉద్భవించాయి; అది అన్నిటిలోనూ ఉంది, ఎక్కడ చూసినా అదే; అది ఎప్పుడూ సమస్తాన్ని వ్యాపించి, చిన్నదైన కణంలో కూడా ఉంటుంది.
శుద్ధబోధమయే తస్మిన్ పరమాలోకవారిధౌ । అజస్రమ్ ఏత్య గచ్ఛన్తి బ్రహ్మాణ్డాఖ్యాస్ తరఙ్గకాః
పరిశుద్ధమైన జ్ఞానంతో నిండిన ఆ పరమ వెలుగు సముద్రంలో, బ్రహ్మాండములు అనే అలలు ఎప్పటికప్పుడు పుట్టి, మళ్ళీ కలిసిపోతూ ఉంటాయి.
అన్తశ్శూన్యాస్ స్థితాః కేచిత్ సకల్పక్షయరాత్రయః । తరఙ్గా ఇవ తోయాబ్ధౌ ప్రోహ్యన్తే శూన్యతార్ణవే
కొన్ని బ్రహ్మాండాలు లోపల ఖాళీగా ఉండి, అన్ని సంకల్పాలు నశించిన రాత్రుల్లా నిలిచిపోతాయి. అవి నీటి సముద్రంలో అలలవలె, శూన్యత అనే సముద్రంలో కలిసిపోతాయి.
కేషాఞ్చిద్ అన్తః కల్పాన్తః ప్రవృత్తో ఘర్ఘరారవః । న శ్రుతో ఽన్యైర్ న చ జ్ఞాతస్ స్వభావరసనాకులైః
కొన్ని బ్రహ్మాండాలలో అంతర్గతంగా కల్పాంత సమయంలో ఘనమైన గర్జన వినిపిస్తుంది. కానీ, తమ స్వభావ రసంలో మునిగిపోయిన ఇతరులకు అది వినిపించదు, తెలిసికూడా ఉండదు.
అన్యేషాం ప్రథమారమ్భేషూద్బుభూషా విజృమ్భతే । సర్గసంసిక్తబీజానాం కోశే ఽఙ్కురలతా యథా
మరికొంతమందిలో, సృష్టి ప్రారంభంలోనే, ఆవిర్భావం పట్ల ఆకాంక్ష ఉప్పొంగుతుంది. అది సృష్టి జలంతో తడిసిన విత్తనపు పొట్టలో మొలక పుట్టినట్లుగా ఉంటుంది.
మహాప్రలయసమ్పత్తౌ సూర్యార్చిర్విద్రుతాశ్రయాః । ప్రవృత్తా గలితుం కేచిత్ తాపే హిమకణా యథా
మహాప్రళయ సమయంలో, కొంతమంది జీవులు సూర్య కిరణాల తాకిడికి ఆశ్రయం కోల్పోయి, వేడి వల్ల మంచు చినుకులు ఎలా కరిగిపోతాయో అలా కరిగిపోతారు.
ఆకల్పం నిపతన్త్య్ ఏవ కేచిద్ అప్రాప్తభూమయః । యావద్ విశీర్య జాయన్తే తథాసంవిన్మయాః కిల
కొంతమంది తమకు కుదిరిన లోకాలను చేరుకోక ముందే, యుగాల తరబడి పడిపోతూనే ఉంటారు. వారు పూర్తిగా క్షీణించి పోయిన తర్వాత, కేవలం చైతన్యమయమైన రూపాలుగా మళ్లీ జన్మిస్తారని అంటారు.
స్తబ్ధా ఏవ స్థితాః కేచిత్ కేషోణ్డుకమ్ ఇవామ్బరే । వాయోస్ స్పన్దా ఇవాభాన్తి తథాప్రోదితసమ్పదః
ఇంకొంతమంది, ఆకాశంలో తలపాగాలా స్థిరంగా నిలిచిపోతారు. వారి భాగ్యాలు గాలిలో అలజడి లాగ కనిపిస్తాయి; అవి అలా ఏర్పడతాయి.
ఆచారాద్ వేదశాస్త్రాణామ్ అన్య ఏవాన్యథోదితః । ఆరమ్భో వితతో ఽన్యేషామ్ అనిత్థం సంస్థితక్రమః
వేదశాస్త్రాల ఆచరణ వల్ల, మరికొందరికి వేరే విధంగా మార్గం చెప్పబడింది. కొందరికి ఆరంభం చాలా పొడుగ్గా ఉంటుంది, వారి జీవన క్రమం కూడా భిన్నంగా ఏర్పడుతుంది.
కేచిద్ బ్రహ్మాదిపురుషాః కేచిద్ విష్ణ్వాదిసర్గపాః । కేచిచ్ చాన్యే ప్రజానాథాః కేచిన్ నిర్నాథజన్తవః
కొంతమంది బ్రహ్మ మొదలైన మహాపురుషులు, మరికొందరు విష్ణువు వంటి సృష్టికర్తలు, ఇంకొందరు ప్రాణుల పాలకులు, మరికొందరు ఎవరి అధిపతులు లేని ప్రాణులు.
కేచిద్ విచిత్రసర్గేశాః కేచిత్ తిర్యఙ్మయాన్తరాః । కేచిద్ ఏకార్ణవాపూర్ణా జలేతరవివర్జితాః
కొంతమంది విచిత్రమైన సృష్టుల యజమానులు, మరికొందరు జంతు స్వరూపంలో ఉన్నవారు, ఇంకొందరు ఒక్క సముద్రంతో నిండిపోయి, నీరు లేదా మరేదీ లేని వారు.
కేచిచ్ ఛిలాఙ్గనిష్పిణ్డాః కేచిత్ క్రిమిపథాన్తరాః । కేచిద్ దేవమయా ఏవ కేచిన్ నరమయాన్తరాః
కొంతమంది రాళ్లు, లోహపు ముద్దలుగా ఉన్నవారు, మరికొందరు పురుగుల మార్గాల్లో ఉన్నవారు, ఇంకొందరు పూర్తిగా దేవతల రూపంలో, మరికొందరు కొంతమంది మానవ స్వరూపంలో ఉన్నవారు.
కేచిన్ నిత్యాన్ధకారాఢ్యాస్ తథాశీలితజన్తవః । కేచిన్ మషకసమ్పూర్ణా ఉడుమ్బరఫలశ్రియః
కొంతమంది ఎప్పుడూ చీకటిలో కప్పబడి ఉండే జీవులు, మరికొందరు దోమలతో నిండిపోయి, ఉడుంబరపండ్ల వలె కాంతిని కలిగి ఉన్నవారు.
నిత్యం శూన్యాన్తరాః కేచిచ్ ఛూన్యస్పన్దాత్మజన్తవః । సర్గేణ తాదృశేనాన్యే పూర్ణా యే ఽస్మద్ధియామ్ ఇహ । కల్పనామ్ అపి నాయాన్తి వ్యోమమూకాచలా ఇవ
కొంతమంది జీవులు ఎప్పుడూ లోపల ఖాళీగా ఉంటారు, ఆ ఖాళీ నిశ్శబ్దత నుండే వారి స్వరూపం ఏర్పడింది. మరికొందరు, మన మనసుకు ఈ లోకంలో సంపూర్ణంగా కనిపించే వారు, అలాంటి ఖాళీని ఊహించడానికీ వీలుకాదు; వారు ఆకాశంలో నిశ్శబ్దంగా నిలిచిన పర్వతాల్లా ఉంటారు.
తాదృగన్తరమ్ ఏతేషాం మహాకాశం తతస్ స్థితమ్ । ఆజీవితం ప్రయచ్ఛద్భిర్ విష్ణ్వాద్యైర్ యన్ న దీయతే
వారి లోపల అలాంటి విస్తృతమైన అంతరాలం ఉంది, అది మహావ్యాప్తి. జీవితం ప్రసాదించే విష్ణువు మొదలైన దేవతలే అయినా, అలాంటి అంతరాన్ని ఇవ్వలేరు.